Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 36

Devanagari script

इति दृष्टार्थकथनै राज्ञीमान्योभवद्द्विजः । वर्णयंति च ता राज्ञः परोक्षेपि गुणान्बहून्

Transliteration

iti dṛṣṭārthakathanai rājñīmānyobhavaddvijaḥ | varṇayaṃti ca tā rājñaḥ parokṣepi guṇānbahūn

Translation

ଏପରି ‘ଦୃଷ୍ଟାର୍ଥ’ କଥନଦ୍ୱାରା ସେ ଦ୍ୱିଜ ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ଏବଂ ରାଜା ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ବହୁ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିଲେ।

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक

• दृष्टार्थकथनैः: by statements of witnessed facts
• दृष्टार्थकथनैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दृष्ट (कृदन्त; √दृश्) + अर्थ (प्रातिपदिक) + कथन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (दृष्टः अर्थः यस्य कथनम्)

• राज्ञीम्: the queen
• राज्ञीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्ञी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• मान्यः: honoring/respectful
• मान्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मान्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अभवत्: became/was
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• द्विजः: the brahmin
• द्विजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वर्णयन्ति: they describe
• वर्णयन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वर्णय् (धातु) [णिच् causative from √वर्ण्]
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद; णिच्-प्रयोग

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• तान्: those
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• राज्ञः: of the king
• राज्ञः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• परोक्षे: in (his) absence/when unseen
• परोक्षे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: परोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि (also/even)

• गुणान्: qualities/virtues
• गुणान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• बहून्: many
• बहून्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘गुणान्’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages / internal court audience

Visual Art Cues

Scene: The brāhmaṇa is respectfully received by the queen; court women, even in the king’s absence, recount his virtues—an image of ethical court culture; gestures of añjali, respectful seating, and calm faces dominate.

Characters & Entities

• Queen (rājñī)
• King (rājā)
• Kāśī (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Skillful speech can manufacture honor and consensus; purāṇic dharma urges discrimination (viveka) before granting trust.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage belongs to Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī setting; the verse itself is narrative and does not name a specific tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.