Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 74

Devanagari script

रौच्यो भौत्यस्तथा चापि मनवोऽमी चतुर्दश । श्वेतः पांडुस्तथा रक्तस्ताम्रः पीतश्च कापिलः

Transliteration

raucyo bhautyastathā cāpi manavo'mī caturdaśa | śvetaḥ pāṃḍustathā raktastāmraḥ pītaśca kāpilaḥ

Translation

ରୌଚ୍ୟ ଓ ଭୌତ୍ୟ ମଧ୍ୟ—ଏମାନେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁ। (ତାଙ୍କ) ବର୍ଣ୍ଣ: ଶ୍ୱେତ, ପାଣ୍ଡୁ, ରକ୍ତ, ତାମ୍ର, ପୀତ ଓ କାପିଲ।

Word by Word

• रौच्यः: Raucya (name)
• रौच्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रौच्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भौत्यः: Bhautya (name)
• भौत्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भौत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तथा: likewise/so
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb: 'thus/likewise')

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Samuccaya/Emphasis (समुच्चय/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अव्यय

• मनवः: Manus
• मनवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Plural)

• अमी: these (those)
• अमी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम (pronoun)

• चतुर्दश: fourteen
• चतुर्दश: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्दश (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्याशब्दः; प्रथमा-बहुवचनार्थे विशेषण (numeral adjective qualifying 'मनवः')

• श्वेतः: white
• श्वेतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्वेत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पाण्डुः: pale/yellowish-white
• पाण्डुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पाण्डु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक

• रक्तः: red
• रक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ताम्रः: copper-colored
• ताम्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ताम्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पीतः: yellow
• पीतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पीत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• कापिलः: tawny/brownish
• कापिलः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कापिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvara-khaṇḍa narrative convention)

Visual Art Cues

Scene: A cosmic register of fourteen Manus appears like a garland of figures, with six prominent color-aura panels—white, pale, red, copper, yellow, tawny—each panel showing a Manu silhouette with corresponding aura, arranged around a central time-wheel.

Characters & Entities

• Raucya Manu
• Bhautyā Manu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It completes the canonical Purāṇic count of fourteen Manus and adds symbolic descriptors (colors) suggesting cosmic diversity across cycles.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is specified; the passage remains cosmological.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.