Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 99

Devanagari script

सिंहतुडादुदग्भागे कलिप्रिय विनायकः । कलहं कारयेन्नित्यमन्योन्यं तैर्थिकद्रुहाम्

Transliteration

siṃhatuḍādudagbhāge kalipriya vināyakaḥ | kalahaṃ kārayennityamanyonyaṃ tairthikadruhām

Translation

ସିଂହତୁଡର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ କଲିପ୍ରିୟ ଵିନାୟକ ବିରାଜନ୍ତି; ତୀର୍ଥଦ୍ରୋହୀ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସଦା ପରସ୍ପର କଳହ କରାନ୍ତି।

Word by Word

• सिंहतुडात्: from Siṃhatuḍa (place-name)
• सिंहतुडात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सिंह-तुड (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (सिंहस्य तुडः/तुण्डः इति स्थाननाम)

• उदग्भागे: in the northern part
• उदग्भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उदक्-भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (उदक्/उत्तर-दिशि भागः)

• कलिप्रियः: fond of quarrel/strife (kali)
• कलिप्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कलि-प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कलिः यस्य प्रियः)

• विनायकः: Vināyaka
• विनायकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विनायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• कलहम्: quarrel
• कलहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कलह (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• कारयेत्: may cause; should make (them) do
• कारयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कारय (णिच् causative)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Modifier (Avyaya/उपपद)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (अव्ययभावे)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb)

• अन्योन्यम्: mutually; against each other
• अन्योन्यम्: Modifier (Avyaya/उपपद)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्योन्य (अव्ययभावे)
• Form: परस्परार्थक-अव्यय (reciprocal adverb)

• तैर्थिकद्रुहाम्: of the pilgrim-haters / those who harm pilgrims
• तैर्थिकद्रुहाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तैर्थिक-द्रुह् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (तैर्थिकानां द्रुहः = those who harm pilgrims)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kali-priya Vināyaka (north of Siṃhatuḍa)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Kali-priya Vināyaka as a stern guardian near a shrine; two hostile pilgrims arguing while sincere pilgrims pass quietly; the deity’s gaze symbolizes moral enforcement.

Characters & Entities

• Siṃhatuḍa
• Kali-priya Vināyaka
• Tīrthikas (pilgrim community)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adharma in a holy place—envy and hostility toward pilgrims and tīrthas—breeds discord; the kṣetra’s guardians enforce moral order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Kāśī locale identified via Siṃhatuḍa and the northern quarter, mapped through a Vināyaka station.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse warns against hostile conduct in pilgrimage contexts.