Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 95

Devanagari script

किमेतदखिलमज्ञात्वा समागच्छत सत्वरम् । द्वित्राः पवित्रचरणात्प्राप्यानुज्ञां गुरोरथ । समाचख्युः समागम्य दृष्ट्वर्द्धि तत्पुरौकसाम्

Transliteration

kimetadakhilamajñātvā samāgacchata satvaram | dvitrāḥ pavitracaraṇātprāpyānujñāṃ guroratha | samācakhyuḥ samāgamya dṛṣṭvarddhi tatpuraukasām

Translation

ଏ ସବୁ କ’ଣ—ତା ନଜାଣି ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସ। ତେବେ ଦୁଇ-ତିନି ଶିଷ୍ୟ ପବିତ୍ରଚରଣ ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞା ପାଇ ଯାଇ ପୁଣି ଫେରିଲେ; ଫେରି ଆସି ନଗରବାସୀଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି ଯାହା ଦେଖିଥିଲେ ତାହା କହିଲେ।

Word by Word

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (interrogative: “what?”)

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (demonstrative: “this”)

• अखिलम्: entire
• अखिलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• अज्ञात्वा: without knowing / having not known
• अज्ञात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √ज्ञा (धातु) → ज्ञात्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): “having not known” (with negation implied by context)

• समागच्छत: come (together)
• समागच्छत: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + √गम् (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• सत्वरम्: quickly
• सत्वरम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सत्वर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययभावे द्वितीया-एकवचन (adverbial accusative): “quickly”

• द्वित्राः: two or three (persons)
• द्वित्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्वि + त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (द्वौ वा त्रयः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (some two or three)

• पवित्रचरणात्: from the holy feet
• पवित्रचरणात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पवित्र + चरण (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (पवित्रः चरणः); पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन (ablative: “from the holy feet”)

• प्राप्य: having obtained
• प्राप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: प्र + √आप् (धातु) → प्राप्य (ल्यप्/क्त्वान्त-समकक्ष)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): “having obtained”

• अनुज्ञाम्: permission
• अनुज्ञाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनुज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• गुरोः: of the teacher
• गुरोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (genitive: “of the teacher”)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक (then/thereupon)

• समाचख्युः: they reported
• समाचख्युः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + √चक्ष्/√ख्या (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; “they reported/told”

• समागम्य: having approached
• समागम्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + √गम् (धातु) → समागम्य (ल्यप्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): “having come together/approached”

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): “having seen”

• ऋद्धिम्: prosperity
• ऋद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऋद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तत्: of those
• तत्: Sambandha (Determinative/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, (समासपूर्वपदत्वे) अव्ययवत्; “that” (referring to those)

• पुरौकसाम्: of the city-dwellers
• पुरौकसाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुर + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (genitive: “of the city-dwellers”)

Speaker

Narrator (with Vyāsa’s instruction embedded)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka-ṛṣis (frame) / guru and disciples (inner)

Visual Art Cues

Scene: A revered guru instructs disciples to return quickly; two or three disciples bow, depart through Kāśī lanes, then return describing the townspeople’s prosperity.

Characters & Entities

• Vyāsa
• disciples
• Kāśī townspeople (puraukasaḥ)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In sacred narratives, appearances can mislead; careful observation and truthful reporting clarify dharmic puzzles.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, where prosperity and divine protection are recurrent themes of the māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse emphasizes guru’s permission (anujñā) and disciplined conduct of disciples.