Adhyaya 61

Verse 1

सूत उवाच । ततो घटोत्कचो मुक्त्वा तत्र कामकटंकटाम् । पुत्रेणानुगतो धीमान्वियता द्वारकां ययौ

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ଧୀମାନ ଘଟୋତ୍କଚ ସେଠାରେ କାମକଟଙ୍କଟାକୁ ଛାଡ଼ି, ପୁତ୍ର ସହ ଆକାଶମାର୍ଗେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ।

Verse 2

आगच्छन्तं च तंदृष्ट्वा राक्षसं राक्षसानुगम् । द्वारकावासिनो योधाश्चक्रुरत्युल्बणं रवम्

ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହ ଆସୁଥିବା ସେଇ ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖି, ଦ୍ୱାରକାବାସୀ ଯୋଧାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର ରବ କଲେ।

Verse 3

ग्रामे ग्रामे सुसंनद्धा नवलक्षमिता रथाः । राक्षसौ द्वौ समायातौ पात्येतां विशिखैरिति

ଗାଁ ଗାଁରେ ଭଲଭାବେ ସଜ୍ଜିତ, ଅସଂଖ୍ୟ ରଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା। ଲୋକେ କହିଲେ—“ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ଆସିଛନ୍ତି; ତୀରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପତିତ କର।”

Verse 4

तान्गृहीतायुधान्दृष्ट्वा यदुवीरान्घटोत्कचः । प्रगृह्य विपुलं बाहुं जगौ तारस्वरेण सः

ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ଯଦୁବୀରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଘଟୋତ୍କଚ ନିଜ ବିଶାଳ ବାହୁ ଉଠାଇ, ଉଚ୍ଚ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ୱରରେ କହିଲା।

Verse 5

राक्षसं वित्त मां वीरा भीमपुत्रं घटोत्कचम् । सुप्रियं वासुदेवस्य प्रणामार्थमुपागतम्

“ହେ ବୀରମାନେ, ମୋତେ ଜାଣ—ମୁଁ ଭୀମପୁତ୍ର ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ। ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ପ୍ରଣାମ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।”

Verse 6

निवेदयत मां प्राप्तं यादवेन्द्राय सात्मजम् । इति तस्य वचः श्रुत्वा ते कृष्णाय न्यवेदयन्

“ଯାଦବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜଣାଅ—ମୁଁ ପୁତ୍ରସହ ଆସିଛି।” ତାହାର କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 7

आह देवः सभास्थश्च शीघ्रमत्राव्रजत्वसौ । ततः प्रवेशयामासुर्द्वारकां ते घटोत्कचम्

ସଭାରେ ଆସୀନ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—“ସେ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆସୁ।” ତାପରେ ସେମାନେ ଘଟୋତ୍କଚକୁ ଦ୍ୱାରକାରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ।

Verse 8

सपुत्रः सोऽपि रम्याणि वनान्युपवनानि च । क्रीडाशैलांश्च हर्म्याणि संपश्यन्नागतः सभाम्

ସେ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ରସହ ରମ୍ୟ ବନ ଓ ଉପବନ, କ୍ରୀଡାପର୍ବତ ଓ ପ୍ରାସାଦସଦୃଶ ଭବନମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଶେଷରେ ସଭାମଣ୍ଡପକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 9

स तत्र उग्रसेनं च वसुदेवं च सात्यकिम् । अक्रूररामप्रमुखान्ववन्दे कृष्णमेव च

ସେଠାରେ ସେ ଉଗ୍ରସେନ, ବସୁଦେବ ଓ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ; ଅକ୍ରୂର, ରାମ ପ୍ରମୁଖ ଅନ୍ୟ ନେତାମାନଙ୍କୁ—ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 10

तं पादयोर्निपतितं समालिंग्य सहात्मजम् । साशिषं स्वसमीपस्थमुपवेश्येदमब्रवीत्

ସେ ତାଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱୟରେ ପତିତ ହେବା ସହିତ, (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ) ପୁତ୍ରସହ ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ନିକଟେ ବସାଇ ପରେ ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 11

पुत्र राक्षसशार्दूल कुरूणां कुलवर्धन । कुशलं सर्वतः कच्चित्किमर्थस्ते समागमः

ହେ ପୁତ୍ର, ରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଲ, କୁରୁକୁଳବର୍ଧନ! ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ କୁଶଳ ତୋ? କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ?

