Adhyaya 49

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु सूत यथा प्रोक्तं कुंभजे शरजन्मना । देवदेवस्य चरितं विश्वेशस्य परात्मनः

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! କୁମ୍ଭଜ, ଶରଜନ୍ମା (ଅଗସ୍ତ୍ୟ) ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ସେହିପରି ଦେବଦେବ, ବିଶ୍ୱେଶ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଚରିତ ଶୁଣ।

Verse 2

अगस्त्य उवाच । सेनानीः कथय त्वं मे ततो निर्वाणमंडपात् । निर्गत्य देवो देवेंद्रैः सहितः किं चकार ह

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ସେନାନୀ (ସ୍କନ୍ଦ)! ନିର୍ବାଣମଣ୍ଡପରୁ ବାହାରି ଦେବ ଦେବେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ପରେ କ’ଣ କଲେ? ମୋତେ କହ।

Verse 3

स्कंद उवाच । मुक्तिमंडपतः शंभुर्ब्रह्मविष्णुपुरोगमः । शृंगारमंडपं प्राप्य यच्चकार वदामि तत्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ମୁକ୍ତି-ମଣ୍ଡପରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ କରି ଶମ୍ଭୁ ଶୃଙ୍ଗାର-ମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଯାହା କଲେ, ମୁଁ ଏବେ କହୁଛି।

Verse 4

प्राङ्मुखस्तूपविश्येशः सहास्माभिः सहेशया । ब्रह्मणाधिष्ठितः सव्ये वामपार्श्वेथ शार्ङ्गिणा

ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ପ୍ରଭୁ ଉଚ୍ଚ ଆସନରେ ଦେବୀ ଓ ଆମ ସହିତ ବସିଲେ। ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ଥିଲେ।

Verse 5

वीज्यमानो महेंद्रेण ऋषिभिः परितो वृतः । गणैः पृष्ठप्रदेशस्थैर्जोषं तिष्ठद्भिरादरात्

ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ତାଙ୍କୁ ଚାମର ବିଜାଉଥିଲେ; ଋଷିମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ; ଏବଂ ପଛଭାଗରେ ଗଣମାନେ ଆଦରରେ ମୌନ ରହି ସେବାରେ ସଜାଗ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 6

उदायुधैः सेव्यमानश्चावसन्मानभूरिभिः । ब्रह्मणे विष्णवे शंभुः पाणिमुत्क्षिप्य दक्षिणम्

ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେବକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଓ ବହୁପ୍ରକାରେ ସମ୍ମାନିତ ଶମ୍ଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଜ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତ ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ତ କଲେ।

Verse 7

दर्शयामास देवेशो लिंगं पश्यत पश्यत । इदमेव परं ज्योतिरिदमेव परात्परम्

ଦେବେଶ ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରକାଶ କରି କହିଲେ—“ଦେଖ, ଦେଖ! ଏହିଏ ପରମ ଜ୍ୟୋତି; ଏହିଏ ପରାତ୍ପର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ।”

Verse 8

इदमेव हि मे रूपं स्थावरं चाति सिद्धिदम् । एते पाशुपता सिद्धा आबाल ब्रह्मचारिणः

ଏହିଟି ମୋର ସ୍ୱରୂପ—ସ୍ଥିର ଓ ଅଚଳ—ତଥାପି ପରମ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ। ଏମାନେ ପାଶୁପତ ସିଦ୍ଧ, ଶୈଶବରୁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ।

Verse 9

जितेंद्रियास्तपोनिष्ठाः पंचार्थज्ञाननिर्मलाः । भस्मकूटशया दाताः सुशीला ऊर्ध्वरेतसः

ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ତପୋନିଷ୍ଠ, ପଞ୍ଚାର୍ଥ-ଜ୍ଞାନରେ ନିର୍ମଳ। ଭସ୍ମରାଶିରେ ଶୟନକାରୀ, ଦାତା, ସୁଶୀଳ ଓ ଊର୍ଧ୍ୱରେତସ୍ (ପରମ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ)।

Verse 10

लिंगार्चनरता नित्यमनन्येंद्रियमानसाः । सदैव वारुणाग्नेय स्नानद्वय सुनिर्मलाः

ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଅନନ୍ୟଭାବେ ଶିବରେ ନିଶ୍ଚଳ। ଜଳସ୍ନାନ ଓ ଅଗ୍ନିସ୍ନାନ—ଏହି ଦ୍ୱିସ୍ନାନରେ ସେମାନେ ସଦା ସୁନିର୍ମଳ।

