Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 14

Devanagari script

एवमुक्त्वा पुलस्त्यं स पुत्रमभ्यादिदेश ह । शीघ्रमर्घं तीर्थहेतोः समानय यथार्चये

Transliteration

evamuktvā pulastyaṃ sa putramabhyādideśa ha | śīghramarghaṃ tīrthahetoḥ samānaya yathārcaye

Translation

ଏପରି ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ କହି ସେ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—“ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଣ, ଯେପରି ମୁଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିପାରିବି।”

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus)

• उक्त्वा: having spoken
• उक्त्वा: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; धातु: वच् (to speak)

• पुलस्त्यम्: Pulastya
• पुलस्त्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• पुत्रम्: (his) son
• पुत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• अभ्यादिदेश: commanded, instructed
• अभ्यादिदेश: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि + आ + दिश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; धातु: दिश् (to command/instruct) उपसर्ग: अभि-, आ-

• ह: indeed (expletive)
• ह: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: स्मरणार्थक/पादपूरण-निपात (expletive particle)

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-द्वितीया-एकवचनप्रयोगः (adverbial accusative: quickly)

• अर्घम्: offering (arghya)
• अर्घम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• तीर्थहेतोः: for the sake of the tīrtha
• तीर्थहेतोः: Sambandha (Purpose relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ + हेतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; समास: तीर्थस्य हेतुः (for the sake of the tīrtha / for the tīrtha-purpose)

• सम आनय: bring (here)
• सम आनय: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + नी (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; धातु: नी (to bring) उपसर्ग: सम्-, आ-

• यथा: so that
• यथा: Sambandha (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रयोजनार्थक-अव्यय (so that/as)

• अर्चये: I may worship
• अर्चये: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Narrative voice (contextually Nārada); directive issued by Brahmā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sarvatīrtha (collective)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Brahmā turns to Pulastya and commands swift preparation; a son/attendant rushes with a shining arghya vessel as the tīrthas await worship.

Characters & Entities

• Pulastya
• Brahmā
• Tīrtha
• Argha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are to be honored ritually; reverence (argha/arcana) is part of dharmic engagement with tīrthas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sets up a collective honoring of tīrthas; no single named site appears in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bringing and offering argha as part of arcana (formal worship) directed toward tīrthas.