Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

अत्र सिद्धिं प्रयास्यंति कोटिशः पुरुषाः सुराः । विद्याधरत्वं देवत्वं गंधर्वत्वं च नागता

Transliteration

atra siddhiṃ prayāsyaṃti koṭiśaḥ puruṣāḥ surāḥ | vidyādharatvaṃ devatvaṃ gaṃdharvatvaṃ ca nāgatā

Translation

ଏଠାରେ କୋଟି କୋଟି ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରି ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ବିଦ୍ୟାଧରତ୍ୱ, ଦେବତ୍ୱ, ଗନ୍ଧର୍ବତ୍ୱ ଏବଂ ନାଗଭାବ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ।

Word by Word

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (here)

• सिद्धिम्: success / attainment
• सिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• प्रयास्यन्ति: will attain / will go to
• प्रयास्यन्ति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु) उपसर्गः प्र-
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• कोटिशः: in crores
• कोटिशः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कोटि (प्रातिपदिक) + शस् (तद्धित-अव्यय)
• Form: अव्यय; शस्-प्रत्ययान्त (in crores, by crores)

• पुरुषाः: men / persons
• पुरुषाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन

• सुराः: gods
• सुराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; पुरुषाः इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण

• विद्याधरत्वम्: the state of being a Vidyādhara
• विद्याधरत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विद्याधर (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; त्व-प्रत्ययान्त भाववाचक

• देवत्वम्: godhood
• देवत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक

• गन्धर्वत्वम्: Gandharva-hood
• गन्धर्वत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• नागताः: having attained / having come (to be)
• नागताः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु) उपसर्गः आ-; कृदन्त-प्रातिपदिक: आगत
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तरि प्रयोग (having attained/come)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), by Māheśvarakhaṇḍa contextual attribution

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vighnakṣetra (Siddhāmbikā-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A crowded sacred field with ascetics and pilgrims; above them appear Vidyādharas in the sky, Gandharvas with instruments, Nāgas as luminous serpentine guardians—suggesting the kṣetra’s multi-realm accessibility.

Characters & Entities

• Sura (Devas)
• Vidyādhara
• Gandharva
• Nāga
• Siddhi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A supremely charged sacred site can elevate beings into higher modes of existence; tīrtha-sevā is portrayed as a path to extraordinary attainments.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Siddhakūpa/Siddheśa region, depicted as a mass-attractor for siddhi-seekers among humans and devas.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not a single rite is specified here; the emphasis is on pilgrimage and sustained striving for siddhi at the site.