Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 17
Devanagari script
प्रकोपोद्भूतताम्राक्षः कालनेमी रुषातुरः । बभूव कालमेधाभः स्फुरद्रोमशतह्रदः
Transliteration
prakopodbhūtatāmrākṣaḥ kālanemī ruṣāturaḥ | babhūva kālamedhābhaḥ sphuradromaśatahradaḥ
Translation
ପ୍ରକୋପରୁ ତାମ୍ରନୟନ ହୋଇ, ରୋଷରେ ଆତୁର କାଳନେମି କାଳମେଘ ପରି ହେଲା; ତାହାର ଦେହରେ ଶତଶଃ ତରଙ୍ଗ ପରି ରୋମାଞ୍ଚ ସ୍ଫୁରିତ ହେଲା।
Word by Word
प्रकोप-उद्भूत-ताम्र-अक्षःwhose eyes had turned copper-red from anger
प्रकोप-उद्भूत-ताम्र-अक्षः:
Karta (Subject)
TypeAdjective
Rootप्रकोप (प्रातिपदिक) + उद्भूत (उद्+भू धातु; क्त) + ताम्र (प्रातिपदिक) + अक्षि/अक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्य अक्षिणी ताम्रे प्रकोपोद्भूते, सः)
कालनेमिःKālanemi
कालनेमिः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootकालनेमि (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
रुषाwith anger
रुषा:
Karaṇa (Instrument/Cause)
TypeNoun
Rootरुष्/रुषा (प्रातिपदिक; ‘रुषा’ = क्रोधेन)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
आतुरःdistressed / agitated
आतुरः:
Karta (Qualifier)
TypeAdjective
Rootआतुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
बभूवbecame
बभूव:
Kriya (Predicate)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/परिपूर्ण), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
काल-मेध-आभःhaving the appearance of a dark cloud
काल-मेध-आभः:
Karta (Subject complement)
TypeAdjective
Rootकाल (प्रातिपदिक) + मेध (प्रातिपदिक) + आभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्य आभा कालमेधवत्, सः)
स्फुरत्-रोम-शत-ह्रदःwith bristling hairs like a hundred lakes (rippling)
स्फुरत्-रोम-शत-ह्रदः:
Karta (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्फुरत् (स्फुर् धातु; शतृ) + रोम (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक) + ह्रद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्य रोमाणि स्फुरन्ति शतह्रदवत्/शतह्रदानि इव, सः)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative frame)
Visual Art Cues
Scene: Kālanemi stands amid ruin, eyes copper-red with fury, body dark like a doom-cloud, hair bristling in waves; his posture radiates imminent violence.
Characters & Entities
K
KālanemiFAQs
Wrath transforms the mind into a storm-cloud; uncontrolled anger is portrayed as a force that darkens discernment and invites downfall.
No tīrtha is referenced; this verse focuses on Kālanemi’s emotional transformation.
None.