Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 96

Devanagari script

सा हि नानार्थभजनान्नानारूपं प्रपद्यते । धर्मस्यैकस्य संयोगाद्बहुधाप्येकिकैव सा

Transliteration

sā hi nānārthabhajanānnānārūpaṃ prapadyate | dharmasyaikasya saṃyogādbahudhāpyekikaiva sā

Translation

ସେ (ବୁଦ୍ଧି) ନାନା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟିତ ହୋଇ ନାନା ରୂପ ଗ୍ରହଣ କରେ; କିନ୍ତୁ ଏକ ଧର୍ମ ସହ ସଂଯୋଗ ଥିବାରୁ, ବହୁଧା ଦିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱରୂପତଃ ଏକେଇ ରହେ।

Word by Word

• सा: she/that (buddhi)
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात; हेतौ/निश्चयार्थे (indeed/for)

• नानार्थभजनात्: from engaging in various meanings/objects
• नानार्थभजनात्: Hetu/Apadana (Cause/Ablative/हेतु-अपादान)
• Type: Noun
• Root: नाना-अर्थ-भजन (प्रातिपदिक; नाना + अर्थ + भजन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (भजन-शब्दः), पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; तत्पुरुषः (नानानाम् अर्थानाम् भजनम्)

• नानारूपम्: varied forms
• नानारूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नाना-रूप (प्रातिपदिक; नाना + रूप)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारयः (नानाविधं रूपम्)

• प्रपद्यते: attains/assumes
• प्रपद्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पद् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; उपसर्गः प्र-

• धर्मस्य: of dharma/quality
• धर्मस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• एकस्य: of one/single
• एकस्य: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; धर्मस्य इति विशेषणम्

• संयोगात्: from association/connection
• संयोगात्: Hetu/Apadana (Cause/Ablative/हेतु-अपादान)
• Type: Noun
• Root: संयोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• बहुधा: in many ways
• बहुधा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: बहुधा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb); प्रकारार्थे (in many ways)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात; अप्यर्थ (also/even)

• एकिका: single
• एकिका: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकिक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सा इत्यस्य विशेषणम् (single/one)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात; अवधारणार्थकः

• सा: she/that
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta)

Visual Art Cues

Scene: Buddhi depicted as a single luminous thread running through many masks or roles—householder, ascetic, pilgrim, scholar—each a different ‘form’, all connected to a central Dharma-pillar or Śiva-liṅga.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma may look diverse in practice, but its core reality is one.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it presents a general dharmic principle.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse emphasizes the unity behind varied religious expressions.