Adhyaya 44

Verse 1

अर्जुन उवाच । दिव्यप्राकारमिच्छामि श्रोतुं चाहं मुनीश्वर । कथं कार्याणि कानीह स्फुटं यैः पुण्यपापकम्

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ପରୀକ୍ଷାର ବିଧି ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ଏଠାରେ କେଉଁ କର୍ମ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ପ୍ରକାଶ ପାଏ?

Verse 2

नारद उवाच । शपषाः पोशघटकौ विषाग्न तप्तमाषकौ । फलं च तंदुलं चैव दिव्यान्यष्टौ विदुर्बुधाः

ନାରଦ କହିଲେ—ଶପଷା, ପୋଷ ଓ ଘଟକ; ବିଷ ଓ ଅଗ୍ନି; ତପ୍ତ ମାଷକ; ଏବଂ ଫଳ ଓ ତଣ୍ଡୁଳ—ଏହି ଆଠଟି ‘ଦିବ୍ୟ’ ପରୀକ୍ଷା ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 3

असाक्षिकेषु चार्थेषु मिथो विवदमानयोः । राजद्रोहाभिशापेषु साहसेषु तथैव च

ସାକ୍ଷୀ ନଥିବା ବିଷୟରେ ଦୁଇ ପକ୍ଷ ପରସ୍ପର ବିବାଦ କଲେ; ରାଜଦ୍ରୋହ ଅଭିଯୋଗରେ; ଶାପ ଓ ନିନ୍ଦା-ଆକ୍ଷେପରେ; ଏବଂ ସାହସ/ହିଂସା କାର୍ଯ୍ୟରେ—ଏମିତି ସ୍ଥିତିରେ ଦିବ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ।

Verse 4

अविदस्तत्त्वतः सत्यं शपथेनाभिलंघयेत् । महर्षिभिश्च देवैश्च सत्यार्थाः शपथाः कृताः

ଯେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ସତ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ, ସେ ଶପଥର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ସତ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ। ତେଣୁ ମହର୍ଷି ଓ ଦେବମାନେ ସତ୍ୟରକ୍ଷାର୍ଥେ ଶପଥ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି।

Verse 5

जवनो नृपतिः क्षीणो मिथ्याशपथमाचरेत् । वसिष्ठाग्रे वर्षमध्ये सान्वयः किल भारत

ହେ ଭାରତ! ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ଜବନ ନାମକ ନୃପତି ନଶ୍ଟଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚି, ବର୍ଷର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ—ନିଜ ବଂଶସହିତ—ମିଥ୍ୟା ଶପଥ କରିଥିଲା।

Verse 6

अंधः शत्रुगृहं गच्छेद्यो मिथ्याशपथांश्चरेत् । रौरवस्य स्वयं द्वारमुद्धाटयति दुर्मतिः

ଯେ ମିଥ୍ୟା ଶପଥ କରେ, ସେ ଅନ୍ଧ ଲୋକ ପରି ଶତ୍ରୁଗୃହକୁ ଯାଏ; ସେ ଦୁର୍ମତି ନିଜ ହାତେ ରୌରବ ନରକର ଦ୍ୱାର ଖୋଲେ।

Verse 7

मन्यंते वै पापकृतो न कश्चितपश्यतीति नः । तांश्च देवाः प्रपश्यंति स्वस्यैवांतरपौरुषाः

ପାପ କରୁଥିବା ଲୋକ ଭାବନ୍ତି—‘ଆମକୁ କେହି ଦେଖୁନାହାନ୍ତି’; କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କର୍ମ ଓ ଗୁପ୍ତ ପ୍ରୟାସର ସାକ୍ଷୀ।

Verse 8

आदित्यचंद्रावनिलोऽनलश्च द्यौर्भूमिरापो हृदयं यमश्च । अहश्च रात्रिश्च उभे च संध्ये धर्मो हि जानाति नरस्य वृत्तम्

ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅନ୍ତର୍ହୃଦୟ ଓ ଯମ; ଦିନ-ରାତି ଏବଂ ଉଭୟ ସନ୍ଧ୍ୟା—ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ନରର ବୃତ୍ତି ଜାଣେ।

Verse 9

एवं तस्मादभिज्ञाय सत्यर्थशपथांश्चरेत् । वृथा हि शपथान्कुर्वन्प्रेत्य चेह विनश्यति

ଏହିପରି ଜାଣି ସତ୍ୟର ନିମିତ୍ତେ ମାତ୍ର ଶପଥ କରିବା ଉଚିତ; ଯେ ବ୍ୟର୍ଥ ଶପଥ କରେ, ସେ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 10

इदं सत्यं वदामीति ब्रुवन्साक्षी भवान्यतः । शुभाशुभफलं देहि शुचिः पादौ रवेः स्वृशेत्

‘ମୁଁ ଏହି ସତ୍ୟ କହୁଛି’ ବୋଲି କହି, ଦିବ୍ୟ ସାକ୍ଷୀକୁ ମାନି ସାକ୍ଷୀ ହେଉ; ଶୁଚି ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁ—‘ମୋ ସତ୍ୟାନୁସାରେ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଫଳ ଦିଅ।’

Verse 11

अथ शास्त्रस्य विप्रोऽपि शस्त्रस्यापि च क्षत्रियः । मां संस्पृशंस्तथा वैश्यः शुद्रः स्वगुरुमेव च

