Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

इष्टैः पुत्रादिभिर्नाथ वियुक्ता मानवा ह्यमी । क्रंदंति करुणासार किं घृणापि भवेन्न ते

Transliteration

iṣṭaiḥ putrādibhirnātha viyuktā mānavā hyamī | kraṃdaṃti karuṇāsāra kiṃ ghṛṇāpi bhavenna te

Translation

ହେ ନାଥ, କରୁଣାସାର! ପୁତ୍ରାଦି ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ବିୟୋଗୀ ହୋଇଥିବା ଏହି ମାନବମାନେ କରୁଣ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଦୟାର ଏକ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ନାହିଁ କି?

Word by Word

• इष्टैः: with dear ones
• इष्टैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इष्ट (प्रातिपदिक/कृदन्त; √इष्/इच्छ् → इष्ट)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम् (Instrumental plural, masculine; 'with loved/dear ones')

• पुत्रादिभिः: with sons and others
• पुत्रादिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पुत्र-आदि (प्रातिपदिक; पुत्र + आदि)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम् (Instrumental plural, masculine)

• नाथ: O Lord
• नाथ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन एकवचनम् (Vocative singular)

• वियुक्ताः: separated (from)
• वियुक्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि-√युज् (धातु) → वियुक्त (कृदन्त; क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; विशेषणम् (past passive participle used adjectivally; nominative plural, masculine)

• मानवाः: people/humans
• मानवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (Nominative plural, masculine)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निश्चय/हेतुबोधक-अव्ययम् (indeed/for)

• अमी: these (people)
• अमी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (Nominative plural; demonstrative pronoun)

• क्रन्दन्ति: cry/wail
• क्रन्दन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्रन्द् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम् (Present, 3rd pl)

• करुणासार: O essence of compassion
• करुणासार: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: करुणा-सार (प्रातिपदिक; करुणा + सार)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन एकवचनम् (Vocative singular; epithet)

• किम्: why?/what?
• किम्: Sambandha (Question/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्ययप्रयोगः (interrogative particle)

• घृणा: compassion/pity
• घृणा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: घृणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Nominative singular, feminine)

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्ययम् (also/even)

• भवेत्: would be/arise
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् (Optative, 3rd sg)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation)

• ते: for you/of you
• ते: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुषे षष्ठी एकवचनम् (Genitive singular: 'of you/your')

Speaker

Nandabhadra (addressing Īśvara/Śiva)

Visual Art Cues

Scene: A group of mourners—parents and kin—crying with outstretched hands toward a compassionate Sadāśiva, whose gaze is tender yet transcendent.

Characters & Entities

• Īśvara
• Nandabhadra
• putra (sons/children)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Suffering in saṃsāra is presented as a plea for divine compassion, urging surrender and prayer to Īśvara.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it functions as a devotional lament within the Kaumārikā-khaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse is a supplication (stuti/prārthanā) rather than a ritual injunction.