Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 72
Devanagari script
यद्दुःखं जायते तस्य तद्गर्भेऽष्टगुणं भवेत् । इत्येतद्गर्भदुःखं हि प्राणिनां परिकीर्तितम्
Transliteration
yadduḥkhaṃ jāyate tasya tadgarbhe'ṣṭaguṇaṃ bhavet | ityetadgarbhaduḥkhaṃ hi prāṇināṃ parikīrtitam
Translation
ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଯେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ହୁଏ, ସେଇ ଦୁଃଖ ଗର୍ଭରେ ଅଷ୍ଟଗୁଣ ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ‘ଗର୍ଭଦୁଃଖ’ କୁହାଯାଇଛି।
Word by Word
यत्which; whatever
यत्:
Sambandha (Correlative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
दुःखम्pain; suffering
दुःखम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
जायतेarises; is born
जायते:
Kriya (Verb)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तस्यof that; its
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
तत्that
तत्:
Sambandha (Correlative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सहसंबन्ध (correlative)
गर्भेin the womb
गर्भे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
अष्टगुणम्eightfold
अष्टगुणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootअष्ट + गुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः (अष्टौ गुणाः यस्य/अष्टगुणम्)
भवेत्would be; becomes
भवेत्:
Kriya (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
इतिthus
इति:
Vacana-suchaka (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/समाप्तिसूचक (quotative particle)
एतत्this
एतत्:
Visheshana (Qualifier)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
गर्भदुःखम्the suffering of the womb
गर्भदुःखम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगर्भ + दुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गर्भस्य दुःखम्)
हिindeed; for
हि:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/causal particle)
प्राणिनाम्of living beings
प्राणिनाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्राणिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन
परिकीर्तितम्has been declared; is described
परिकीर्तितम्:
Kriya (Predicate participle)
TypeVerb
Rootपरि + कीर्त् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)
Visual Art Cues
Scene: A didactic tableau: a scale or eightfold radiance around a womb-symbol indicating 'eightfold' intensification of suffering; sages or a narrator figure pointing to the teaching.
FAQs
The text magnifies the hardship of embodiment to awaken detachment and the aspiration for liberation.
No tīrtha is mentioned; the focus is on existential teaching.
None is specified in this verse.