Verse 11

कंदमूलफलाहाराः परतत्त्वार्पितेक्षणाः । सत्यवंतो जितक्रोधा निर्मोहा निष्परिग्रहाः

ସେମାନେ କନ୍ଦ-ମୂଳ-ଫଳ ଆହାରକାରୀ; ପରତତ୍ତ୍ୱରେ ଅର୍ପିତ ଦୃଷ୍ଟିଯୁକ୍ତ। ସତ୍ୟବନ୍ତ, କ୍ରୋଧଜୟୀ, ମୋହହୀନ ଓ ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହ (ଅପରିଗ୍ରହୀ)।

Verse 12

निरीहा निष्प्रपंचाश्च निरातंका निरामयाः । निर्भगा निरुपायाश्च निःसंगा निर्मलाशयाः

ସେମାନେ ନିରୀହ ଓ ନିଷ୍ପ୍ରପଞ୍ଚ; ଭୟହୀନ ଓ ନିରାମୟ। ଭାଗ୍ୟଦାବା ନଥିବା, ଲୌକିକ ଉପାୟରହିତ, ନିଃସଙ୍ଗ ଓ ନିର୍ମଳାଶୟ।

Verse 13

निस्तीर्णोदग्रसंसारा निर्विकल्पा निरेनसः । निर्द्वंद्वा निश्चितार्थाश्च निरहंकारवृत्तयः

ସେମାନେ ଉଦ୍ଗ୍ର ସଂସାର-ସାଗରକୁ ତରିଯାଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ସନ୍ଦେହରହିତ ଓ ପାପରହିତ। ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତୀତ, ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଦୃଢ଼, ଅହଂକାରରହିତ ଆଚରଣବାନ।

Verse 14

सदैव मे महाप्रीता मत्पुत्रा मत्स्वरूपिणः । एते पूज्या नमस्याश्च मद्बुद्ध्यामत्परायणैः

ସେମାନେ ସଦା ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ—ମୋର ନିଜ ପୁତ୍ର, ମୋର ନିଜ ସ୍ୱରୂପଧାରୀ। ଯେମାନେ ମନ-ବୁଦ୍ଧିକୁ ମୋତେ ନିବେଶ କରି ମୋରେ ପରାୟଣ, ସେମାନେ ଏମାନଙ୍କୁ ପୂଜି ନମସ୍କାର କରନ୍ତୁ।

Verse 15

अर्चितेष्वेष्वहं प्रीतो भविष्यामि न संशयः । अस्मिन्वैश्वेश्वरे क्षेत्रे संभोज्याः शिवयोगिनः

ଏମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କଲେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ବୈଶ୍ୱେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶିବଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ସତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

कोटिभोज्यफलं सम्यगेकैक परिसंख्यया । अयं विश्वेश्वरः साक्षात्स्थावरात्मा जगत्प्रभुः

ଯଥାର୍ଥ ପରିସଂଖ୍ୟାନୁସାରେ ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକକ କର୍ମର ଫଳ କୋଟି ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବାର ଫଳ ସମାନ। ଏହି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ସାକ୍ଷାତ୍ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁ; ସ୍ଥାବର (ଲିଙ୍ଗ) ରୂପେ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 17

सर्वेषां सर्वसिद्धीनां कर्ता भक्तिजुषामिह । अहं कदाचिद्दृश्यः स्यामदृश्यः स्यां कदाचन

ଏଠାରେ ଭକ୍ତିରେ ନିବିଷ୍ଟ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତିର ଦାତା। କେବେ ମୁଁ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ, କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 18

आनंदकानने चात्र स्वैरं तिष्ठामि देवताः । अनुग्रहाय सर्वेषां भक्तानामिह सर्वदा

ହେ ଦେବଗଣ! ମୁଁ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦକାନନରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବସୁଛି; ଏହି ସ୍ଥାନରେ ସଦା ସମସ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ।

Verse 19

स्थास्यामि लिंगरूपेण चिंतितार्थफलप्रदः । स्वयंभून्यस्वयंभूनि यानि लिंगानि सर्वतः । तानि सर्वाणि चायांति द्रष्टुं लिंगमिदं सदा

