Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 151

Devanagari script

प्रवेपमानेन मुखेन युज्यताचलेन गात्रेण च संभ्रमाकुलः । ततस्तु तस्यास्त्रवराभिमंत्रितः शरोर्धचंद्रः प्रसभं महारणे

Transliteration

pravepamānena mukhena yujyatācalena gātreṇa ca saṃbhramākulaḥ | tatastu tasyāstravarābhimaṃtritaḥ śarordhacaṃdraḥ prasabhaṃ mahāraṇe

Translation

ତାହାର ମୁହଁ କମ୍ପିତ ହେଲା ଓ ଦେହ ଅଚଳ ରହିଲା ନାହିଁ; ସେ ଭୟରେ ସମ୍ଭ୍ରମାକୁଳ ହେଲା। ତାପରେ ମହାରଣେ ମନ୍ତ୍ରାଭିମନ୍ତ୍ରିତ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରରୂପ ବାଣ ତାହା ଉପରେ ପ୍ରବଳ ବେଗରେ ଧାଇଲା।

Word by Word

• प्रवेपमानेन: with trembling
• प्रवेपमानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-वेपमान (कृदन्त; वेप् धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्-प्रयोगः; here -मान), नपुंसक/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; मुख-विशेषण

• मुखेन: with (his) face/mouth
• मुखेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• युज्यत: was affected/was joined
• युज्यत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: युज् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; (पाठभेदे ‘युज्यत’ = ‘was joined/was affected’)

• अचलेन: with rigid/immovable
• अचलेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: अ-चल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; गात्र-विशेषण (अचल = immovable/rigid)

• गात्रेण: with (his) body/limb
• गात्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• संभ्रमाकुलः: confused by agitation
• संभ्रमाकुलः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संभ्रम-आकुल (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (असुर-विशेषण); समासः—तत्पुरुषः (संभ्रमेण आकुलः)

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Discourse/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/हेतु-वाचक-अव्यय

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-निपात (particle)

• तस्य: of him
• तस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध

• अस्त्रवराभिमन्त्रितः: consecrated by the best weapon-mantras
• अस्त्रवराभिमन्त्रितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अस्त्र-वर-अभि-मन्त्रित (कृदन्त; मन्त्र् धातु) (समास)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; शर-विशेषण; समासः—तत्पुरुषः (अस्त्रवरैः अभिमन्त्रितः = श्रेष्ठास्त्र-मन्त्रैः संस्कृतः)

• शरः: the arrow
• शरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अर्धचन्द्रः: crescent-shaped
• अर्धचन्द्रः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अर्ध-चन्द्र (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; शर-विशेषण; समासः—तत्पुरुषः (अर्धः चन्द्रः इव)

• प्रसभम्: forcibly
• प्रसभम्: Sambandha (Manner/रीति)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रसभम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb: forcibly)

• महारणे: in the great battle
• महारणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा-रण (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (महत् रणम्)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: The asura’s face quivers, limbs shake; the half-moon-shaped arrow, mantra-charged, surges forward with force across the battlefield, cutting through the illusion’s residue.

Characters & Entities

• half-moon arrow (ardhacandra-śara)
• mantra-empowered astra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Fear destabilizes the mind and body; disciplined, consecrated action (mantra-śakti) is portrayed as decisive in upholding dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is referenced; the focus is the dharmic battle narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed, though the verse alludes to mantra-consecration (abhimantraṇa) as a sacred empowerment.