ତେବେ ଶାସ୍ତ୍ରବିଷୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଶପଥ ଗ୍ରହଣ କରିପାରେ; ଶସ୍ତ୍ରବିଷୟରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ। ଏହିପରି ବୈଶ୍ୟ ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଶପଥ କରୁ।

Verse 12

मातरं पितरं पूज्यं स्पृशेत्साधारणं त्विदम् । कोशस्य रूपं पूर्वं ते व्याख्यातं पांडुनंदन

ମାତା, ପିତା କିମ୍ବା ପୂଜ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିହେବ—ଏହା ସାଧାରଣ ନିୟମ। ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ‘କୋଶ’ର ରୂପ ତୁମକୁ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।

Verse 13

विप्रवर्ज्यं तथा केशं वर्णिनां दापयेन्नृपः । यो यो यद्देवताभक्तः पाययेत्तस्य तं नरम्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବାଦ ଦେଇ ଅନ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣୀମାନଙ୍କ କେଶ (ଶପଥ-ସ୍ପର୍ଶ ପାଇଁ) ରାଜା ଦେଇବାକୁ କରାଉ। ଯେ ଯେ ଯେ ଦେବତାଙ୍କ ଭକ୍ତ, ତାକୁ ସେହି ଦେବତାଙ୍କ ନାମରେ ଜଳ ପାନ କରାଇ ଶପଥ କରାଉ।

Verse 14

समभक्तं च देवानामादित्यस्यैव पाययेत् । सर्वेषां चोग्रदेवानां स्नापयेदायुधास्त्रकम्

ଦେବମାନଙ୍କୁ ସମଭାଗରେ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି, ବିଶେଷତଃ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଜଳ-ତର୍ପଣ କରାଉ। ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉଗ୍ରଦେବତାଙ୍କ ଆୟୁଧ ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ଅଭିଷେକ-ସ୍ନାନ କରାଉ।

Verse 15

स्नानोदकं वा संकल्पं गृहीत्वा पाययेन्नवम् । त्रिसप्तरात्रमध्ये च फलं कोशस्य निर्दिशेत्

ସ୍ନାନୋଦକ କିମ୍ବା ସଙ୍କଳ୍ପ ଗ୍ରହଣ କରି ନବ ଜଳ ପାନ କରାଉ। ଏବଂ ତିନି ସପ୍ତରାତ୍ରି (ଏକୋଇଶ ରାତି) ମଧ୍ୟରେ ‘କୋଶ’ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଫଳକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ/ଘୋଷଣା କରାଉ।

Verse 16

अतः परं महादिव्यविधानं श्रृणु यद्भवेत् । संशयच्छेदि सर्वेषां धार्ष्ट्यत्तद्दिव्यमेव च

ଏହା ପରେ ଯଥାବିଧି ଥିବା ମହାଦିବ୍ୟ ବିଧାନଟି ଶୁଣ। ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ସନ୍ଦେହକୁ ଛେଦ କରେ, ଏବଂ ନିଜ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ସତ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ।

Verse 17

सशिरस्कंप्रदातव्यमिति ब्रह्मा पुराब्रवीत् । महोग्राणां च दातव्यमशिरस्कमपि स्फुटम्

‘ଶିରସହିତ (ଅର୍ଥାତ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ) ଦାନ କରିବା ଉଚିତ’—ପୁରାତନକାଳେ ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି କହିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ମହୋଗ୍ର ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶିର ବିନା ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବାକୁ—ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 18

साधूनां वर्णिनां राजा न शिरस्कं प्रदापयेत् । न प्रवातेधटं देयं नोष्णकाले हुताशनम्

ସାଧୁ ଓ ଦୀକ୍ଷିତ ବର୍ଣ୍ଣିନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜା ‘ଶିର’ ଦାନ କରାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପବନ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ‘ଧଟ’ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ଉଷ୍ଣ ସମୟରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 19

वर्णिनां च तथा कालं तंदुलं मुखरोगिणाम्

ସେହିପରି ବର୍ଣ୍ଣିନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘କାଲ’ (ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦ୍ରବ୍ୟ/ମାପ) ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ମୁଖରୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତଣ୍ଡୁଳ (ଚାଉଳ ଦାଣା) ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 20

कुष्ठपित्तार्दितानां च ब्राह्मणानां च नो विषम् । तप्तमाषकमर्हंति सर्वे धर्म्यं निरत्ययम्

କୁଷ୍ଠ ଓ ପିତ୍ତବିକାରରେ ପୀଡିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ବିଷ (ପ୍ରୟୋଗ/ଦାନ) ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତେ ତପ୍ତ ମାଷକ (ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତି/ମାପ) ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ଏହା ଧର୍ମ୍ୟ ଓ ନିରାପଦ।

Verse 21

न व्याधिमरके देशे शपथान्कोशमेव च । दिव्यान्यासुरकैर्मंत्रैः स्तंभयंतीह केचन

ରୋଗ ଓ ମୃତ୍ୟୁରେ ପୀଡ଼ିତ ଦେଶରେ ଶପଥ ଓ କୋଷ-ପରୀକ୍ଷା (ଦିବ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା) ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ଏଠାରେ କେହି କେହି ଆସୁର ମନ୍ତ୍ରରେ ସେହି ଦିବ୍ୟ ପରୀକ୍ଷାକୁ ସ୍ତମ୍ଭିତ କରି ଅବରୋଧ କରନ୍ତି।