ମୁଁ ଲିଙ୍ଗରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିବି, ମନରେ ଚିନ୍ତିତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ଦେବାଳା। ସର୍ବତ୍ର ଥିବା ସ୍ୱୟଂଭୂ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଯେ ଲିଙ୍ଗମାନେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯେନ ସଦା ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଦର୍ଶନକୁ ଆସନ୍ତି।

Verse 20

अहं सर्वेषु लिंगेषु तिष्ठा्म्येव न संशयः । परं त्वियं परामूर्तिर्मम लिंगस्वरूपिणी

ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କରେ ବସୁଛି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏହିଟି ମୋର ପରମ ମୂର୍ତ୍ତି, ଯାହା ମୋର ଲିଙ୍ଗସ୍ୱରୂପକୁ ଧାରଣ କରେ।

Verse 21

येन लिंगमिदं दृष्टं श्रद्धया शुद्धचक्षुषा । साक्षात्कारेण तेनाहं दृष्ट एव दिवौकसः

ଯେ କେହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଦର୍ଶନ କରେ, ସେହି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସାକ୍ଷାତ୍କାରରେ ସେ ମୋତେ ହିଁ ଦେଖିଥାଏ—ହେ ଦିବୌକସମାନେ!

Verse 22

श्रवणादस्य लिंगस्य पातकं जन्मसंचितम् । क्षणात्क्षयति शृण्वंतु देवा ऋषिगणैः सह

ଏହି ଲିଙ୍ଗର କେବଳ ଶ୍ରବଣମାତ୍ରରେ ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରର ସଞ୍ଚିତ ପାପ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ କ୍ଷୟ ହୁଏ; ଦେବଗଣ ଋଷିଗଣ ସହିତ ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 23

स्मरणादस्य लिंगस्य पापं जन्मद्वयार्जितम् । अवश्यं नश्यति क्षिप्रं मम वाक्यान्न संशयः

ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ଦୁଇ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ଶୀଘ୍ର ନଶିଯାଏ—ଏହା ମୋର ବଚନ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 24

एतल्लिंगं समुद्दिश्य गृहान्निष्क्रमणक्षणात् । विलीयते महापापमपि जन्मत्रयार्जितम्

ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଘରୁ ବାହାରିବା କ୍ଷଣରୁ ତିନି ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ।

Verse 25

दर्शनादस्य लिंगस्य हयमेधशतोद्भवम् । पुण्यं लभेत नियतं ममानुग्रहतोमराः

ହେ ଅମରମାନେ! ଏହି ଲିଙ୍ଗର କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଜନିତ ପୁଣ୍ୟ ମୋର କୃପାରୁ ନିଶ୍ଚୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 26

स्वयंभुवोस्य लिंगस्य मम विश्वेशितुः सुराः । राजसूयसहस्रस्य फलं स्यात्स्पर्शमात्रतः

ହେ ସୁରମାନେ! ମୋ—ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ—ଏହି ସ୍ୱୟଂଭୂ ଲିଙ୍ଗକୁ କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ହଜାର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 27

पुष्पमात्र प्रदानाच्च चुलुकोदकपूवर्कम् । शतसौवर्णिकं पुण्यं लभते भक्तियोगतः

ଚୁଲୁକ ଜଳ ପୂର୍ବକ ଏକମାତ୍ର ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିଯୋଗରେ ଶତ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନସମ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 28

पूजामात्रं विधायास्य लिंगराजस्य भक्तितः । सहस्रहेमकमलपूजाफलमवाप्यते

ଏହି ଲିଙ୍ଗରାଜଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହ କେବଳ ପୂଜାମାତ୍ର କଲେ ମଧ୍ୟ ସହସ୍ର ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳରେ ପୂଜାର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 29

विधाय महती पूजां पंचामृतपुरःसराम् । अस्य लिंगस्य लभते पुरुषार्थचतुष्टयम्

ପଞ୍ଚାମୃତକୁ ପ୍ରଧାନ ନିବେଦନ କରି ଏହି ଲିଙ୍ଗର ମହାପୂଜା କଲେ ପୁରୁଷାର୍ଥ-ଚତୁଷ୍ଟୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 30

