Adhyaya 53

Verse 1

नारद उवाच । अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि शालामाहात्म्य मुत्तमम् । संस्थापिते पुरा स्थाने प्रोक्तोहं द्विजपुंगवैः

ନାରଦ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତମ ଆଖ୍ୟାନ କହିବି—ଶାଳାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ। ପୂର୍ବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋତେ ଏହା ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।

Verse 2

स्थानस्य रक्षणार्थाय उपायं कुरु सुव्रत । ततो मया प्रतिज्ञातं करिष्ये स्थान रक्षणम्

“ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଉପାୟ କର, ହେ ସୁବ୍ରତ।” ତାହାପରେ ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲି—“ମୁଁ ଏହି ସ୍ଥାନର ରକ୍ଷା କରିବି।”

Verse 3

आराधिता मया पश्चाद्ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । त्रयस्त्वेकाग्रचित्तेन ततस्तुष्टाः सुरोत्तमाः

ତାପରେ ମୁଁ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲି। ତେବେ ଦେବୋତ୍ତମ ସେ ତିନିଜଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 4

समागम्याथ मां प्रोचुर्नारद व्रियतां वरः । प्रोक्तं तानार्च्य च मया क्रियतां स्थानरक्षणम्

ତାପରେ ସେମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ—“ହେ ନାରଦ, ବର ଚୟନ କର।” ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି କହିଲି—“ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ରକ୍ଷା ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉ।”

Verse 5

अयमेव वरो मह्यं देयो देवैः सुतोषितैः । स्थानलोपो यथा न स्याद्यथा कीर्तिर्भवेन्मम

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଦେବମାନଙ୍କ ଠାରୁ ମୋତେ ଏହି ଏକମାତ୍ର ବର ଦିଆଯାଉ—ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର କେବେ ଲୋପ କିମ୍ବା ହ୍ରାସ ନ ହେଉ, ଏବଂ ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ଚିରସ୍ଥାୟୀ ହେଉ।

Verse 6

एवमस्त्विति देवेशैः प्रतिज्ञातं तदा मुने । स्वांशेन प्रकरिप्याम द्विजानां तव रक्षणम्

ତେବେ ଦେବେଶ୍ୱରମାନେ, ହେ ମୁନି, ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ। ଆମ ନିଜ ଶକ୍ତିର ଏକ ଅଂଶଦ୍ୱାରା ତୁମ ଦ୍ୱିଜସମୁଦାୟକୁ ଯଥାବିଧି ରକ୍ଷା କରିବୁ।”

Verse 7

एवमुक्त्वा कला मुक्ता देवैस्त्रिपुरुषैः स्वयम् । अंतर्धानं ततः प्राप्ताः सर्वेऽपि सुरसत्तमाः

ଏଭଳି କହି ସେଇ ତ୍ରିପୁରୁଷ ଦେବମାନେ ସ୍ୱୟଂ ନିଜ କଳା (ଅଂଶ) ମୁକ୍ତ କଲେ; ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 8

ततो मया द्विजैः सार्धं शालाग्रे स्थानरक्षणम् । स्थापिताश्च पृथग्देवास्त्रयस्त्रिभुवनेश्वराः

ତାପରେ ମୁଁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ ଶାଳାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ସ୍ଥାନରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କଲି; ଏବଂ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ତ୍ରିଭୁବନର ତିନି ଈଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ସେଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲି।

Verse 9

पीड्यमाना यदा विप्राः केनापि च भवंति हि । पूर्वाह्ने चापि ऋग्वेदं मध्याह्ने च यजूं ष्यथ

ଯେତେବେଳେ କେହି ଭାବେ ବିପ୍ରମାନେ ପୀଡିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଋଗ୍ବେଦ ଏବଂ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଯଜୁର୍ବେଦ ପାଠ କରନ୍ତି।