Verse 22

प्रतिघातविदस्तेषां योजयेद्धर्मवत्सलान् । दिव्यानां स्तभकाञ्ज्ञात्वा पापान्नित्यं महीपतिः

ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ପ୍ରତିଘାତ (ପ୍ରତିକାର) ଜାଣୁଥିବା ଧର୍ମପ୍ରିୟ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ରାଜା ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଦିବ୍ୟ ପରୀକ୍ଷାକୁ ଅବରୋଧ କରୁଥିବା ପାପୀମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ଭୂପତି ସଦା ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଦଣ୍ଡକାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ।

Verse 23

विवासयेत्स्वकाद्राष्ट्रात्ते हि लोकस्य कंटकाः । तेषामन्वेषणे यत्नं राजा नित्यं समाचरेत्

ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟରୁ ନିର୍ବାସିତ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କଣ୍ଟକ ସମାନ। ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ରାଜା ସଦା ପ୍ରୟାସ କରିବେ।

Verse 24

ते हि पापसमाचारास्तस्करेभ्योऽपि तस्कराः । प्राग्दृष्टदोषान्स्वल्पेषु दिव्येषु विनियोजयेत्

ଏମାନେ ପାପାଚାରୀ; ଚୋରମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଚୋର। ଯାହାଙ୍କ ଦୋଷ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖାଯାଇଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବଦୃଷ୍ଟ ଦୋଷାନୁସାରେ ଛୋଟ ଦିବ୍ୟ ପରୀକ୍ଷାରେ ମାତ୍ର ରାଜା ନିଯୁକ୍ତ କରିବେ।

Verse 25

महत्स्वपि न चार्थेषु धर्मज्ञान्धर्मवत्सलान् । न मिथ्यावचनं येषां जन्मप्रभृति विद्यते

ମହା ଧନସମ୍ପତ୍ତିର ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମପ୍ରିୟ ଲୋକ ଡଗମଗାନ୍ତି ନାହିଁ; ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମରୁ ମିଥ୍ୟାବଚନ ନଥାଏ।

Verse 26

श्रद्दध्यात्पार्थिवस्तेषां वचना देव भारत । ज्ञात्वा धर्मिष्ठतां राजा पुरुषस्य विचक्षणः

ହେ ଦେବସମ ଭାରତ! ଏପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ବଚନରେ ରାଜା ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖୁ। ପୁରୁଷର ଧର୍ମସ୍ଥିରତା ଜାଣି ବିଚକ୍ଷଣ ନୃପ ତାହାରେ ଭରସା କରୁ।

Verse 27

क्रोधाल्लोभात्कारयंश्च स्वयमेव प्रदुष्यति । तस्मात्पापिषु दिव्यं स्यात्तत्रादौ प्रोच्यते धटे

କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭରେ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକ ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ନିଜେ ଦୂଷିତ ହୁଏ। ତେଣୁ ପାପୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଦିବ୍ୟ-ପରୀକ୍ଷା ହେବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ପ୍ରଥମେ ‘ଧଟ’ ଅର୍ଥାତ୍ ତୁଳା-ଦିବ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି।

Verse 28

सुसमायां पृथिव्यां च दिग्भागे पूर्वदक्षिणे । यज्ञियस्य तु वृक्षस्य स्थाप्यं स्यान्मुंडकद्वयम्

ସମତଳ ଭୂମିରେ, ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗଭାଗରେ, ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ବୃକ୍ଷର କାଠରୁ ତିଆରି ଦୁଇଟି ‘ମୁଣ୍ଡକ’ (ଖୁଣ୍ଟ/ଠୁଠ) ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 29

स्तंभकस्य प्रमाणं च सप्तहस्तं प्रकीर्तितम् । द्वौ हस्तौ निखनेत्काष्ठं दृश्यं स्याद्धस्तपंचकम्

ସ୍ତମ୍ଭର ପ୍ରମାଣ ସାତ ହସ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। କାଠକୁ ଦୁଇ ହସ୍ତ ମାଟିରେ ପୋତି, ପାଞ୍ଚ ହସ୍ତ ଭାଗ ଦୃଶ୍ୟମାନ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 30

अंतरं तु तयोः कार्यं तथा हस्तचतुष्टयम् । मुंडकोपरि काष्ठं च दृढं कुर्याद्विचक्षणः

ସେ ଦୁଇଟିର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର ଚାରି ହସ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ମୁଣ୍ଡକମାନଙ୍କ ଉପରେ କାଠର ଆଡ଼କାଠ/ବିମ୍‌କୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରୁ।

Verse 31

चतुर्हस्तं तुलाकाष्ठमव्रणं कारयेत्स्थिरम् । खदिरार्जुनवृक्षाणां शिंशपाशालजं त्वथ

ଚାରି ହସ୍ତ ପରିମାଣର, ଦୃଢ଼ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ତୁଳାକାଠ ତିଆରି କରାଯାଉ; ଖଦିର କିମ୍ବା ଅର୍ଜୁନ କାଠରେ, ନଚେତ୍ ଶିଂଶପା କିମ୍ବା ଶାଳ କାଠରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 32

तुलाकाष्ठे तु कर्तव्यं तथा वै शिक्यकद्वयम् । प्राङ्मुखो निश्चलः कार्यः शुचौ देशे धटस्तथा