वस्त्रपूतजलैर्लिंगं स्नापयित्वा ममामराः । लक्षाश्वमेधजनितं पुण्यमाप्नोति सत्तमः

ହେ ମୋ ଅମରମାନେ! ବସ୍ତ୍ରରେ ଛାଣା ଜଳରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ ସତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଲକ୍ଷ ଅଶ୍ୱମେଧଜନିତ ପୁଣ୍ୟ ଲଭେ।

Verse 31

सुगंधचंदनरसैर्लिंगमालिप्य भक्तितः । आलिप्यते सुरस्त्रीभिः सुगंधैर्यक्षकर्दमैः

ଭକ୍ତିସହ ସୁଗନ୍ଧ ଚନ୍ଦନରସରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ଲେପନ କଲେ, ଦେବସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସୁଗନ୍ଧ ଯକ୍ଷକର୍ଦ୍ଦମରେ ଯେପରି ଲେପନ କରନ୍ତି ସେହି ସମ କର୍ମ ହୁଏ।

Verse 32

सामोद धूपदानैश्च दिव्यगंधाश्रयो भवेत् । घृतदीपप्रबोधैश्च ज्योतीरूप विमानगः

ସୁମଧୁର ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପଦାନରେ ଦିବ୍ୟଗନ୍ଧର ଆଶ୍ରୟ ହୁଏ; ଘୃତଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳନରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ରୂପ ପାଇ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ବିହରେ।

Verse 33

कर्पूरवर्तिदीपेन सकृद्दत्तेन भक्तितः । कर्पूरदेहगौरश्रीर्भवेद्भालविलोचनः

ଯେ ଭକ୍ତିସହ କାଶୀର ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କର୍ପୂର-ବତ୍ତିଯୁକ୍ତ ଦୀପ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ କର୍ପୂରସଦୃଶ ଗୌର ଦେହକାନ୍ତି ପାଏ ଏବଂ ଭାଳରେ ଦିବ୍ୟ ନେତ୍ର ଥିବା ପରି ଶୁଭ ଦୀପ୍ତିରେ ଭାସେ।

Verse 34

दत्त्वा नैवेद्यमात्रं तु सिक्थेसिक्थे युगंयुगम् । कैलासाद्रौ वसेद्धीमान्महाभोगसमन्वितः

ଯେ କେବଳ ଅଳ୍ପ ନୈବେଦ୍ୟମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ପୁନଃପୁନଃ ତାହାର ଫଳ ପାଇ; ଧୀମାନ୍ ହୋଇ ମହାଭୋଗସମନ୍ୱିତ ଭାବେ କୈଲାସ ପର୍ବତରେ ବାସ କରେ।

Verse 35

विश्वेशे परमान्नं यो दद्यात्साज्य सशर्करम् । त्रैलोक्यं तर्पितं तेन सदेवपितृमानवम्

ଯେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଘିଅ ଓ ଚିନି ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମାନ୍ନ ଅର୍ପଣ କରେ, ତାହାଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଲୋକ—ଦେବ, ପିତୃ ଓ ମାନବ—ସମସ୍ତେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 36

मुखवासं तु यो दद्याद्दर्पणं चारुचामरम् । उल्लोचं सुखपर्यंकं तस्य पुण्यफलं महत्

ଯେ ତାମ୍ବୂଳାଦି ମୁଖବାସ, ଦର୍ପଣ, ସୁନ୍ଦର ଚାମର, ପାଦପୀଠ (ଉଲ୍ଲୋଚ) ଓ ସୁଖଦ ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦାନ କରେ—ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ।

Verse 37

संख्या सागररत्नानां कथंचित्कर्तुमिष्यते । मुखवासादिदानस्य कः संख्यामत्र कारयेत्

ସମୁଦ୍ରର ରତ୍ନମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କିଛିପରି ଗଣାଯାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ମୁଖବାସ ଆଦି ଦାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁଣ୍ୟର ପରିମାଣ ଏଠାରେ କିଏ ଗଣିପାରିବ?