Verse 10

यामे तृतीये सामानि तारस्वरमधीत्य च । शापं यस्य प्रदास्यंति शालाग्रे भृशरोषिताः

ତୃତୀୟ ପ୍ରହରେ ତାରସ୍ୱରରେ ସାମଗାନ ପାଠ କରି ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶାଳାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଅପରାଧୀ ଉପରେ ଶାପ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 11

सप्ताहाद्वर्षमध्याद्वा त्रिवर्षाद्भस्मतां व्रजेत् । प्रतिज्ञाता स्थानरक्षा यदि वो नारदाग्रतः

ଏକ ସପ୍ତାହରେ, କିମ୍ବା ଅର୍ଧବର୍ଷରେ, କିମ୍ବା ତିନି ବର୍ଷରେ ସେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେବ—ଯଦି ନାରଦଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁମେ ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ରକ୍ଷା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥାଅ।

Verse 12

सत्येन तेन नो वैरी भस्मीभवतु ह क्षणात् । अनेन शाप मंत्रेण भस्मीभवति निश्चितम्

ସେହି ସତ୍ୟବଳରେ ଆମ ଶତ୍ରୁ ଏହି କ୍ଷଣେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଉ। ଏହି ଶାପମନ୍ତ୍ରରେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭସ୍ମ ହୁଏ—ଏହା ଧ୍ରୁବ।

Verse 13

शालां त्रिपुरुषां तत्र यः पश्यति दिनेदिने । अर्चयेत्तोषयेच्चासौ स्वर्गलोके महीयते

ଯେ ଲୋକ ସେଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ ତ୍ରିପୁରୁଷ-ଶାଳାକୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ତାହାକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ତୋଷକର କର୍ମ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 14

इति त्रिपुरुषशालामाहात्म्यम् । नारद उवाच । अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि मदीयसरसो महत्

ଏହିପରି ତ୍ରିପୁରୁଷ-ଶାଳାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସମାପ୍ତ। ନାରଦ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବିବରଣୀ କହିବି: ମୋ ସରୋବରର ମହାନ ମାହାତ୍ମ୍ୟ।

Verse 15

माहात्म्यमतुलं पार्थ देवानामपि दुर्लभम् । मया पूर्वं सरः खातं दर्भांकुरशलाकया

ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅତୁଳ—ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ପୂର୍ବେ ମୁଁ ନିଜେ ଦର୍ଭାଙ୍କୁରର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶଲାକାରେ ଏହି ସରୋବର ଖୋଦିଥିଲି।

Verse 16

मृत्तिका ताम्रपात्रेण त्यक्ता बाह्ये ततः स्वयम् । सर्वेषामेव तीर्थानामाहृत्योदक मुत्तमम्

ତାପରେ ଖୋଦା ମାଟିକୁ ତାମ୍ରପାତ୍ରରେ ବାହାରକୁ ଫେଙ୍କାଗଲା; ତଦନନ୍ତରେ ମୁଁ ନିଜେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରୁ ସଂଗୃହୀତ ଉତ୍ତମ ଜଳ ଆଣିଲି।

Verse 17

तत्तत्र सरसि क्षिप्तं तेन संपूरितं सरः । आश्विने मासि संप्राप्ते भानुवारे नरः शुचिः

ସେଇ ଜଳକୁ ସେଠାର ସରୋବରରେ ଢାଳାଗଲା; ତାହାଦ୍ୱାରା ସରୋବର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଆଶ୍ୱିନ ମାସ ଆସିଲେ, ଭାନୁବାରେ, ଶୁଚି ନର (ସେଠାରେ ବିଧି କରୁ)…

Verse 18

श्राद्धं यः कुरुते तत्र स्नात्वा दानं विशेषतः । पितरस्तस्य तृप्यंति यावदाभूतसंप्लवम्

ଯେ କେହି ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଶେଷତଃ ଦାନ ଦେଇ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ—ତାହାର ପିତୃମାନେ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି।