ତୁଳାକାଠରେ ତଦ୍ରୂପ ଦୁଇଟି ଶିକ୍ୟ (ଥଳି/ଟୋକରା) କରାଯିବ। ଧଟ (କର୍ମକର୍ତ୍ତା) ପୂର୍ବମୁଖୀ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ରହି, ଶୁଚି ସ୍ଥାନରେ କ୍ରିୟା କରିବ।

Verse 33

पाषाणस्यापि जायेत् स्तंभेषु च धटस्तथा । वणिक्सुवर्णकारो वा कुशलः कांस्यकारकः

ସ୍ତମ୍ଭଗୁଡ଼ିକ ପାଷାଣର ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ; ତଥାପି ସେଥିରେ ଧଟ-ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯିବ। ତିଆରି/ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ କୁଶଳ ବଣିକ, ସୁବର୍ଣ୍ଣକାର କିମ୍ବା ନିପୁଣ କାଂସ୍ୟକାର ନିଯୁକ୍ତ ହେବ।

Verse 34

तुलाधारधरः कार्यो रिपौ मित्रे च यः समः । श्रावयेत्प्राड्विवाकोऽपि तुलाधारं विचक्षणः

ତୁଳାଧାରଧର ଭାବେ ଯେ ଶତ୍ରୁ ଓ ମିତ୍ର ପ୍ରତି ସମାନ—ନିର୍ପକ୍ଷ, ସେକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ବିଚକ୍ଷଣ ପ୍ରାଡ୍ୱିବାକ (ନ୍ୟାୟାଧୀଶ) ମଧ୍ୟ ତୁଳାଧାରକୁ ବିଧି ଶୁଣାଇ ତାହା ଅନୁସରଣ କରାଇବ।

Verse 35

ब्रह्मघ्ने ये स्मृता लोका ये च स्त्रीबालघातके । तुलाधारस्य ते लोकास्तुलां धारयतो मृषा

ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା ପାଇଁ ସ୍ମୃତିରେ ଯେ ଲୋକ କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀ-ବାଳ ଘାତକ ପାଇଁ ଯେ—ସେଇ ଲୋକ ତୁଳାକୁ ମିଥ୍ୟାରେ (କପଟରେ) ଧାରଣ କରୁଥିବା ତୁଳାଧାରଙ୍କୁ ମିଳେ।

Verse 36

एकस्मिंस्तोलयेच्छिक्ये ज्ञातं सूपोषितं नरम् । द्वितीये मृत्तिकां शुभ्रां गौरां तु तुलयेद्बुधः

ତୁଳାର ଗୋଟିଏ ପାଟିରେ ସୁପରିଚିତ ଓ ସୁପୋଷିତ ପୁରୁଷକୁ ତୋଳାଯାଉ; ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଟିରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜନ ଶୁଦ୍ଧ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଗୌରବର୍ଣ୍ଣ ମୃତ୍ତିକାକୁ ତୋଳୁ।

Verse 37

इष्टिकाभस्मपाषाणकपालास्थीनि वर्जयेत् । तोलयित्वा ततः पूर्वं तस्मात्तमवतारयेत्

ଇଟ, ଭସ୍ମ, ପାଷାଣ, କପାଳ (ହାଣ୍ଡି ଖଣ୍ଡ) ଓ ଅସ୍ଥି—ଏଗୁଡ଼ିକୁ (ପ୍ରତିଭାର ଭାବେ) ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ନିୟମାନୁସାରେ ତୋଳି, ପରେ ତାକୁ ତୁଳାରୁ ଅବତାରଣ କରାଯାଉ।

Verse 38

मूर्ध्नि पत्रं ततो न्यस्य न्यस्तपत्रं निवेशयेत् । पत्रे मंत्रस्त्वयं लेख्यो यः पुरोक्तः श्वयंभुवा

ତାପରେ ତାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ଗୋଟିଏ ପତ୍ର ରଖି, ରଖାଯାଇଥିବା ପତ୍ରକୁ ଭଲଭାବେ ସ୍ଥିର କରିବା ଉଚିତ। ସେହି ପତ୍ରରେ, ପୂର୍ବେ ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) କହିଥିବା ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟି ଲେଖିବା ଉଚିତ।

Verse 39

ब्रह्मणस्त्वं सुता देवी तुलानाम्नेति कथ्यते । तुकारो गौरवे नित्यं लकारो लघुनि स्मृतः

‘ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟା; ତୁମକୁ “ତୁଳା” ନାମରେ କୁହାଯାଏ। “ତୁ” ଅକ୍ଷର ସଦା ଗୁରୁତ୍ୱ (ଭାର) ସୂଚାଏ, ଏବଂ “ଲା” ଅକ୍ଷର ଲଘୁତ୍ୱ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।’

Verse 40

गुरुलाघवसंयोगात्तुला तेन निगद्यसे । संशयान्मोचयस्वैनमभिशस्तं नरं शुभे

‘ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ଲଘୁତ୍ୱର ସଂଯୋଗ ହେତୁ ତୁମେ “ତୁଳା” ବୋଲି କୁହାଯାଉଛ। ହେ ଶୁଭେ, ଏହି ଅଭିଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷକୁ ସନ୍ଦେହରୁ ମୋଚନ କର।’