Verse 38

पूजोपकरणद्रव्यं यो घंटा गडुकादिकम् । भक्त्या मे भवने दद्यात्स वसेदत्र मेंतिके

ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ମୋ ମନ୍ଦିରରେ ପୂଜାର ଉପକରଣଦ୍ରବ୍ୟ—ଘଣ୍ଟା, ଗଡୁଆ ଆଦି—ଦାନ କରେ, ସେ ଏଠାରେ ମୋ ସମୀପରେ ବସେ।

Verse 39

यो गीतवाद्यनृत्यानामेकं मत्प्रीतये व्यधात् । तस्याग्रतो दिवारात्रं भवेत्तौर्यत्रिकं महत्

ଯେ ମୋ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ନୃତ୍ୟ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର କରେ, ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ଦିନରାତି ମହାନ ତ୍ରିବିଧ ତୌର୍ୟୋତ୍ସବ ହୁଏ।

Verse 40

चित्रलेखनकर्मादि प्रासादे मेऽत्र कारयेत् । यः सचित्रान्महाभोगान्भुंक्ते मत्पुरतः स्थितः

ଯେ ଏଠାରେ ମୋ ମନ୍ଦିରରେ ଚିତ୍ରଲେଖନ, ଅଲଙ୍କାର-ଲେଖନ ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଏ, ସେ ମୋ ସନ୍ନିଧିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଶୋଭାମଣ୍ଡିତ ମହାଭୋଗ ଭୁଞ୍ଜେ।

Verse 41

सकृद्विश्वेश्वरं नत्वा मध्ये जन्मसुधीर्नरः । त्रैलोक्यवंदितपदो जायते वसुधापतिः

ଜୀବନର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବିବେକୀ ନର ଏକଥର ମାତ୍ର ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ସେ ତ୍ରିଲୋକରେ ବନ୍ଦିତ ପଦବିଶିଷ୍ଟ ଭୂପତି ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଏ।

Verse 42

यस्तु विश्वेवरं दृष्ट्वा ह्यन्यत्रापि विपद्यते । तस्य जन्मांतरे मोक्षो भवत्येव न संशयः

କିନ୍ତୁ ଯେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟତ୍ର ବିପଦରେ ପଡ଼େ, ତାହାର ପରଜନ୍ମରେ ମୋକ୍ଷ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 43

विश्वेशाख्या तु जिह्वाग्रे विश्वनाथकथाश्रुतौ । विश्वेशशीलनं चित्ते यस्य तस्य जनिः कुतः

ଯାହାର ଜିହ୍ୱାଗ୍ରେ ସଦା “ବିଶ୍ୱେଶ” ନାମ ରହେ, ଯାହାର କାନ ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କ କଥାମୃତ ପାନ କରେ, ଯାହାର ଚିତ୍ତ ନିରନ୍ତର ବିଶ୍ୱେଶଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କରେ—ତାହାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ କିପରି ହେବ?

Verse 44

लिंगं मे विश्वनाथस्य दृष्ट्वा यश्चानुमोदते । स मे गणेषु गण्येत महापुण्यबलाश्रितः

ଯେ ମୋର ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ଦର୍ଶନ କରି ହର୍ଷସହ ଅନୁମୋଦନ କରେ, ସେ ମହାପୁଣ୍ୟବଳ ଆଶ୍ରୟ କରି ମୋ ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 46

ममापीदं महालिंगं सदा पूज्यतमं सुराः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्यं देवर्षि मानवैः

ଏହା ମୋର ମହାଲିଙ୍ଗ; ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ସଦା ସର୍ବାଧିକ ପୂଜ୍ୟ। ତେଣୁ ଦେବ, ଋଷି ଓ ମାନବ—ସମସ୍ତେ ସର୍ବପ୍ରୟତ୍ନରେ ଏହାକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 47

यैर्न विश्वेश्वरो दृष्टो यैर्न विश्वेश्वरः स्मृतः । कृतांतदूतैस्ते दृष्टास्तैः स्मृता गर्भवेदना

ଯେମାନେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିନାହାନ୍ତି ଓ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନାହାନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କୁ କୃତାନ୍ତ (ଯମ) ଦୂତମାନେ ଦେଖନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗର୍ଭବେଦନା ପୁନଃ ସ୍ମରଣ ହୁଏ।

Verse 48

यैरिदं प्रणतं लिंगं प्रणतास्ते सुरासुरैः । यस्यै केन प्रणामेन दिक्पालपदमल्पकम् । दिक्पालपदतः पातः पातः शिवनतेर्नहि

ଯେମାନେ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟେ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରଣାମରେ ଦିକ୍ପାଳ ପରି ଅଳ୍ପ ପଦ ମିଳିପାରେ; ସେହି ପଦରୁ ପତନ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ପତନ ନାହିଁ।