Verse 12

घटोत्कच उवाच । देव युष्मत्प्रसादेन सर्वतः कुशलं मम । श्रूयतां कारणं स्वामिन्यदर्थमहमागतः

ଘଟୋତ୍କଚ କହିଲା—ହେ ଦେବ! ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ କୁଶଳ। ହେ ସ୍ୱାମିନ, ଯେ କାରଣ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ଆସିଛି, ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 13

देवोपदिष्ट भार्यायां जातोऽयं तनयो मम । स च प्रश्नं वक्ष्यति त्वां श्रूयतामागतस्त्वतः

ଦେବୋପଦେଶରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଭାର୍ଯ୍ୟାରୁ ମୋର ଏହି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଛି। ସେ ତୁମକୁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ କହିବ—ଦୟାକରି ଶୁଣ; ସେହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।

Verse 14

श्रीकृष्ण उवाच । वत्स मौर्वेय ब्रूहि त्वं सर्वं पृच्छ यदिच्छसि । यथा घटोत्कचो मह्यं सुप्रियश्च तथा भवान्

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ବତ୍ସ ମୌର୍ବେୟ, ନିର୍ଭୟରେ ସବୁ କହ; ଯାହା ଇଚ୍ଛା ସେହି ପ୍ରଶ୍ନ କର। ଯେପରି ଘଟୋତ୍କଚ ମୋତେ ଅତି ପ୍ରିୟ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ।

Verse 15

बर्बरीक उवाच । प्रणम्य त्वामादिदेवं मनोबुद्धिसमाधिभिः । प्रक्ष्यामि केन श्रेयः स्याज्जंतोर्जातस्य माधव

ବର୍ବରୀକ କହିଲା—ଆଦିଦେବ, ମନ-ବୁଦ୍ଧି-ସମାଧି ସହ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ହେ ମାଧବ, ମୁଁ ପଚାରୁଛି—ଜନ୍ମିତ ପ୍ରାଣୀର ପରମ ଶ୍ରେୟ କେଉଁଥିରୁ ହୁଏ?

Verse 16

केचिच्छ्रेयो धर्ममाहुरैश्वर्यं त्यागभोजनम् । केचिद्दमं तपो द्रव्यं भोगान्मुक्तिं च केचन

କେହି କହନ୍ତି ଧର୍ମ ହିଁ ଶ୍ରେୟ; କେହି ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ସମୃଦ୍ଧିକୁ, ଆଉ କେହି ତ୍ୟାଗମୟ ସରଳ ଭୋଜନକୁ। କେହି ଦମ, ତପ, ଧନ, ଭୋଗ; ଆଉ କେହି ଭୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ଅର୍ଥାତ୍ ମୋକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେୟ କହନ୍ତି।

Verse 17

तदेवं शतसंख्येषु श्रेयस्सु पुरुषोत्तम । मम चैवं कुलस्यास्य श्रेयो यद्ब्रूहि निश्चितम्

ଏପରି ଶତସଂଖ୍ୟକ ଶ୍ରେୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ମୋ ପାଇଁ ଏବଂ ଏହି କୁଳ ପାଇଁ ଯାହା ସତ୍ୟ ଶ୍ରେୟ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହ।

Verse 18

श्रीकृष्ण उवाच । वत्स पृथक्पृथक्प्रोक्तं वर्णानां श्रेय उत्तमम् । ब्राह्मणानां तपो मूलं दमोऽध्ययनमेव च

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ବତ୍ସ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପରମ ଶ୍ରେୟ କଥିତ ହୋଇଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ମୂଳ ତପ; ସହିତ ଦମ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହ) ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟ।

Verse 19

धर्मप्रकटनं चापि श्रेय उक्तं मनीषिभिः । बलं साध्यं पूर्व मेव क्षत्रियाणां प्रकीर्तितम्

ମନୀଷୀମାନେ ଧର୍ମର ପ୍ରକାଶ ଓ ପାଳନକୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେୟ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁ ବଳ ହିଁ ପ୍ରଥମେ ସାଧନୀୟ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 20

दुष्टानां शासनं चापि साधूनां परिपालनम् । पाशुपाल्यं च वैश्यानां कृषिर्विज्ञानमेव च

ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ଶାସନ (ଦଣ୍ଡ) ଓ ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ପରିପାଳନ—ଏହା ମଧ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପଶୁପାଳନ, କୃଷି ଓ ବ୍ୟବହାରିକ ଜ୍ଞାନ ହିଁ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 21

शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा तया जीवन्वणिग्भवेत् । शिल्पैर्वा विविधैर्जीवेद्द्विजातिहितमाचरन्

ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜସେବା ହିଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଜୀବିକା; ତାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଜୀବିତ ରହି ବଣିକ ଭଳି ସମୃଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ। କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନ ଶିଳ୍ପରେ ଜୀବିକା କରୁ, ସଦା ଦ୍ୱିଜାତିହିତ ଆଚରଣ କରି।

Verse 22

भार्यारतिर्भृत्यपोष्टा शुचिः श्रद्धा परायणः । नमस्कारेण मन्त्रेण पंचयज्ञान्न हापयेत्

ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟାପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ ରହୁ, ଭୃତ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ରିତମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରୁ, ଶୁଚି ରହୁ ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପରାୟଣ ହେଉ। ନମସ୍କାର ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହ ପଞ୍ଚଯଜ୍ଞକୁ କେବେ ଅବହେଳା ନ କରୁ।

Verse 23

तद्भवान्क्षत्रियकुले जातोऽसि कुरु तच्छृणु । बलं साधय पूर्वं त्वमतुलं तेन शिक्षय

ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଛ; ମୋ କଥା ଶୁଣି ସେହିପରି କର। ପ୍ରଥମେ ଅତୁଳ ବଳ ସାଧନ କର; ସେହି ବଳରେ ନିଜକୁ ଶିକ୍ଷା ଓ ଶାସନରେ ରଖ।

Verse 24

दुष्टान्पालय साधूंश्च स्वर्गमेवमवाप्स्यसि । बलं च लभ्यते पुत्र देवीनां सुप्रसादतः

ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଶାସନ କର, ଏବଂ ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର—ଏଭଳି କଲେ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବ। ଆଉ ପୁତ୍ର, ଦେବୀମାନଙ୍କ ସୁପ୍ରସାଦରୁ ବଳ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 25

तद्भवान्बलप्राप्त्यर्थं देव्याराधनमाचर

ଏହେତୁ ବଳ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଦେବୀଙ୍କ ଆରାଧନା କର।

Verse 26

बर्बरीक उवाच । कस्मिन्क्षेत्रे च कां देवीं कथमाराधयाम्यहम् । एतत्प्रसादप्रवणं मनः कृत्वा निवेदय

ବର୍ବରୀକ କହିଲା: କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ, କେଉଁ ଦେବୀଙ୍କୁ, ଏବଂ କିପରି ମୁଁ ଆରାଧନା କରିବି? ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ପ୍ରତି ମନ ଝୁକାଇ—ଏହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 27

सूत उवाच । इति पृष्टः क्षणं ध्यात्वा प्राह दामोदरो विभुः । वत्स क्षेत्रं प्रवक्ष्यामि यत्र तप्स्यसि तत्तपः । गुप्तक्षेत्रमिति ख्यातं महीसागरसंगमे

ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲାପରେ, ବିଭୁ ଦାମୋଦର କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ କରି କହିଲେ—‘ବତ୍ସ, ଯେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୁମେ ସେଇ ତପ କରିବ, ସେଥି ମୁଁ କହୁଛି। ଭୂମି ଓ ସାଗରର ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳରେ ତାହା “ଗୁପ୍ତକ୍ଷେତ୍ର” ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।’

Verse 28

तत्र त्रिभुवने याश्च संति देव्यः पृथग्विधाः । नारदेन समानीतास्ताश्चैक्यं सुमहात्मना

ସେଠାରେ ତ୍ରିଭୁବନରେ ଥିବା ନାନାପ୍ରକାର ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ନାରଦ ଏକତ୍ର କରିଲେ; ମହାତ୍ମ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ୱରେ ଏକ ହେଲେ।

Verse 29

चतस्रस्तस्य दिग्देव्यो नव दुर्गाश्च संति याः । समाराधय ता गत्वा तासामैक्यं हि दुर्लभम्

ସେଠାରେ ଚାରି ଦିଗର ରକ୍ଷକ ଦିଗ୍ଦେବୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ନବଦୁର୍ଗାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଆରାଧନା କର; କାରଣ ସେମାନଙ୍କର ଏକ୍ୟସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହେବା ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 30