Verse 41

भूय आरोपयेत्तं तु नरं तस्मिन्सपत्रकम् । तुलितो यदि वर्धेत शुद्धो भवति धर्मतः

ତାହାପରେ ସେହି ପତ୍ର ସହିତ ସେ ନରକୁ ପୁନର୍ବାର ତୁଳାରେ ବସାଇବା ଉଚିତ। ଯଦି ତୋଳାରେ ତାହାର ଓଜନ ବଢ଼େ, ତେବେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ (ନିର୍ଦୋଷ) ଗଣାଯାଏ।

Verse 42

हीयमानो न शुद्धः स्यादिति धर्मविदो विदुः । शिक्यच्छेदे तुलाभंगे पुनरारोपयेन्नरम्

ଧର୍ମବିଦ୍ମାନେ ଜାଣନ୍ତି—ଯଦି ତାହାର ଓଜନ କମେ, ତେବେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ଯଦି ପାତ୍ରର ଦୋରି କଟିଯାଏ କିମ୍ବା ତୁଳା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ତେବେ ସେ ନରକୁ ପୁନର୍ବାର ତାହାରେ ବସାଇବା ଉଚିତ।

Verse 43

एवं निःसंशयं ज्ञानं यच्चान्यायं न लोपयेत् । एतत्सर्वं रवौ वारे कार्यं संपूज्य भास्करम्

ଏପରି ଭାବେ ସନ୍ଦେହହୀନ ଜ୍ଞାନ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରବଳ ହେବାକୁ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ। ଏହା ସବୁ ରବିବାର, ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ)ଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ସମ୍ପାଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 44

अथातः संप्रवक्ष्यामि विषदिव्यं श्रृणुष्व मे

ଏବେ ମୁଁ ବିଷ-ଦିବ୍ୟ (ବିଷ-ପରୀକ୍ଷା) ବିଷୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି; ମୋ କଥା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣ।

Verse 45

द्विप्रकारं च तत्प्रोक्तं घटसर्पविषं तथा । शृंगिणो वत्सनाभस्य हिमशैलभवस्य वा

ସେ (ବିଷ-ଦିବ୍ୟ) ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି—ଘଟ-ସର୍ପ-ବିଷ ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗୀର ବିଷ; ଯାହା ବତ୍ସନାଭ (ଅତିବିଷ/ଏକୋନାଇଟ)ରୁ ହେଉ କିମ୍ବା ହିମଶୈଳ (ହିମାଳୟ)ରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ହେଉ।

Verse 46

यवाः सप्त प्रदातव्या अथवा षड्घृतप्लुताः । मूर्ध्नि विन्यस्तपत्रस्य पत्रे चैवं निवेशयेत्

ସାତଟି ଯବଦାଣା ଦେବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ଘିଅରେ ସିକ୍ତ ଛଅଟି ଦାଣା। ଯାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ପତ୍ର ରଖାଯାଇଛି, ସେହି ପତ୍ରରେ ଏହିପରି ଭାବେ ଦାଣାଗୁଡ଼ିକୁ ରଖିବ।

Verse 47

त्वं विष ब्रह्मणः पुत्र सत्यधर्मे व्यवस्थितः । त्रायस्वैनं नरं पापात्सत्येनास्य भवामृतम्

ହେ ବିଷ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସତ୍ୟଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ—ଏହି ନରକୁ ପାପରୁ ରକ୍ଷା କର; ସତ୍ୟବଳରେ ତୁମେ ତାହା ପାଇଁ ଅମୃତ ହେଉ, ମୃତ୍ୟୁ ନୁହେଁ।

Verse 48

येन वेगैर्विना जीर्णं छर्दिमूर्च्छाविवर्जितम् । तं तु शुद्धं विजानीयादिति धर्मविदो विदुः

ଯଦି ତାହା କୌଣସି ତୀବ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ବିନା ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ଏବଂ ବାନ୍ତି ଓ ମୂର୍ଛା ନ ହୁଏ, ତେବେ ଧର୍ମବିଦ୍ମାନେ ତାକୁ ଶୁଦ୍ଧ (ନିର୍ଦୋଷ) ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

Verse 49

क्षुधितं क्षुधितः सर्पं घटस्थं प्रोच्य पूर्ववत् । संस्पृशेत्तालिकाः सप्त न दशेच्छुध्यतीति सः

ସର୍ପ ଭୁକ୍ତା ହେଲେ, ସାଧକ ମଧ୍ୟ ଭୁକ୍ତା ରହି, ଘଟରେ ଥିବା ସେହି ସର୍ପକୁ ପୂର୍ବବତ୍ ସମ୍ବୋଧନ କରିବ। ସାତଥର ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ସେ ଦଂଶିବ ନାହିଁ—ଏଭଳି ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 50

अग्निदिव्यं यथा प्राह विरंचिस्तच्छृणुष्व मे । सप्तमंडलकान्कुर्याद्देवस्याग्रे रवेस्तथा

ବିରଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) ଯେପରି ଅଗ୍ନି-ଦିବ୍ୟ କହିଥିଲେ, ସେପରି ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏବଂ ସେହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସାତଟି ମଣ୍ଡଳ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 51

मंडलान्मंडलं कार्यं पूर्वेणेति विनिश्चयः । षोडशांतुलकं कार्यं मंडलात्तावदं तरम्

ମଣ୍ଡଳ ପରେ ମଣ୍ଡଳ ପୂର୍ବତନକୁ ଅନୁସରି କରିବା—ଏହି ନିୟମ ନିଶ୍ଚିତ। ଏକ ମଣ୍ଡଳରୁ ଅନ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଷୋଡଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ଅନ୍ତର ରଖିବା।

