Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 28

Devanagari script

विधाय दार्षदीं मूर्तिं स्वहस्तेनादिकेशवः । स्वयं संपूजयामास सर्वसिद्धिसमृद्धिदाम्

Transliteration

vidhāya dārṣadīṃ mūrtiṃ svahastenādikeśavaḥ | svayaṃ saṃpūjayāmāsa sarvasiddhisamṛddhidām

Translation

ଆଦିକେଶବ ନିଜ ହସ୍ତେ ପାଷାଣମୟ ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ି, ସ୍ୱୟଂ ତାହାର ସମ୍ପୂଜା କଲେ—ସେ ମୂର୍ତ୍ତି ସର୍ବସିଦ୍ଧି ଓ ମଙ୍ଗଳ-ସମୃଦ୍ଧି ଦାତ୍ରୀ।

Word by Word

• विधाय: having made/constructed
• विधाय: पूर्वकालक्रिया (पूर्वकर्म/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: वि-धा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभावः; धातु: धा, उपसर्ग: वि-; अर्थे: कृत्वा (having done/made)

• दार्षदीम्: made of stone
• दार्षदीम्: कर्मविशेषण (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दार्षदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifier)

• मूर्तिम्: image/idol
• मूर्तिम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन

• स्वहस्तेन: with his own hand
• स्वहस्तेन: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्व + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य हस्तः)

• आदिकेशवः: Adi-Keśava
• आदिकेशवः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आदि + केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; कर्मधारयः (आदिः केशवः)

• स्वयम्: personally
• स्वयम्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक/कर्तृविशेषण (adverb: oneself)

• संपूजयामास: worshipped
• संपूजयामास: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: सम् + पूज् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/Parokṣa past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; धातु: पूज्, उपसर्ग: सम्-

• सर्वसिद्धिसमृद्धिदाम्: bestowing all accomplishments and prosperity
• सर्वसिद्धिसमृद्धिदाम्: कर्मविशेषण (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + सिद्धि + समृद्धि + दा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः: (सर्वसिद्धीनां समृद्धिं ददाति या) — ‘दाम्’ = दा-प्रातिपदिक (giver)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ādikeśava (Śvetadvīpa precinct)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Ādikeśava fashions a stone icon with his own hands and then performs elaborate self-worship; the icon radiates siddhi and śrī, with Kāśī’s sacred ambience in the background.

Characters & Entities

• Ādikeśava
• Kāśī (implied by context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional worship of the Lord’s icon, established with reverence, becomes a direct source of siddhi (spiritual success) and samṛddhi (well-being).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Ādikeśava sacred presence in Kāśī, introduced here as the center of a local tīrtha-mahātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Establishing (or honoring) the stone mūrti and performing complete pūjā (saṃpūjā) to Ādikeśava.