Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 70

Devanagari script

ततोऽविनीतस्तां वीक्ष्य भद्र गालववल्लभाम् । अहमासं शरव्रातैस्ताडितः पुष्पधन्विना । विवेकिनोऽपि मुनयस्तावदेव विवेकिनः

Transliteration

tato'vinītastāṃ vīkṣya bhadra gālavavallabhām | ahamāsaṃ śaravrātaistāḍitaḥ puṣpadhanvinā | vivekino'pi munayastāvadeva vivekinaḥ

Translation

ତାପରେ ମନରେ ଅବିନୀତ ମୁଁ, ଗାଲବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସେ ଭଦ୍ର କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ପୁଷ୍ପଧନୁ କାମଦେବଙ୍କ ଶରବ୍ରାତରେ ଆହତ ହେଲି। ବିବେକୀ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହିଁ ବିବେକୀ ରହନ୍ତି।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्ययम्; क्रम/हेतु-अर्थे (then/thereupon)

• अविनीतः: unrestrained, undisciplined
• अविनीतः: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: अविनीत (कृदन्त; PPP from √नी with वि-; here ‘unrestrained’ as adjective)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (अहम् implied)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्

• वीक्ष्य: having seen
• वीक्ष्य: Kriya (Gerundial/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वीक्ष्/दृश् (धातु) + वि-; कृदन्त: ल्यप् (absolutive/gerund)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तम् (gerund), पूर्वकालिकक्रिया (having seen)

• भद्र: O good sir
• भद्र: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्; संबोधनम्

• गालववल्लभाम्: beloved of Gālava
• गालववल्लभाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गालव + वल्लभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (गालवस्य वल्लभा)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• आसम्: was
• आसम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), उत्तमपुरुषः (1st person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• शरव्रातैः: by a multitude of arrows
• शरव्रातैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शर + व्रात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; करणम्

• ताडितः: struck
• ताडितः: Kriya (Participial predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ताड् (धातु) + क्त (PPP)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि (struck)

• पुष्पधन्विना: by the flower-bow wielder (Kāma)
• पुष्पधन्विना: Karana (Instrument/Agent/करण)
• Type: Noun
• Root: पुष्प + धन्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; करणम् (agent/instrument)

• विवेकिनः: discriminating, wise
• विवेकिनः: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: विवेकिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (मुनयः)

• अपि: even
• अपि: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपवादार्थक-अव्ययम् (even/also)

• मुनयः: sages
• मुनयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• तावत्: so long, only that far
• तावत्: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय/प्रमाणवाचक)
• Form: परिमाण/कालवाचक-अव्ययम् (so long/that much)

• एव: only
• एव: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्ययम् (only/just)

• विवेकिनः: (remain) wise/discerning
• विवेकिनः: Kriya-anvaya (Predicate complement)
• Type: Noun
• Root: विवेकिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विधेय-नाम (predicate nominative)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating within Māheśvara-khaṇḍa to the sages (deduced)

Characters & Entities

• Gālava
• Kāma (Puṣpadhanvan)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unchecked desire can overpower even cultivated discernment; discipline and vigilance are essential to dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is directly praised in this verse; it functions as moral-narrative instruction within the Kaumārikā-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; the emphasis is ethical—restraint and guarding the mind.