Verse 52

आर्द्रवाससमाहूय तथा चैवाप्युपोपितम् । कारयेत्सर्वदिव्यानि देवब्राह्मणसंनिधौ

ଭିଜା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଡାକି, ଏବଂ ଉପବାସରେ ରଖାଯାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ଆଣି; ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ-ପରୀକ୍ଷା କରାଯିବ।

Verse 53

प्रत्यक्षं कारयेद्दिव्यं राज्ञो वाधिकृतस्य वा । ब्राह्मणानां श्रुतवतां प्रकृतीनां तथैव च

ଦିବ୍ୟ-ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ କରାଯିବ—ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତ ଅଧିକୃତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ; ଏବଂ ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ପ୍ରଜା (ସାକ୍ଷୀମାନେ) ସନ୍ନିଧାନରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 54

पश्चिमे दिनकाले हि प्राङ्मुखः प्राञ्जलिः शुचिः । चतुरस्रे मंडलेऽन्ये कृत्वा चैव समौ करौ

ଦିନର ଶେଷେ (ପଶ୍ଚିମ ସମୟରେ) ସେ ଶୁଚି ହୋଇ ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ଅଞ୍ଜଳି ବନ୍ଧି ରହିବ। ପରେ ଅଲଗା ଚତୁରସ୍ର ମଣ୍ଡଳ କରି, ଦୁଇ ହାତକୁ ସମଭାବେ ଠିକ୍ ଭାବେ ରଖିବ।

Verse 55

लक्षयेयुः कृतादीनि हस्तयोस्तस्य हारिणः । सप्ताश्वत्थस्य पत्राणि भध्नीयुः करयोस्ततः

ସେ ବ୍ୟକ୍ତିର ଦୁଇ ହାତରେ ଥିବା କୃତାଦି ଲକ୍ଷଣ (ରେଖା-ଚିହ୍ନ ଇତ୍ୟାଦି) ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବେ। ପରେ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପିପଳ) ଗଛର ସାତଟି ପତ୍ର ବାନ୍ଧିବେ।

Verse 56

नवेन कृतसूत्रेण कार्पासेन दृढं यथा । ततस्तु सुसमं कृत्वा अष्टांगुलमथायसम्

ନୂତନ କରା କାପାସ ସୂତାରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ପରେ ଭଲଭାବେ ସମ ଓ ସୁସମ କରି ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣର ଲୋହା ଖଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ॥

Verse 57

पिंडं हुताशसंतप्तं पंचाशत्पलिकं दृढम् । आदौ पूजां रवेः कृत्वा हुताशस्याथ कारयेत्

ପଞ୍ଚାଶତ୍ ପଲ ଓଜନର ଦୃଢ଼ ଲୋହା ପିଣ୍ଡକୁ ଅଗ୍ନିରେ ତାପିତ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୂଜା କରି, ପରେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକର୍ମ କରାଯାଉ॥

Verse 58

रक्तचंदनधूपाभ्यां रक्तपुष्पैस्तथैव च । अभिशस्तस्य पत्रं च बध्नीयाच्चैव मूर्धनि

ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ଓ ଧୂପ, ଏବଂ ରକ୍ତପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା; ଅଭିଶସ୍ତ (ଅଭିଯୁକ୍ତ/ପୀଡିତ) ବ୍ୟକ୍ତିର ମୁଣ୍ଡରେ ଗୋଟିଏ ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ॥

Verse 59

मंत्रेणानेन संयुक्तं ब्राह्मणाभिहितेन च । त्वमग्ने वेदाश्चत्वारस्त्वं च यज्ञेषु हूयसे

ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିବା ପରି: ‘ହେ ଅଗ୍ନେ! ତୁମେ ହିଁ ଚାରି ବେଦ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞମାନେ ତୁମକୁ ହିଁ ଆହୁତି ଦିଆଯାଏ’॥

Verse 60

पापं पुनासि वै यस्मात्तस्मात्पावक उच्यसे । त्वं मुखं सर्वदेवानां त्वं मुखं ब्रह्मवादिनाम्

ତୁମେ ପାପକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବାରୁ ତୁମକୁ ‘ପାବକ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ (ବେଦଜ୍ଞ ଋଷି) ମାନଙ୍କର ମୁଖ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ହେଉଛ॥

Verse 61

जठरस्थोऽसि भूतानां ततो वेत्सि शुभाशुभम् । पापेषु दर्शयात्मानमर्चिष्मान्भव पावक

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ଜଠରରେ ଅବସ୍ଥିତ; ତେଣୁ ଶୁଭାଶୁଭ ଜାଣ। ପାପବିଷୟରେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶ କର—ହେ ପାବକ, ଜ୍ୱାଲାମୟ ହୋଇ ଦୀପ୍ତ ହେ।

Verse 62

अथवा शुद्धभावेषु शीतो भवमहाबल । ततोऽभिशस्तः शनकैर्मंडलानि परिक्रमेत्

କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧଭାବ ଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୀତଳ ହେଅ, ହେ ମହାବଳ। ତାପରେ ଅଭିଶସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ ମଣ୍ଡଳଗୁଡ଼ିକୁ ପରିକ୍ରମା କରୁ।

Verse 63

परिक्रम्य शनैर्जह्याल्लोहपिंडं ततः क्षितौ । विपत्रहस्तं तं पश्चात्कारयेद्व्रीहिमर्दनम्

