Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 76
Devanagari script
अवष्टब्धावथ क्षिप्त्वा पादौ शंकरपाणिना । विपर्यस्तालका वेगाद्गन्तुमैच्छत शैलजा
Transliteration
avaṣṭabdhāvatha kṣiptvā pādau śaṃkarapāṇinā | viparyastālakā vegādgantumaicchata śailajā
Translation
ତାପରେ ସେ ନିଜକୁ ସମ୍ଭାଳି, ଶଙ୍କରଙ୍କ ହାତକୁ ନିଜ ପାଦରୁ ଝଟକି ଦେଲା। ତ୍ୱରାରେ ତାଙ୍କ କେଶ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ଶୈଲଜା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଚାହିଲା।
Word by Word
अवष्टब्धाheld back / restrained
अवष्टब्धा:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootअव√स्तभ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन (Singular); भूतकृदन्त (supported/held back)
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक (then)
क्षिप्त्वाhaving thrown
क्षिप्त्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Gerundial)
TypeVerb
Rootक्षिप् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund); पूर्वक्रिया (having thrown)
पादौ(her) feet
पादौ:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), द्विवचन (Dual)
शंकरपाणिनाby Shankara's hand
शंकरपाणिना:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootशंकर + पाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular); समासः—शंकरस्य पाणिः (Shankara's hand)
विपर्यस्तालकाwith dishevelled locks
विपर्यस्तालका:
विशेषण (Adjectival to subject)
TypeAdjective
Rootविपर्यस्त + अलका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन (Singular); समासः—विपर्यस्ताः अलकाः यस्याः (locks dishevelled)
वेगात्from haste / due to speed
वेगात्:
हेतु/अपादान (Cause/Source)
TypeNoun
Rootवेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन (Singular)
गन्तुम्to go
गन्तुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive); गमनार्थे
ऐच्छतdesired / wished
ऐच्छत:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
शैलजाthe mountain-born (Parvati)
शैलजा:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootशैल + जा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन (Singular); समासः—शैलात् जाता (mountain-born)
Speaker
Narrator (within Māheśvarakhaṇḍa frame; likely Sūta/Lomaharṣaṇa)
Visual Art Cues
Scene: Satī forcefully casts away Śaṅkara’s hand from her feet and turns to leave; her hair is tossed and disordered by haste, conveying a storm of emotion.
Characters & Entities
Ś
ŚaṅkaraŚ
Śailajā (Girijā/Pārvatī)FAQs
Uncontrolled emotion drives impulsive action; steadiness (dhairya) is implied as the corrective to anger-led separation.
No tīrtha is mentioned; the verse is a narrative moment.
None.