Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

युष्माभिर्बध्यते श्रेयो यस्य वै धूतकिल्विषैः । प्रणमामि च वः सर्वान्मनोबुद्धिसमाधिभिः । तपो विद्या च वृत्तं च यतो वार्द्धक्यकारणम्

Transliteration

yuṣmābhirbadhyate śreyo yasya vai dhūtakilviṣaiḥ | praṇamāmi ca vaḥ sarvānmanobuddhisamādhibhiḥ | tapo vidyā ca vṛttaṃ ca yato vārddhakyakāraṇam

Translation

ତୁମେ—ଯାହାଙ୍କର ପାପ ଝଡ଼ିଗଲା—ଶ୍ରେୟକୁ ଦୃଢ଼ କର। ମୁଁ ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ସମାଧିଭାବରେ ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି। ତପ, ବିଦ୍ୟା ଓ ସଦ୍ବୃତ୍ତ ହିଁ ସତ୍ୟ ପରିପକ୍ୱ ବାର୍ଧକ୍ୟର କାରଣ।

Word by Word

• युष्माभिः: by you (all)
• युष्माभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/सर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• बध्यते: is secured/obtained
• बध्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: बन्ध् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• श्रेयः: the highest good, welfare
• श्रेयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्रेयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• यस्य: whose
• यस्य: Shashthi-sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्ध

• वै: indeed
• वै: Emphasis (निपातार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (particle) = ‘indeed’

• धूतकिल्विषैः: by (you) whose sins are shaken off
• धूतकिल्विषैः: Karana/Hetu (करण/हेतु)
• Type: Adjective
• Root: धूत + किल्विष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; विशेषण (युष्मद्)

• प्रणमामि: I bow
• प्रणमामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-नम् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• वः: to you / of you
• वः: Sampradana/Relation (सम्प्रदान/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी (Genitive/Dative), बहुवचन; ‘to/for/of you’

• सर्वान्: all (of you)
• सर्वान्: Karman (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण (वः)

• मनःबुद्धिसमाधिभिः: with mind, intellect, and concentration
• मनःबुद्धिसमाधिभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् + बुद्धि + समाधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः

• तपः: austerity
• तपः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विद्या: knowledge
• विद्या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• वृत्तम्: conduct, behavior
• वृत्तम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृत्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; आचारार्थ

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• यतः: because of which; from which
• यतः: Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतस् (अव्यय)
• Form: अव्यय (relative adverb) = ‘from which/whereby; because’

• वार्द्धक्यकारणम्: the cause of old age
• वार्द्धक्यकारणम्: Predicate nominative (विधेय)
• Type: Noun
• Root: वार्द्धक्य + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वार्द्धक्यस्य कारणम्)

Speaker

Bhāskara (Sūrya)

Visual Art Cues

Scene: A devotee/speaker bows to a line of aged sages; the bow is shown as total—mind, intellect, and meditative focus—while symbols of tapas (fire), vidyā (palm-leaf texts), and vṛtta (staff, waterpot) surround them.

Characters & Entities

• Bhāskara (Sūrya)
• Brāhmaṇas (vipramukhyāḥ)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True greatness is measured by austerity, learning, and conduct; these create real spiritual maturity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the verse glorifies virtues (tapas, vidyā, sadācāra).

What ritualistic prescription is mentioned?

The act implied is praṇāma (reverent salutation) and cultivating tapas, learning, and right conduct.