नित्यं पूजय ताः पुत्र पुष्पधूपविलेपनैः । स्तुतिभिश्चोपहारैश्च यथा तुष्यति तास्तव

ହେ ପୁତ୍ର, ନିତ୍ୟ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପନଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ସ୍ତୁତି ଓ ଉପହାର ସହିତ, ଯେପରି ସେମାନେ ତୁମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 31

तुष्टासु देवीषु बलं धनं च कीर्तिश्च पुत्राः सुभगाश्च दाराः । स्वर्गस्तथा मुक्तिपदं च सत्सुखं न दुर्लभं सत्यमेतत्तवोक्तम्

ଦେବୀମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ବଳ, ଧନ, କୀର୍ତ୍ତି, ସତ୍ପୁତ୍ର ଓ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ସ୍ୱର୍ଗ, ମୁକ୍ତିପଦ ଓ ସତ୍ୟସୁଖ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ—ତୁମ କଥା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ।

Verse 32

सूत उवाच । एवमुक्त्वा बर्बरीकं कृष्णः प्राह घटोत्कचम् । घटोत्कचार्य पुत्रस्ते दृढं सुहृदयो ह्यसौ

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି କହି ବର୍ବରୀକଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କୃଷ୍ଣ ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ଆର୍ୟ ଘଟୋତ୍କଚ, ତୁମ ପୁତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଦୃଢହୃଦୟ ସତ୍ସୁହୃଦ୍ ମିତ୍ର।”

Verse 33

तस्मात्सुहृदयेत्येवं दत्तं नाम मया द्विकम् । एवमुक्त्वा समालिंग्य संतर्ज्य विविधैर्धनैः

ଏହେତୁ ମୁଁ ତାକୁ ‘ସୁହୃଦୟ’ ଏହି ଦ୍ୱିବିଧ ନାମ ଦେଇଛି। ଏମିତି କହି ସେ ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ବିଭିନ୍ନ ଧନ-ଉପହାରରେ ସମ୍ମାନିତ କଲା।

Verse 34

गुप्तक्षेत्राय भगवान्बर्बरीकं समादिशत् । सोऽथ कृष्णं नमस्कृत्य पितरं यादवांश्च तान्

ତାପରେ ଭଗବାନ ବର୍ବରୀକକୁ ଗୁପ୍ତକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ତେବେ ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଏବଂ ସେହି ଯାଦବମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 35

अनुज्ञाप्य च तान्सर्वान्गुप्तक्षेत्रं समाव्रजत् । घटोत्कचोऽपि कृष्णेन विसृष्टः स्ववनं ययौ

ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁମତି ନେଇ ସେ ଗୁପ୍ତକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା। ଘଟୋତ୍କଚ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଦାୟ ପାଇ ନିଜ ବନନିବାସକୁ ଗଲା।

Verse 36

स्मरन्पुत्रगुणान्पत्न्या स्वराज्यं समपालयत् । ततः सुहृदयो धीमान्दग्धस्थल्यां कृताश्रमः

ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଗୁଣ ସ୍ମରଣ କରି ସେ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ସୁଚାରୁ ଭାବେ ପାଳନ କଲା। ପରେ ଧୀମାନ ସୁହୃଦୟ ଦଗ୍ଧସ୍ଥଳୀରେ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କଲା।

Verse 37

त्रिकालं पूजयामास देवीः कर्मसमाधिभिः । नित्यं पुष्पैश्च धूपैश्च उपहारैः पृथग्विधैः

ସେ ତ୍ରିକାଳ କର୍ମ-ସମାଧି ସହିତ ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲା। ନିତ୍ୟ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପହାର ଅର୍ପଣ କରି ଆରାଧନା କରୁଥିଲା।

Verse 38

तस्याराधयतो देव्यस्तुतुषुर्हायनैस्त्रिभिः । ततः प्रत्यक्षतो भूत्वा बलात्तस्य महात्मनः

ତାହାର ଅବିରତ ଆରାଧନାରେ ଦେବୀମାନେ ତିନି ବର୍ଷରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ପରେ ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ବଳ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

Verse 39

बलं यत्त्रिषु लोकेषु कस्यचिन्नास्ति दुर्लभम् । ऊचुश्च कंचित्कालं त्वं वसात्रैव महाद्युते

ସେମାନେ କହିଲେ—“ତିନି ଲୋକରେ ଯେ ବଳ କାହା ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ, ସେହି ବଳ ଆମେ ତୁମକୁ ଦେବୁ। ହେ ମହାଦ୍ୟୁତି, କିଛି ସମୟ ଏଠାରେ ହିଁ ବସ।”

