Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 39

Devanagari script

तत्रैव च महालक्ष्म्यास्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । स्वयं यत्र महालक्ष्मीः स्नाता त्रैलोक्यहर्षदा

Transliteration

tatraiva ca mahālakṣmyāstīrthaṃ trailokyaviśrutam | svayaṃ yatra mahālakṣmīḥ snātā trailokyaharṣadā

Translation

ସେଠାରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ସ୍ନାନ କରି ତ୍ରିଲୋକକୁ ହର୍ଷ ଦେଇଥିଲେ।

Word by Word

• तत्रैव: right there itself
• तत्रैव: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र + एव (अव्यय + अव्यय)
• Form: स्थानवाचक-अव्ययम् + निपातः (एव)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• महालक्ष्म्याः: of Mahālakṣmī
• महालक्ष्म्याः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: महालक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन

• तीर्थम्: a sacred ford (tīrtha)
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (वाक्ये विषयः)

• त्रैलोक्यविश्रुतम्: renowned in the three worlds
• त्रैलोक्यविश्रुतम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रैलोक्य-विश्रुत (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्); तत्पुरुषः (त्रैलोक्ये विश्रुतम्)

• स्वयम्: herself
• स्वयम्: Karta-emphasis (कर्ता-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; आत्मनः/स्वतः अर्थे (by herself)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्धबोधक-स्थानवाचक-अव्ययम् (relative adverb: where)

• महालक्ष्मीः: Mahālakṣmī
• महालक्ष्मीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महालक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन

• स्नाता: bathed
• स्नाता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः (having bathed)

• त्रैलोक्यहर्षदा: giver of joy to the three worlds
• त्रैलोक्यहर्षदा: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रैलोक्य-हर्ष-दा (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थ/महालक्ष्मी-सम्बद्धम्); तत्पुरुषः (त्रैलोक्यस्य हर्षं ददाति)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa context, typically Skanda instructing Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahālakṣmī-tīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Assembled sages

Visual Art Cues

Scene: Mahālakṣmī, radiant and lotus-bearing, is depicted bathing at a Kāśī tīrtha; the waters glow, and beings of the three worlds rejoice.

Characters & Entities

• Mahālakṣmī
• Mahālakṣmī-tīrtha
• Trailokya (three worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha becomes supremely auspicious through divine association; devotion at such a place spreads well-being beyond the individual.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mahālakṣmī-tīrtha, celebrated as famed across the three worlds.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse implies snāna at Mahālakṣmī-tīrtha, grounded in the precedent of the Goddess’s own bath.