Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 94

Devanagari script

वायवी व्योमात्मिका चैव मानसाहम्भवा मतिः । प्रत्येकमष्टधा भिन्ना द्विगुणा द्विगुणा क्रमात

Transliteration

vāyavī vyomātmikā caiva mānasāhambhavā matiḥ | pratyekamaṣṭadhā bhinnā dviguṇā dviguṇā kramāta

Translation

ସେହିପରି ବାୟବୀ, ବ୍ୟୋମାତ୍ମିକା ଏବଂ ମନ–ଅହଂକାରଜନିତ ସିଦ୍ଧିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଅଷ୍ଟବିଧରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, କ୍ରମେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଦ୍ୱିଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Word by Word

• वायवी: vāyavī (pertaining to wind)
• वायवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वायवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्

• व्योमात्मिका: having the nature of sky/ether
• व्योमात्मिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: व्योम-आत्मिक (प्रातिपदिक); व्योम + आत्मन्
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (व्योम्नः आत्मा यस्याः/आत्मिका)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात (emphatic particle)

• मानसाहम्भवा: arising from mind and ego
• मानसाहम्भवा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मानस-अहं-भव (प्रातिपदिक); मानस + अहम् + भव
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः (मानसात्/मनसः अहम्भवः—‘from mind and ego’)

• मतिः: intellect/understanding
• मतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्रत्येकम्: each/separately
• प्रत्येकम्: Adhikarana (Adverbial/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रत्येकम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्ययीभावार्थे (adverb: ‘separately/each’)

• अष्टधा: eightfold
• अष्टधा: Adhikarana (Adverbial/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अष्टधा (अव्यय)
• Form: संख्यावाचक-अव्यय (adverb: ‘in eight ways’)

• भिन्ना: divided/different
• भिन्ना: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भिद् (धातु) → भिन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भिन्न (क्त-प्रत्ययान्त, past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्

• द्विगुणा: twofold/doubled
• द्विगुणा: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि-गुण (प्रातिपदिक); द्वि + गुण
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्विगु-समासः (twofold)

• द्विगुणा: again doubled
• द्विगुणा: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि-गुण (प्रातिपदिक); द्वि + गुण
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; पुनरुक्ति (repetition for emphasis/sequence)

• क्रमात्: in sequence/gradually
• क्रमात्: Adhikarana (Adverbial/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (ablative used adverbially: ‘in order/gradually’)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A seated yogin in a Śaiva forest-āśrama, surrounded by subtle elemental mandalas—air spirals, etheric blue space, mind-lotus, and ego-flame—arranged in eightfold petals and doubling rings to suggest graded siddhis.

Characters & Entities

• Vāyu (as principle)
• Vyoma (ether/space)
• Manas
• Ahaṃkāra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It portrays siddhis as gradated and classifiable by elemental and psychological sources, encouraging discernment rather than fascination.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; this is a technical enumeration of yogic/cosmological categories.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the verse continues the structured listing of siddhi-types.