ଧୀରେ ଧୀରେ ପରିକ୍ରମା କରି ପରେ ଲୋହପିଣ୍ଡକୁ ଭୂମିରେ ପକାଇଦେବ। ତାପରେ ପତ୍ରମୁକ୍ତ ହାତରେ ତାକୁ ଧାନ/ଚାଉଳ ଦାଣା ମର୍ଦ୍ଦନ (ଘସିବା) କରାଯିବ।

Verse 64

निर्विकारौ करौ दृष्ट्वा शुद्धो भवति धर्मतः । भयाद्वा पातयेद्यस्तु तदधो वा विभाव्यते

ପରୀକ୍ଷାରେ ଯଦି ଦୁଇ ହାତ ନିର୍ବିକାର (ଅକ୍ଷତ) ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ସେ ଧର୍ମତଃ ଶୁଦ୍ଧ ମନାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଭୟରୁ ତାହା ପକାଇଦିଏ, ସେ ତାହାଦ୍ୱାରା ଅଧଃ (ଦୋଷୀ/ପତିତ) ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 65

पुनस्त्वाहारयेल्लोहं विधिरेष प्रकीर्तितः । अथातः संप्रऐवक्ष्यामि तप्तमाषविधिं श्रृणु

ତାପରେ ସେ ପୁଣି ଲୋହକୁ ଉଠାଇବ—ଏହି ବିଧି ପ୍ରକାଶିତ। ଏବେ ମୁଁ ତପ୍ତମାଷ (ଗରମ କରା ମାଷ) ବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହୁଛି; ଶୁଣ।

Verse 66

कारयेदायसं पात्रं ताम्रं वा षोडशांगुलम् । चतुरंगुलखातं तु मृन्मयं वापि कारयेत्

ଲୋହାର କିମ୍ବା ତାମ୍ରର ସୋଳ ଅଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣର ଏକ ପାତ୍ର କରାଇବା ଉଚିତ। ତାହାରେ ଚାରି ଅଙ୍ଗୁଳ ଗଭୀର ଖାଦ ରହିବ; କିମ୍ବା ମାଟିର ପାତ୍ର ମଧ୍ୟ କରାଯାଇପାରେ।

Verse 67

पूरयेद्घृततैलाभ्यां पलैर्विशतिभिस्ततः । सुतप्ते निक्षिपेत्तत्र सुवर्णस्य तु माषकम्

ତାପରେ ବିଶ ପଲ ପରିମାଣର ଘିଅ ଓ ତେଲରେ ସେହି ପାତ୍ରକୁ ପୂରଣ କରିବ। ଭଲଭାବେ ତପ୍ତ ହେଲେ ତାହାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଏକ ମାଷକ ରଖିବ।

Verse 68

वह्न्युक्तं विन्यसेन्मंत्रमभिशस्तस्य मूर्धनि । अंगुष्ठांगुलियोगेन तप्तमाषं समुद्धरेत्

ଅଗ୍ନି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଅଭିଶସ୍ତ (ଅଭିଯୁକ୍ତ) ର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ପରେ ଅଙ୍ଗୁଠା ଓ ଆଙ୍ଗୁଳି ଯୋଗେ ତପ୍ତ ମାଷକକୁ ଉଠାଇ ବାହାର କରିବ।

Verse 69

शुद्धं ज्ञेयमसंदिग्धं विस्फोटादिविवर्जितम् । फालशुद्धिं प्रवक्ष्यामि तां श्रृणु त्वं धनंजय

ଫୋଟା ଇତ୍ୟାଦି ଦୋଷରହିତ ହେଲେ ତାହାକୁ ସନ୍ଦେହହୀନ ଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏବେ ମୁଁ ଫାଳ-ଶୁଦ୍ଧିର ବିଧି କହୁଛି; ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ଶୁଣ।

Verse 70

आयसं द्वादशपलं घटितं फालमुच्यते । अष्टांगुलमदीर्घं च चतुरंगुलविस्तृतम्

ଲୋହାରେ ଗଢ଼ା ଦ୍ୱାଦଶ ପଲ ଓଜନର ଯାହା, ତାହାକୁ ଫାଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାହା ଆଠ ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଚାରି ଅଙ୍ଗୁଳ ପ୍ରସ୍ଥ ହେବ।

Verse 71

वह्न्युक्तं विन्यसेन्मंत्रमभिशस्तस्य मूर्धनि । त्रिःपरावर्तयेज्जिह्वा लिहन्नस्मात्षडंगुलम्

ଅଗ୍ନିସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯେ ମନ୍ତ୍ର ବିଧିତ, ତାହା ଅଭିଶସ୍ତର ମସ୍ତକରେ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ପରେ ସେ ଜିଭକୁ ତିନିଥର ପଛକୁ ଫେରାଇ, ଏହି (ତପ୍ତ ଉପକରଣ)ରୁ ଛଅ ଅଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣ ଚାଟିବ।

Verse 72

गवां क्षीरं प्रदातव्यं जिह्वाशोधनमुत्तमम् । जिह्वापरीक्षणं कुर्याद्दग्धा चेन्न तु विमोच्यते

ଗାଈର କ୍ଷୀର ଦେବା ଉଚିତ—ଏହା ଜିଭ ଶୋଧନର ଉତ୍ତମ ଉପାୟ। ଜିଭ ପରୀକ୍ଷା କରିବ; ଯଦି ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ତାକୁ ମୁକ୍ତ କରାଯିବ ନାହିଁ।