Verse 40

संगत्या विजयस्य त्वं भूयः श्रेयो ह्यवाप्स्यसि । इत्युक्तः सर्वदेवीभिः स तत्रैव व्यवस्थितः

“ବିଜୟଙ୍କ ସଙ୍ଗତିରେ ତୁମେ ଆହୁରି ଶ୍ରେୟ ପାଇବ।” ଏପରି ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ କହିଲେ; ତେଣୁ ସେ ସେଠାରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲା।

Verse 41

आजगामाथ विजयो नाम्ना मागधब्राह्मणः । स सर्वां पृथिवीं कृत्वा पादाक्रांतां द्विजोत्तमः

ତାପରେ ‘ବିଜୟ’ ନାମକ ମାଗଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଲେ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ—ଯିଏ ମନେ ହେଉଥିଲା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ପାଦତଳେ ରଖି ସର୍ବତ୍ର ପରିଭ୍ରମଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 42

काश्यां विद्याबलं प्राप्य साधनार्थमुपाययौ । गुहेश्वरमुखान्येष सप्तलिंगान्यपूजयत्

କାଶୀରେ ବିଦ୍ୟାବଳ ପାଇ ସେ ସାଧନା-ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଆସିଲା। ଗୁହେଶ୍ୱରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସେ ସାତଟି ଲିଙ୍ଗକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲା।

Verse 43

आराधयामास चिरं देवीर्विद्याफलाप्तये । ततस्तुष्टास्तस्य देव्यः स्वप्ने प्रोचुरिदं वचः

ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାର ଫଳ ପାଇବାକୁ ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲା। ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ଦେବୀମାନେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ତାକୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 44

विद्यां साधय त्वं साधो सिद्धमातुः पुरोंऽगणे । अयं भक्तः सुहृदयः साहाय्यं ते करिष्यति

“ହେ ସାଧୁ, ସିଦ୍ଧମାତାଙ୍କ ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ସାଧନ କର। ଏହି ଭକ୍ତ, ସୁହୃଦୟ ଜନ, ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ।”

Verse 45

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा विजयः स्वप्नमध्यतः । उत्थाय गत्वा देव्यास्तं वव्रे भीमात्म जात्मजम्

ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ବିଜୟ ସ୍ୱପ୍ନମଧ୍ୟରୁ ଜାଗିଉଠିଲା। ଉଠି ବାହାରକୁ ଯାଇ, ଦେବୀଙ୍କ ସଙ୍କେତାନୁସାରେ ସେହି ଭୀମସ୍ୱଭାବୀ ପୁରୁଷର ପୁତ୍ରକୁ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ଭାବେ ଚୟନ କଲା।

Verse 46

सोऽपि देवीवचः श्रुत्वा मेने साहाय्यकारणम् । ततः कृष्णचतुर्दश्यामुपोष्य विजयः शुचिः

ସେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ସାହାଯ୍ୟର କାରଣ ନିଜେ ବୋଲି ବୁଝିଲା। ତାପରେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଶୁଚି ହୋଇ ବିଜୟ ଉପବାସ କଲା।

Verse 47

स्नात्वाभ्यर्च्यैव लिंगानि देवीश्चैवार्चयत्पृथक् । कृत्वा स्नानमुपोष्यैव बर्बरीकोंऽतिकेऽभवत्

ସ୍ନାନ କରି ସେ ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲା ଏବଂ ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲା। ଏଭଳି ସ୍ନାନ ଓ ଉପବାସ କରି ସେ ବର୍ବରୀକଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 48

प्रथमायां ततो रात्रौ ययौ सिद्धांबिकापुरः । मंडलं तत्र कृत्वा च भगाकारं करान्नव

ତାପରେ ପ୍ରଥମ ରାତିରେ ସେ ସିଦ୍ଧାମ୍ବିକା ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ସେ ନବଦ୍ୱାରଯୁକ୍ତ ଭଗାକାର ମଣ୍ଡଳ ରଚିଲା।

Verse 49

अष्टदिक्ष्वष्टकीलांश्च निखन्यैव ससूत्रकान् । कृष्णाजिनधरो भूत्वा बर्बरीकसमन्वितः

ଆଠ ଦିଗରେ ସେ ସୂତ୍ରବଦ୍ଧ ଆଠଟି କୀଳ ଗାଡ଼ିଲା। କୃଷ୍ଣାଜିନ ଧାରଣ କରି, ବର୍ବରୀକ ସହିତ ସେ ବିଧିରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା।

