Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 115

Devanagari script

वृत्रासुर इवाजेयो लोकानुत्सादयिष्यति । तं च विश्वपतिर्धीमानवतीर्य बुधो हरिः

Transliteration

vṛtrāsura ivājeyo lokānutsādayiṣyati | taṃ ca viśvapatirdhīmānavatīrya budho hariḥ

Translation

ସେ ବୃତ୍ରାସୁର ପରି ଅଜେୟ ହୋଇ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଇ ଧ୍ୱଂସ କରିବ; କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱପତି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ହରି ଅବତରି ତାହାର ନିବାରଣ କରିବେ।

Word by Word

• वृत्रासुरः: Vṛtrāsura
• वृत्रासुरः: Upamāna (Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: वृत्र + असुर (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (वृत्रः असुरः)

• इव: like, as
• इव: Upamā (Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमानवाचक निपात (comparative particle)

• अजेयः: unconquerable
• अजेयः: Viśeṣaṇa (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: अ + जेय (प्रातिपदिक; √जि)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; नञ्-समास/निषेध (not conquerable)

• लोकान्: worlds/people
• लोकान्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन

• उत्सादयिष्यति: will destroy, will devastate
• उत्सादयिष्यति: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: उत्-√सद् (धातु) + णिच्
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रेरण (causative)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• विश्वपतिः: lord of the universe
• विश्वपतिः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: विश्व + पति (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विश्वस्य पतिः)

• धीमान्: wise, intelligent
• धीमान्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: धीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण (हरिः)

• अवतीर्य: having descended
• अवतीर्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: अव-तॄ (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); पूर्वकालिक क्रिया (having descended)

• बुधः: wise, learned
• बुधः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: बुध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण (हरिः)

• हरिः: Hari (Viṣṇu)
• हरिः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A looming asura, invincible like Vṛtra, darkening the worlds; then Hari descends from the heavens, luminous and composed, ready to subdue the threat.

Characters & Entities

• Vṛtrāsura
• Hari (Viṣṇu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When adharma becomes overwhelming, the divine power intervenes to restore order and protect the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not a specific tīrtha in this verse; it provides the mythic backdrop supporting the sanctity of the region.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it is a phala-supporting narrative of dharma’s protection.