Verse 73

तं विशुद्धं विजानीयाद्विशुद्धा चेत्तु जायते । तंदुलस्याथ वक्ष्यामि विधिधर्मं सनातनम्

ଯଦି ପ୍ରକୃତରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ, ତେବେ ତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣିବ। ଏବେ ମୁଁ ତଣ୍ଡୁଳ (ଚାଉଳ ଦାଣା) ବିଷୟରେ ସନାତନ ବିଧି-ଧର୍ମ କହିବି।

Verse 74

चौर्ये तु तंदुला देया न चान्यत्र कथंचन । तंदुलानुदके सिक्त्वा रात्रौ तत्रैव स्थापयेत्

ଚୋରି ମାମଲାରେ ତଣ୍ଡୁଳ (ଚାଉଳ ଦାଣା) ମାତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ କେବେ ନୁହେଁ। ତଣ୍ଡୁଳକୁ ଜଳରେ ସିଞ୍ଚି, ରାତିରେ ସେଠାରେଇ ରଖିବ।

Verse 75

प्रभाते कारिणे देया भक्षणाय न संशयः । त्रिःकॉत्वः प्राङ्मुखश्चैव पत्रे निष्ठीवयेत्ततः

ପ୍ରଭାତେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କର୍ତ୍ତା (ସମ୍ବନ୍ଧିତ ବ୍ୟକ୍ତି)କୁ ଭକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପରେ ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ, ପତ୍ର ଉପରେ ତିନିଥର ଥୁକିବ।

Verse 76

पिप्पलस्याथ भूर्जस्य न त्वन्यस्य कथंचन । तांस्तु वै कारयेच्छुद्धांस्तंदुलाञ्छालिसंभवान्

ପିପ୍ପଳ (ଅଶ୍ୱତ୍ଥ) କିମ୍ବା ଭୂର୍ଜ (ଭୋଜପତ୍ର) ପତ୍ର ମାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କର; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନୁହେଁ। ଏବଂ ଶାଳିଧାନ୍ୟଜ ତଣ୍ଡୁଳକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 77

मृन्मये भाजने कृत्वा सवितुः पुरतः स्थितः । तन्दुलान्मंत्रयेच्छुद्धान्मन्त्रेणानेन धर्मतः

ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମାଟିର ପାତ୍ରରେ ରଖି, ସବିତୃ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଧର୍ମାନୁସାରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ତଣ୍ଡୁଳକୁ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରିବ।

Verse 78

दीयसे धर्मतत्त्वज्ञैर्मानुषाणां विशोधनम् । स्तुतस्तन्दुल सत्येन धर्मतस्त्रातुमर्हसि

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତି। ହେ ତଣ୍ଡୁଳ! ସତ୍ୟଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ, ଧର୍ମାନୁସାରେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 79

निष्ठीवने कृते तेषां सवितुः पुरतः स्थिते । शोणितं दृश्यते यस्य तमशुद्धं विनिर्दिशेत्

ନିଷ୍ଠୀବନ (ଥୁକ) କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲାପରେ, ସବିତୃ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବାବେଳେ, ଯାହାର ଥୁକରେ ରକ୍ତ ଦେଖାଯାଏ, ତାକୁ ଅଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବ।

Verse 80

एवमष्टविधं दिव्यं पापसंशयच्छेदनम् । भट्टादित्यस्य पुरतो जायते कुरुनंदन

ଏହିପରି ପାପ-ସନ୍ଦେହକୁ ଛେଦ କରୁଥିବା ଏହି ଅଷ୍ଟବିଧ ଦିବ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଭଟ୍ଟାଦିତ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 81

जलदिव्यं तथा प्राहुर्द्विप्रकारं पुराविदः । जलहस्तं स्मृतं चैकं मज्जनं चापरं विदुः

ପୁରାତନ ପଣ୍ଡିତମାନେ ‘ଜଳ-ଦିବ୍ୟ’କୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର କହିଛନ୍ତି—ଏକ ‘ଜଳହସ୍ତ’ (ଜଳରେ ହାତ ପରୀକ୍ଷା) ଓ ଅନ୍ୟଟି ‘ମଜ୍ଜନ’ (ଜଳରେ ଡୁବାଇବା ପରୀକ୍ଷା)।

Verse 82

बाणक्षेपस्तथादानं यावद्वीर्यवता कृतम् । तावत्तं मज्जयेज्जीवेत्तथा तच्छुद्धिमादिशेत्

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ ଯେତେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଣ ଛାଡ଼ି ପୁଣି ଫେରି ଆସି ତାହା ନେଇଆସେ, ସେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାକୁ ଜଳରେ ଡୁବାଇ ରଖିବା ଉଚିତ; ସେ ଜୀବିତ ରହିଲେ ବିଧିମତେ ତାହାର ଶୁଦ୍ଧି ଘୋଷଣା କରିବା।

Verse 83

एवंविधमिदं स्थानं भट्टादित्यस्य भारत । ममैव कृपया भानोर्जातमेतन्महीतले

ହେ ଭାରତ! ଏହିପରି ଭଟ୍ଟାଦିତ୍ୟଙ୍କର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଟେ। ମୋର କୃପାରେ ଭାନୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ଏହି ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ପୃଥିବୀତଳେ ଘଟିଲା।