Verse 50

शिखामाबद्ध्य दिग्बंधं कृत्वा रेभे ततो विधिम् । मध्ये वै मंडलस्यापि कुंडे शुभ्रे त्रिमेखलं

ଶିଖା ବାନ୍ଧି ଦିଗ୍ବନ୍ଧନ କରି ସେ ତାପରେ ବିଧି ଆରମ୍ଭ କଲା। ମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଶୁଭ୍ର ଶୁଦ୍ଧ କୁଣ୍ଡରେ ତ୍ରିମେଖଳା ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲା।

Verse 51

समर्प्य च ततः खड्गं खादिरं मंत्रतेजितम् । संस्थाप्य कीलानभितो बर्बरीकमथाब्रवीत्

ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରତେଜରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ଖାଦିର ଖଡ୍ଗକୁ ସମର୍ପଣ କରି, ଚାରିପାଖେ କୀଳଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ସେ ବର୍ବରୀକକୁ କହିଲା।

Verse 52

शुचिर्विनिद्रः संतिष्ठ स्तवं देव्याः समुद्गिरन् । यावत्कर्म करोम्येष यथा विघ्नं न जायते

“ତୁମେ ଶୁଚି ଓ ନିଦ୍ରାହୀନ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରୁହ, ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ତବ ଉଚ୍ଚାରଣ କର; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହି କର୍ମ ସମାପ୍ତ କରୁଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ବିଘ୍ନ ନ ହେଉ।”

Verse 53

इत्युक्ते संस्थिते तत्र बर्बरीके महाबले । विजयः शोषणं दाहं प्लावनं कृतवान्यमी

ଏପରି କୁହାଯାଇଲାପରେ ସେଠାରେ ମହାବଳୀ ବର୍ବରୀକ ସ୍ଥିର ରହିଲେ; ତାପରେ ବିଜୟ ବିଧିଅନୁସାରେ ଶୋଷଣ, ଦାହ ଓ ପ୍ଲାବନ କ୍ରିୟା କଲେ।

Verse 54

ततः सुखासनो भूत्वा गुंगुरुभ्यो नमः इति । मंत्रमष्टोत्तरशतं जप्त्वा गुरुभ्यः प्रणम्य च । ततो गणेश्वरविधानमारब्धवान्

ତାପରେ ସେ ସୁଖାସନରେ ବସି ‘ଗୁରୁଭ୍ୟୋ ନମଃ’ ବୋଲି କହି, ମନ୍ତ୍ରକୁ ୧୦୮ ଥର ଜପ କଲେ; ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପରେ ଗଣେଶ୍ୱର-ବିଧାନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 55

अथातः संप्रवक्ष्यामि मंत्रं गणपतेः परम्

ଏବେ ମୁଁ ଗଣପତିଙ୍କ ପରମ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଛି।

Verse 56

सर्वकार्यकरं स्वल्पं महार्थं सर्वसिद्धिदम्

ଏହା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନକାରୀ; ସ୍ୱଳ୍ପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମହାର୍ଥବାହୀ, ଏବଂ ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାୟକ।

Verse 57

ओंगांगींगूंगैंगौंगः सप्ताक्षरोऽयं महामंत्रः । ओंगणपतिमंत्रस्य गणको नाम ऋषिः विघ्नेश्वरो देवता गं बीजम् ओंशक्तिः पूजार्थे जपार्थे वा तिलकार्थे वा मनस ईप्सितार्थे होमार्थे वा विनियोग इति । साध कस्य पूर्वं तिलककरणम् । ओंगांगणपतये नमः । इति तिलकस्योपरि अक्षतान्दद्यात् अनेन मन्त्रेण । ॐ गांगणपतये नमः । इति तिलकमंत्रः । ओंगां गणपतये नमः । अनेन मंत्रेण गणेशाय पुष्पांजलित्रयं दद्यात् । मूलमंत्रेणात्र चंदनगंधपुष्पधूपदीपनैवेद्यपूगीफल तांबूलादिकं दद्यात् । अत ऊर्ध्वं मूलमन्त्रेण जपं कुर्यात् । अष्टोत्तरशतं सहस्रं लक्षं कोटिं चेति यथाशक्ति जप्त्वा दशांशहोमार्थे गणेशाग्नये आवाहयामीति अग्निमावाह्य । ॐ गां गणपतये स्वाहेति मन्त्रेण गुग्गुलगुटिकाभिर्होमं विदध्याद्विनियोगं चेति गाणेश्वरो ताकल्पः । य एवं सर्व विघ्नेषु साधयेन्मन्त्रमुत्तमम् । सर्वविघ्नानि नश्यंति मनोभीष्टं च सिध्यति

