Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 72

Devanagari script

फलमूलं विपक्वं वा कणपिण्याकसक्तवः । श्रुता इत्येत आहारा योगिनां सिद्धिकारकाः

Transliteration

phalamūlaṃ vipakvaṃ vā kaṇapiṇyākasaktavaḥ | śrutā ityeta āhārā yogināṃ siddhikārakāḥ

Translation

ପକ୍କ ଫଳ ଓ ମୂଳ, କିମ୍ବା ଧାନ୍ୟକଣ, ଚୋକର ଓ ସତ୍ତୁ—ପରମ୍ପରାରେ ‘ଶ୍ରୁତ’ ଭାବେ ଉପଦିଷ୍ଟ ଏହି ଆହାରଗୁଡ଼ିକ ଯୋଗୀଙ୍କ ସିଦ୍ଧିକାରକ।

Word by Word

• फलमूलम्: fruits and roots
• फलमूलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल + मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचनम्; समासः—द्वन्द्वः (फलम् च मूलम् च)

• विपक्वम्: cooked/ripe
• विपक्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वि + पच् (धातु) + क्त (कृदन्त) → विपक्व (प्रातिपदिक-रूप)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचनम्; विशेषणम्

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative/विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पबोधक-अव्ययम् (disjunctive particle)

• कणपिण्याकसक्तवः: grains, oil-cake, and flour (saktu)
• कणपिण्याकसक्तवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कण + पिण्याक + सक्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचनम्; समासः—द्वन्द्वः (कणाः च पिण्याकाः च सक्तवः च)

• श्रुताः: (thus) stated/mentioned
• श्रुताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्रुत (प्रातिपदिक; श्रु (धातु)+क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचनम्; विशेषणम् (so-called/mentioned)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/उक्ति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक-अव्ययम् (quotative particle)

• एते: these
• एते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचनम्; विशेषणम्

• आहाराः: foods
• आहाराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचनम्

• योगिनाम्: of yogins
• योगिनाम्: Sambandha (Possessor/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी (Genitive/6th), बहुवचनम्

• सिद्धिकारकाः: causing success/perfection
• सिद्धिकारकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सिद्धि + कारक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (सिद्धेः कारकाः)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: A yogin’s simple meal laid on leaves: ripe fruits, roots, a small heap of grains, and a coarse bran-flour cake; the scene emphasizes austerity and purity.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Food shapes consciousness; simple, traditional, light foods are praised as supportive of yogic attainment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is referenced; the topic is yogic dietetics.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dietary prescription: consume ripe fruits/roots and simple grain/bran-based preparations as conducive to siddhi.