Verse 49

शृण्वंतु देवर्षिगणाः समस्तास्तथ्यं ब्रुवे तच्च परोपकृत्यै । न भूर्भुवः स्वर्गमहर्जनांतर्विश्वेशतुल्यं क्वचिदस्ति लिंगम्

ସମସ୍ତ ଦେବର୍ଷିଗଣ ଶୁଣନ୍ତୁ—ପରୋପକାର ପାଇଁ ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି। ଭୂଃ, ଭୁବଃ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମହର୍ଲୋକ କିମ୍ବା ଜନଲୋକରେ ବିଶ୍ୱେଶ ସମ ଲିଙ୍ଗ କେଉଁଠି ନାହିଁ।

Verse 50

न सत्यलोके न तपस्यहो सुरा वैकुंठकैलासरसातलेषु । तीर्थं क्वचिद्वै मणिकर्णिकासमं लिंगं च विश्वेश्वरतुल्यमन्यतः

ହେ ଦେବମାନେ! ସତ୍ୟଲୋକ, ତପୋଲୋକ, ବୈକୁଣ୍ଠ, କୈଲାସ କିମ୍ବା ରସାତଳ—କେଉଁଠି ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ସମ ତୀର୍ଥ ନାହିଁ; ଏବଂ ଅନ୍ୟତ୍ର ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ସମ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 51

न विश्वनाथस्य समं हि लिंगं न तीर्थमन्यन्मणिकर्णिकातः । तपोवनं कुत्रचिदस्ति नान्यच्छुभं ममानंदवनेन तुल्यम्

ବିଶ୍ୱନାଥ ସମ ଲିଙ୍ଗ ନାହିଁ; ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ଛଡ଼ା ସମ ତୀର୍ଥ ନାହିଁ। କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ତପୋବନ ନାହିଁ—ମୋ ଆନନ୍ଦବନ (କାଶୀ) ସମ ଶୁଭ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 52

वाराणसी तीर्थमयी समस्ता यस्यास्तुनामापि हि तीर्थतीर्थम् । तत्रापि काचिन्मम सौख्यभूमिर्महापवित्रा मणिकर्णिकासौ

ବାରାଣସୀ ସମଗ୍ରେ ତୀର୍ଥମୟ; ତାହାର ନାମମାତ୍ରେ ‘ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ତୀର୍ଥ’। ତାହାର ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ସୁଖଭୂମି ଏକ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ—ସେଇ ମହାପବିତ୍ର ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା।

Verse 53

स्थानादमुष्मान्ममराजसौधात्प्राच्यां मनागीशसमाश्रितायाम् । सव्येपसव्ये च कराः क्रमेण शतत्रयी यापि शतद्वयी च

ସେହି ସ୍ଥାନ—ମୋର ରାଜସୌଧ—ଠାରୁ ପୂର୍ବଦିଗକୁ, ଈଶଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ରିତ ଅଳ୍ପ ଢାଳୁ ଭୂମିରେ; ବାମ ଓ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କ୍ରମେ ‘କର’ (ବିସ୍ତାର/ଘାଟ ସିଢ଼ି) ଅଛି—ଏକ ପଟେ ତିନିଶେ, ଅନ୍ୟ ପଟେ ଦୁଇଶେ।

Verse 54

हस्ताः शतं पंच सुरापगायामुदीच्यवाच्योर्मणिकर्णिकेयम् । सारस्त्रिलोक्याः परकोशभूमिर्यैः सेविता ते मम हृच्छया हि

ସୁରାପଗା ନଦୀତଟରେ, ଉତ୍ତର ଓ ଈଶାନ ଦିଗମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ଏକଶ ପାଞ୍ଚ ହସ୍ତ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତୃତ। ସେ ତ୍ରିଲୋକର ସାର, ପରମ ନିଧି-ଭୂମି; ଯେମାନେ ତାହାକୁ ସେବିଛନ୍ତି ସେମାନେ ମୋ ହୃଦୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ଅତି ପ୍ରିୟ।

Verse 55

अस्मिन्ममानंदवने यदेतल्लिंगं सुधाधाम सुधामधाम । आसप्त पातालतलात्स्वयंभु समुत्थितं भक्तकृपावशेन