Verse 19

नारदीयं सरो ह्येतद्विख्यात जगतीतले । महता पुण्ययोगेन देवैरपि हि लभ्यते

ଏହି ନାରଦୀୟ ସରୋବର ଜଗତୀତଳେ ବିଖ୍ୟାତ। ମହାନ ପୁଣ୍ୟଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଏହା ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 20

यदत्र दीयते दानं हूयते यच्च पावके । सर्वं तदक्षयं विद्याज्जपानशनसाधनात्

ଏଠାରେ ଯେ ଦାନ ଦିଆଯାଏ ଓ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଯେ ଆହୁତି ଅର୍ପିତ ହୁଏ—ଜପ ଓ ଉପବାସାଦି ଧର୍ମାଚରଣର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 21

नारदीये सरःश्रेष्ठे स्नात्वा यो नारदेश्व रम् । पूजयेच्छ्रद्धया मर्त्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦୀୟ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନାରଦେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 22

अत्र तीर्थे पुरा पार्थ सर्वनागैस्तपः कृतम् । कद्रूशापस्य मोक्षार्थमात्मनो हितका म्यया

ହେ ପାର୍ଥ! ଏହି ତୀର୍ଥରେ ପୁରାତନ କାଳରେ ସମସ୍ତ ନାଗମାନେ ନିଜ ହିତକାମନାରେ ଏବଂ କଦ୍ରୂଙ୍କ ଶାପମୋଚନ ପାଇଁ ତପ କରିଥିଲେ।

Verse 23

ततः सिद्धिं परां प्राप्ता एतर्त्तार्थप्रभावतः । ततो नागेश्वरं लिंगं स्थापयामासुरूर्जितम्

ତାପରେ ଏହି ପବିତ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତର ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ; ତଦନନ୍ତରେ ସେମାନେ ମହାବଳୀ ନାଗେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 24

नारदादुत्तरे भागे सर्वे नागाः प्रहर्षिताः । नारदीये सरःश्रेष्ठे यः स्नात्वा पूजयेद्धरम्

ନାରଦ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସ୍ଥାନର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ସମସ୍ତ ନାଗମାନେ ହର୍ଷିତ ରହନ୍ତି। ଯେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦୀୟ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରି ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ପୂଜା କରେ…

Verse 25

नागेश्वरं महाभक्त्या तस्य पुण्यमनन्तकम् । तेषां सर्पभयं नास्ति नागानां वचनं यथा

ଯେ ମହାଭକ୍ତିରେ ନାଗେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଅନନ୍ତ ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କୁ ସର୍ପଭୟ ନାହିଁ—ନାଗମାନଙ୍କ ବଚନ ଅନୁସାରେ।

Verse 26

इति नारदीयसरोमाहात्म्यम् । नारद उवाच । अपरद्वारकानाम देवी चात्रास्ति पांडव

ଏହିପରି ନାରଦୀୟ ସରୋବରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସମାପ୍ତ। ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ‘ଅପରଦ୍ୱାରକା’ ନାମର ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି।

Verse 27

सा च ब्रह्मांडद्वारे वै सदैव विहितालया । चतुर्विंशतिकोटीभिर्देवीभिः परिरक्षिता

ସେ ଦେବୀ ‘ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ଦ୍ୱାର’ରେ ସଦା ନିୟତ ଆଲୟରେ ବିରାଜିତ। ଚବିଶ କୋଟି ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 28

ततो दीर्घं तपस्तप्त्वा मयानीतात्र तोषिता । अपरस्मिंस्ततो द्वारे स्था पिता परमेश्वरी

ତାପରେ ସେ ଦୀର୍ଘ ତପ କରି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଲି ଓ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତଦନନ୍ତରେ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରରେ ପରମେଶ୍ୱରୀ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ।

Verse 29

पूर्वस्मिन्नगरद्वारे स्थापिता द्वारवासिनी । नवमी चैत्रमासस्य कृष्णपक्षे भवेत्तु या