“ଓଂ ଗାଂ ଗୀଂ ଗୂଂ ଗୈଂ ଗୌଂ ଗଃ”—ଏହା ସପ୍ତାକ୍ଷର ମହାମନ୍ତ୍ର। ଓଂ-ଗଣପତିମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ‘ଗଣକ’, ଦେବତା ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର; ‘ଗଂ’ ବୀଜ, ‘ଓଂ’ ଶକ୍ତି। ଏହାର ବିନିଯୋଗ ପୂଜା, ଜପ, ତିଳକ, ମନୋଇଚ୍ଛିତ ଅର୍ଥସିଦ୍ଧି ଓ ହୋମରେ। ସାଧକ ପ୍ରଥମେ ତିଳକ କରି, ତିଳକ ଉପରେ “ଓଂ ଗାଂ ଗଣପତୟେ ନମଃ” ବୋଲି ଅକ୍ଷତ ରଖିବେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ତିନି ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଦେବେ; ଏବଂ ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ଚନ୍ଦନ, ସୁଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ସୁପାରି, ଫଳ, ତାମ୍ବୂଳ ଆଦି ସମର୍ପଣ କରିବେ। ପରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ୧୦୮, ୧୦୦୦, ଲକ୍ଷ କିମ୍ବା କୋଟି—ଯଥାଶକ୍ତି ଜପ କରିବେ। ତାପରେ ଦଶାଂଶ ହୋମ ପାଇଁ “ଗଣେଶାଗ୍ନୟେ ଆବାହୟାମି” ବୋଲି ଅଗ୍ନିକୁ ଆବାହନ କରି, “ଓଂ ଗାଂ ଗଣପତୟେ ସ୍ୱାହା” ମନ୍ତ୍ରରେ ଗୁଗ୍ଗୁଳ ଗୁଟିକା ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବେ। ଏହା ଗାଣେଶ୍ୱର ବିଧି; ଯେ ଏହି ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରକୁ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନରେ ସାଧନ କରେ, ତାହାର ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ମନୋଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 58

डाकिन्यो यातुधानाश्च प्रेताद्याश्च भयंकराः । शत्रूणां जायते नाशो वशीकरणमेव च

ଡାକିନୀ, ଯାତୁଧାନ ଓ ପ୍ରେତାଦି ଭୟଙ୍କର ସତ୍ତାମାନେ ଦମିତ ହୁଅନ୍ତି; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ନାଶ ହୁଏ ଏବଂ ବଶୀକରଣ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 59

इमं गाणेश्वरं कल्पं विजानन्विजयोऽपि च । तिलकं विधिना कृत्वा जप्त्वा चाष्टोत्तरं शतम्

ଏହି ଗାଣେଶ୍ୱର କଳ୍ପବିଧିକୁ ଜାଣି ବିଜୟ ମଧ୍ୟ ବିଧିମତେ ତିଳକ ଧାରଣ କରି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକଶେ ଆଠଥର ଜପ କଲା।

Verse 60

दशांशं गुटिका हुत्वा पूज्य सिद्धिविनायकम् । सिद्धेयक्षेत्रपालस्य चक्रे पूजां ततो निशि

ଦଶାଂଶ ହୋମରେ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଗୁଟିକା ଆହୁତି ଦେଇ ସିଦ୍ଧିବିନାୟକଙ୍କୁ ପୂଜିଲା; ପରେ ରାତିରେ ସିଦ୍ଧ ଯକ୍ଷ-କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କ ପୂଜା କଲା।

Verse 61

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे महाविद्यासाधने गाणेश्वरकल्पवर्णनंनामैकषष्टितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ପ୍ରଥମ ମାହେଶ୍ୱରଖଣ୍ଡର କୌମାରିକାଖଣ୍ଡରେ ମହାବିଦ୍ୟା-ସାଧନ ପ୍ରସଙ୍ଗାନ୍ତର୍ଗତ ‘ଗାଣେଶ୍ୱର-କଳ୍ପ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।