Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । न पुण्यं केवलं राजन्गुप्तं स्वर्गस्य साधकम् । विना निष्कल्मषां कीर्ति त्रिलोकीतलविस्तृताम्

Transliteration

brahmovāca | na puṇyaṃ kevalaṃ rājanguptaṃ svargasya sādhakam | vinā niṣkalmaṣāṃ kīrti trilokītalavistṛtām

Translation

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, କେବଳ ପୁଣ୍ୟ—ବିଶେଷକରି ଯାହା ଗୁପ୍ତ ରହେ—ସ୍ୱର୍ଗସାଧକ ନୁହେଁ; ତ୍ରିଲୋକରେ ବିସ୍ତୃତ ନିଷ୍କଳଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ବିନା।

Word by Word

• ब्रह्म: Brahmā
• ब्रह्म: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• पुण्यम्: merit
• पुण्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• केवलम्: alone/only
• केवलम्: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: केवल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘पुण्यम्’ इति विशेषण

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन

• गुप्तम्: hidden/secret
• गुप्तम्: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुप्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘पुण्यम्’ इति विशेषण

• स्वर्गस्य: of heaven
• स्वर्गस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी, एकवचन

• साधकम्: that which accomplishes (heaven)
• साधकम्: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: साधक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘पुण्यम्’ इति विशेषण

• विना: without
• विना: Sambandha (Exclusion/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपपद-योगे पञ्चमी/द्वितीया-अर्थे (without)

• निष्कल्मषाम्: spotless
• निष्कल्मषाम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निः + कल्मष (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; ‘कीर्तिम्’ इति विशेषण (spotless)

• कीर्तिम्: fame
• कीर्तिम्: Karma (Object of ‘without’/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कीर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; ‘विना’ इत्यस्य उपपद-सम्बन्ध

• त्रि-लोकी-तल-विस्तृताम्: spread over the surface of the three worlds
• त्रि-लोकी-तल-विस्तृताम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + लोकी (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक) + विस्तृत (कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (त्रिलोकीतल = त्रयाणां लोकानां तलम्); ‘विस्तृत’ भूतकृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; ‘कीर्तिम्’ इति विशेषण

Speaker

Brahmā (identified by ‘brahmovāca’)

Skanda Dialogue

Listener: Indradyumna

Visual Art Cues

Scene: Brahmā explains with calm precision: a balance-scale motif of ‘puṇya’ versus ‘niṣkalmaṣā kīrti’ spanning the three worlds; the king listens, chastened.

Characters & Entities

• Brahmā
• Indradyumna
• Svarga
• Trilokī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma values not only inner merit but also blameless, publicly beneficial conduct that becomes ‘kīrti’—a moral force in the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the verse teaches a general dharma principle relevant to kings and householders.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a doctrinal statement about the conditions supporting heavenly attainment.