ନଗରର ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ‘ଦ୍ୱାରବାସିନୀ’ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ। ଚୈତ୍ରମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ନବମୀ ତିଥି ତାଙ୍କର ବ୍ରତଦିନ ହୁଏ।

Verse 30

कुण्डे स्नानं नरः कृत्वा तां च देवीं प्रपूजयेत् । बलिबाकुलनैवेद्यैर्गन्धधूपादिपूजनैः

କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିସହିତ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରୁ। ବଳି, ବକୁଳ-ପୁଷ୍ପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପି ଗନ୍ଧ-ଧୂପ ଆଦିରେ ଆରାଧନା କରୁ।

Verse 31

सप्तजन्मकृतं पापं नाशमायाति तत्क्षणात् । यान्यान्प्रार्थयते कामांस्तांस्ताना प्नोति मानवः

ସାତ ଜନ୍ମରେ କୃତ ପାପ ସେହି କ୍ଷଣରେ ନଶିଯାଏ। ମନୁଷ୍ୟ ଯେଯେ କାମନା ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ସେସେଇ କାମନା ନିଶ୍ଚୟ ପାଏ।

Verse 32

वन्ध्या च लभते पुत्रं स्नानमात्रेण तत्र वै । नवम्यां चैत्रमासस्य पुष्पधूपार्घ्यपूजया

ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧ୍ୟା ନାରୀ ପୁତ୍ର ଲାଭ କରେ। ଆଉ ଚୈତ୍ରମାସର ନବମୀରେ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ (ଫଳ ମିଳେ)।

Verse 33

विघ्नानि नाशयेद्देवी सर्व सिद्धिं प्रयच्छति । भक्तानां तत्क्षणादेव सत्यमेतन्न संशयः

ଦେବୀ ବିଘ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ନାଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ହୁଏ—ଏହା ସତ୍ୟ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 34

उत्तरद्वारकां चापि पूज्यैवं विधिवन्नरः । एतदेव फलं सोपि प्राप्नुयान्मान वोत्तमः

ଏହିପରି ମନୁଷ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉତ୍ତରଦ୍ୱାରକାକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରୁ। ସେ ମାନବୋତ୍ତମ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳକୁ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 35

पूर्वद्वारे तु वै देवी या स्थिता द्वारवासिनी । तस्याः पूजनमात्रेण प्राप्नुयाद्वांछितं फलम्

ପୂର୍ବଦ୍ୱାରେ ଦ୍ୱାରବାସିନୀ ଦେବୀ ନିଶ୍ଚୟ ଅବସ୍ଥିତ। ତାଙ୍କର କେବଳ ପୂଜାମାତ୍ରେ ଭକ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ।

Verse 36

आश्विने मासि संप्राप्ते नव रात्रे विशेषतः । उपोष्य नवरात्रं च स्नात्वा कुण्डे समाहितः

ଆଶ୍ୱିନ ମାସ ଆସିଲେ, ବିଶେଷକରି ନବରାତ୍ରିରେ, ନବରାତ୍ର ବ୍ରତରେ ଉପବାସ କରି ଏବଂ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି, ମନକୁ ସମାହିତ ଓ ଏକାଗ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 37

पूजयेद्देवतां भक्त्या पुष्पधूपान्नतर्पणैः । अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्धनो लभते धनम्

ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ତର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ନିସନ୍ତାନ ସନ୍ତାନ ପାଏ, ନିର୍ଧନ ଧନ ପାଏ।

Verse 38

वन्ध्या प्रसूयते पार्थ नात्र कार्या विचारणा

ହେ ପାର୍ଥ! ଏଠାରେ ବନ୍ଧ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନ ପ୍ରସବ କରେ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ କିମ୍ବା ବିଚାରଣାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।

Verse 53

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वर खण्डे कौमारिकाखंडे कोटितीर्थादिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिपंचाशत्तमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ପ୍ରଥମ ମାହେଶ୍ୱରଖଣ୍ଡର କୌମାରିକାଖଣ୍ଡରେ ‘କୋଟିତୀର୍ଥାଦି-ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।