ମୋର ଏହି ଆନନ୍ଦବନରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଅମୃତଧାମ, ଅମରତ୍ୱର ନିବାସ। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପାବଶେ ଏହା ସ୍ୱୟଂଭୂ ହୋଇ ସପ୍ତ ପାତାଳତଳର ଗଭୀରତାରୁ ମଧ୍ୟ ନିଜେ ନିଜେ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇଛି।

Verse 56

येस्मिञ्जनाः कृत्रिमभावबुद्ध्या लिंगं भजिष्यंति च हेतुवादैः । तेषां हि दंडः पर एष एव नगर्भवासाद्विरमंति ते ध्रुवम्

ଯେମାନେ କୃତ୍ରିମ ଭାବବୁଦ୍ଧି ଓ ତର୍କ-ବାଦରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଭଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିଟି ହିଁ ପରମ ଦଣ୍ଡ—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଗର୍ଭବାସ, ଅର୍ଥାତ୍ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁଚକ୍ରରୁ, ବିରତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 57

यद्यद्धितं स्वस्य सदैव तत्तल्लिंगेत्र देयं मम भक्तिमद्भिः । इहाप्यमुत्रापि न तस्य संक्षयो यथेह पापस्य कृतस्य पापिभिः

ମଣିଷ ନିଜ ପାଇଁ ଯାହାକୁ ସତ୍ୟରେ ହିତକର ଭାବେ, ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ସେହି ସବୁକୁ ସଦା ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ। ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଇହଲୋକେ ଓ ପରଲୋକେ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ—ଯେପରି ପାପୀମାନେ କରିଥିବା ପାପ ଏହି ଲୋକରେ ସହଜେ ନଶେ ନାହିଁ।

Verse 58

दूरस्थितैरप्यधिबुद्धिभिर्यैर्लिंगं समाराधि ममेदमत्र । मयैव दत्तैः शुभवस्तुजातैर्निःश्रेयसः श्रीर्वसं येत्सतस्तान्

ଦୂରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଯେମାନେ ଉଚ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିରେ ଏଠାରେ ମୋର ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସମାରାଧନା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ଶୁଭ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ଅର୍ପଣରେ ନିଃଶ୍ରେୟସ (ମୋକ୍ଷ)ର ଶ୍ରୀ ସଦା ବସି ରହେ।

Verse 59

शृणुष्व विष्णो शृणु सृष्टिकर्तः शृण्वंतु देवर्षिगणाः समस्ताः । इदं हि लिंगं परसिद्धिदं सतां भेदो मनागत्र न मत्सकाशतः

ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଶୁଣ; ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶୁଣ; ସମସ୍ତ ଦେବର୍ଷିଗଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହି ଲିଙ୍ଗ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପରମସିଦ୍ଧି ଦେଉଛି; ମୋ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରୁ ଏଥିରେ ଅଳ୍ପମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଭେଦ ନାହିଁ।

Verse 60

अस्मिन्हि लिंगेऽखिलसिद्धिसाधने समर्पितं यैः सुकृतार्जितं वसु । तेभ्योतिमात्राखिलसौख्यसाधनं ददामि निर्वाणपदं सुनिर्भयम्

ଏହି ଅଖିଳସିଦ୍ଧିସାଧକ ଲିଙ୍ଗରେ ଯେମାନେ ପୁଣ୍ୟକର୍ମରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ସମର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଅତ୍ୟଧିକ ଭାବେ ସମସ୍ତ ସୁଖର ହେତୁ—ନିର୍ଭୟ ନିର୍ବାଣପଦ—ଦାନ କରେ।

Verse 61

उत्क्षिप्य बाहुं त्वसकृद्ब्रवीमि त्रयीमयेऽस्मिंस्त्रयमेव सारम् । विश्वेश लिंगं मणिकर्णिकांबु काशीपुरी सत्यमिदं त्रिसत्यम्

ବାହୁ ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ତ କରି ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ କହୁଛି: ତ୍ରୟୀମୟ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ତିନିଟି ମାତ୍ର ସାର—ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ, ମଣିକର୍ଣିକାର ଜଳ, ଏବଂ କାଶୀପୁରୀ। ଏହା ସତ୍ୟ—ତ୍ରିସତ୍ୟ।

Verse 62

उत्थाय देवोथ स शक्तिरीशस्तस्मिन्हि लिंगे कृतचारुपूजः । ययौ लयं ते च सुरा जयेति जयेति चोक्त्वा नुनुवुस्तमीशम्

ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ସହିତ ଉଠି, ସେହି ଲିଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର ପୂଜା କଲେ। ପରେ ସେମାନେ ଲୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଦେବଗଣ “ଜୟ! ଜୟ!” ବୋଲି କହି ସେହି ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 63

स्कंद उवाच । क्षेत्रस्य मैत्रावरुणे विमुक्तस्य महामते । प्रभावस्यैकदेशोयं कथितः कल्मषापहः

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ହେ ମହାମତେ, ମୁକ୍ତିଦାୟକ ମୈତ୍ରାବରୁଣ କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରଭାବର ଏହା କେବଳ ଗୋଟିଏ ଅଂଶ ମାତ୍ର କଥିତ; ଏହା ପାପ-କଲ୍ମଷ ନାଶକ।

Verse 64

तवाग्रे तु यथाबुद्धि काशीविश्लेषतापि नः । अचिरेणैव कालेन काशीं प्राप्स्यस्यनुत्तमाम्

ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ ଯଦି କିଛି କାଳ କାଶୀ-ବିୟୋଗ ସହିବାକୁ ପଡ଼େ ମଧ୍ୟ, ଅଚିରେ ତୁମେ ସେଇ ଅନୁତ୍ତମ କାଶୀକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 65

अस्ताचलस्य शिखरं प्राप्तवानेष भानुमान् । तवापि हि ममाप्येष मौनस्य समयोऽभवत्

ଏହି ଭାନୁମାନ ଅସ୍ତାଚଳର ଶିଖରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି; ତୁମ ପାଇଁ ଓ ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ମୌନର ସମୟ ହେଲା।

Verse 66

व्यास उवाच । श्रुत्वेति स मुनिः सूत संध्योपास्त्यै विनिर्गतः । प्रणम्यौ मेयमसकृल्लोपामुद्रा समन्वितः

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ସୂତ, ଏହା ଶୁଣି ସେ ମୁନି ସନ୍ଧ୍ୟୋପାସନା ପାଇଁ ବାହାରିଗଲେ; ଲୋପାମୁଦ୍ରା ସହିତ ସେ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 67

रहस्यं परिविज्ञाय क्षेत्रस्य शशिमौलिनः । अगस्त्यो निश्चितमनाः शिवध्यानपरोभवत्

ଶଶିମୌଳି ପ୍ରଭୁଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରର ରହସ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ଜାଣି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟ ହୋଇ ଶିବଧ୍ୟାନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ ହେଲେ।

Verse 68

आनंदकाननस्येह महिमानं महत्तरम् । कोत्र वर्णयितुं शक्तः सूत वर्षशतैरपि

ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦକାନନର ମହିମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତର; ହେ ସୂତ, ଶତବର୍ଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ?

Verse 69

यथा देव्यै समाख्यायि शिवेन परमात्मना । तथा स्कंदेन कथितं माहात्म्यं कुंभसंभवे

ପରମାତ୍ମା ଶିବ ଯେପରି ଦେବୀଙ୍କୁ ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଥିଲେ, ସେପରି କୁମ୍ଭସମ୍ଭବ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍କନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଏହା କଥିଲେ।

Verse 70

तवाग्रे च समाख्यातं शुकादीनां च सत्तम । इदानीं प्रष्टुकामोसि किं तत्पृच्छ वदामि ते

ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ—ଏବଂ ଶୁକ ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠଜନଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ—ଏହା ପୂର୍ବରୁ କଥିତ ହୋଇଛି। ଏବେ ତୁମେ ପଚାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ; ଯାହା ପଚାରିବ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।

Verse 71

श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं सर्वकल्मषनाशनम् । समस्तचिंतितफलप्रदं मर्त्यो भवेत्कृती

ସମସ୍ତ କଳ୍ମଷ ନାଶକ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିଲେ, ମର୍ତ୍ୟ କୃତାର୍ଥ ହୁଏ—କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 99

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे विश्वेश्वरलिंगमहिमाख्यो नाम नवनवतितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକଯୁକ୍ତ ଚତୁର୍ଥ ସଂହିତାର କାଶୀଖଣ୍ଡ (ଉତ୍ତରାର୍ଧ) ଭିତରେ ‘ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ମହିମା’ ନାମକ ନିରାନବ୍ବେଇତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।