Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 67

Devanagari script

सास्त्राभ्यासस्ततो ज्ञानं शौचमिंद्रियनिग्रहः । धर्मक्रियात्मचिंता च सात्त्विकं गुण लक्षणम्

Transliteration

sāstrābhyāsastato jñānaṃ śaucamiṃdriyanigrahaḥ | dharmakriyātmaciṃtā ca sāttvikaṃ guṇa lakṣaṇam

Translation

ଶାସ୍ତ୍ରାଭ୍ୟାସ, ତାହାରୁ ଜ୍ଞାନୋଦୟ, ଶୌଚ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ, ଧର୍ମକ୍ରିୟାର ଆଚରଣ ଓ ଆତ୍ମଚିନ୍ତା—ଏହି ସବୁ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଗୁଣର ଲକ୍ଷଣ।

Word by Word

• शास्त्राभ्यासः: study/practice of scriptures
• शास्त्राभ्यासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शास्त्र + अभ्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—शास्त्रस्य अभ्यासः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• ततः: thereafter
• ततः: Sambandha (Sequence/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/हेतुवाचक अव्यय (then/thereafter/from that)

• ज्ञानम्: knowledge
• ज्ञानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• शौचम्: purity, cleanliness
• शौचम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शौच (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• इन्द्रियनिग्रहः: restraint of the senses
• इन्द्रियनिग्रहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय + निग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—इन्द्रियाणां निग्रहः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• धर्मक्रियात्मचिंता: reflection centered on righteous action
• धर्मक्रियात्मचिंता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म + क्रिया + आत्मन् + चिंता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-समासः (तत्पुरुष-श्रृङ्खला): धर्मस्य क्रिया; तस्य आत्मा/स्वरूपः; तद्विषया चिंता

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• सात्त्विकम्: sattvic
• सात्त्विकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सात्त्विक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (लक्षणम्)

• गुण: of (a) guṇa
• गुण: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (गुणस्य इति अर्थे; छान्दस/प्रयोग-लोपः)

• लक्षणम्: characteristic
• लक्षणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced, Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Visual Art Cues

Scene: A serene study-and-worship tableau: scriptures on a stand, a clean water pot, a rosary, and a meditator; six symbols arranged like petals around a central lamp of knowledge.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sattva is recognized by disciplined learning, purity, sense-restraint, dharmic action, and sustained self-inquiry.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse defines sāttvic virtues applicable to all sacred paths.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single ritual is mandated; it emphasizes daily disciplines—śāstra-study, śauca, and indriya-nigraha—as the sāttvic regimen.