Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 36
Devanagari script
दृङ्मण्डलं पंचमं तु नेत्रं स्यात्पंचमण्डलम् । अपरे नेत्रभागे द्वे उपांगोऽपांग एव च
Transliteration
dṛṅmaṇḍalaṃ paṃcamaṃ tu netraṃ syātpaṃcamaṇḍalam | apare netrabhāge dve upāṃgo'pāṃga eva ca
Translation
‘ଦୃଙ୍ମଣ୍ଡଳ’ ପଞ୍ଚମ; ଏହିପରି ନେତ୍ରକୁ ପଞ୍ଚମଣ୍ଡଳଯୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଅନ୍ୟେ ନେତ୍ରର ଦୁଇ ଅତିରିକ୍ତ ଭାଗ—ଉପାଙ୍ଗ ଓ ଅପାଙ୍ଗ—ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି।
Word by Word
दृङ्मण्डलम्the circle of vision/eye-region
दृङ्मण्डलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदृक् (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दृशः/दृकः मण्डलम्)
पञ्चमम्fifth
पञ्चमम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; क्रमवाचकविशेषणम्
तुand/but
तु:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
नेत्रम्the eye
नेत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
स्यात्would be/is to be
स्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
पञ्चमण्डलम्the fifth circle/region
पञ्चमण्डलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपञ्च (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; द्विगु-समासः (पञ्चानां मण्डलम्/पञ्चमण्डलम्)
अपरेothers (some authorities)
अपरे:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; सर्वनाम-प्रातिपदिक (others)
नेत्रभागेin the part of the eye
नेत्रभागे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नेत्रस्य भागे)
द्वेtwo
द्वे:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), द्विवचन; संख्याविशेषणम्
उपाङ्गःthe upāṅga (inner corner/adjacent part)
उपाङ्गः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउपाङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
अपाङ्गःthe apāṅga (outer corner)
अपाङ्गः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअपाङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
एवindeed/only
एव:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक निपात (emphatic)
चand
च:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative convention)
Visual Art Cues
Scene: Close-up symbolic eye with five rings, with two highlighted corners: inner canthus (upāṅga) and region near nose-root (apāṅga), shown as subtle markers in a teaching diagram.
Characters & Entities
D
Dṛṅ-maṇḍalaN
NetraU
UpāṅgaA
ApāṅgaFAQs
Multiple traditional analyses can coexist; dharma preserves layered knowledge while maintaining reverence for learned lineages.
No holy site is mentioned in this verse.
None.