Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 83

Devanagari script

यत्त्विदं बहुधा मूढा वर्णयंति द्विजाधमाः । विश्वनिर्माणमखिलं तथापि श्रृणु सत्यतः

Transliteration

yattvidaṃ bahudhā mūḍhā varṇayaṃti dvijādhamāḥ | viśvanirmāṇamakhilaṃ tathāpi śrṛṇu satyataḥ

Translation

ଯାହାକୁ ମୂଢ—ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧମ—ଲୋକେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ‘ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ-ନିର୍ମାଣ’ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ତଥାପି ତୁମେ ତାହାକୁ ସତ୍ୟରୂପେ ଶୁଣ।

Word by Word

• यत्: that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम (relative pronoun)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; निर्देश-सर्वनाम

• बहुधा: in many ways
• बहुधा: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: बहुधा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb)

• मूढाः: the deluded (ones)
• मूढाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मूढ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मुह् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणवत् संज्ञाप्रयोग

• वर्णयन्ति: describe
• वर्णयन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वर्ण् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• द्विजाधमाः: the lowest among the twice-born
• द्विजाधमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज + अधम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (द्विजानाम् अधमाः)

• विश्वनिर्माणम्: the creation of the universe
• विश्वनिर्माणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्व + निर्माण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विश्वस्य निर्माणम्)

• अखिलम्: entire
• अखिलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण (विश्वनिर्माणम् इति)

• तथापि: even so/nevertheless
• तथापि: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा + अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययसमुच्चय; अव्ययीभाववत् प्रयोग (concessive: 'even so')

• शृणु: hear/listen
• शृणु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• सत्यतः: truly/in truth
• सत्यतः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb)

Speaker

Unspecified in snippet (didactic speaker continuing a polemical exposition)

Visual Art Cues

Scene: A teacher-sage addresses an assembly, dismissing confused disputants and inviting the listener to hear the true account; palm-leaf manuscripts, a calm hermitage setting, and a subtle cosmic diagram behind.

Characters & Entities

• Universe (Viśva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It contrasts confused speculation with an authoritative teaching, preparing the listener to receive a ‘true’ account of cosmic principles.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No sacred site is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it introduces a doctrinal explanation (cosmic teaching).