Adhyaya 43

Verse 1

अगस्त्य उवाच । नर्मदेशस्य माहात्म्यं श्रुतं कल्मषनाशनम् । इदानीं कथय स्कंद सतीश्वर समुद्भवम्

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: କଲ୍ମଷନାଶକ ନର୍ମଦେଶର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିଲି। ଏବେ, ହେ ସ୍କନ୍ଦ, ସତୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ କଥା କହ।

Verse 2

स्कंद उवाच । मित्रावरुणसंभूत कथयामि कथां शृणु यथा सतीश्वरं लिंगं काश्यामाविर्बभूव ह

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣସମ୍ଭୂତ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ)! ମୁଁ କଥା କହୁଛି, ଶୁଣ; କାଶୀରେ ସତୀଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ କିପରି ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 3

पुरा तताप सुमहत्तपः शतधृतिर्मुने । तपसा तेन देवेशः संतुष्टो वरदोऽभवत्

ପୂର୍ବକାଳରେ, ହେ ମୁନି, ଶତଧୃତି ଅତି ମହାନ ତପ କଲେ। ସେହି ତପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦେବେଶ୍ୱର ବରଦାତା ହେଲେ।

Verse 4

उवाच चापि ब्रह्माणं नितरां ब्राह्मणप्रियः । सर्वज्ञनाथो लोकात्मा वरं वरय लोककृत्

ଏବଂ ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ, ସର୍ବଜ୍ଞ ନାଥ, ଲୋକାତ୍ମା ଓ ଲୋକକର୍ତ୍ତା—‘ବର ଚୟନ କର।’

Verse 5

ब्रह्मोवाच । यदि प्रसन्नो देवेश वरं दास्यसि वांछितम् । तदा त्वं मे भव सुतो देवी दक्षसुताऽस्तु च

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦେବେ, ତେବେ ଆପଣ ମୋର ପୁତ୍ର ହୁଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ଦେବୀ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 6

इति श्रुत्वा महादेवः सर्वदो ब्रह्मणो वरम् । स्मित्वा देवीमुखं वीक्ष्य प्रोवाच चतुराननम्

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ବର ଶୁଣି ସର୍ବଦାତା ମହାଦେବ ହସିଲେ; ଦେବୀଙ୍କ ମୁଖ ଦେଖି ଚତୁରାନନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 7

ब्रह्मंस्त्वद्वांछितं भूयात्किमदेयं पितामह । इत्युक्त्वा ब्रह्मणो भालादाविरासीच्छशांकभृत्

“ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ତାହା ସିଦ୍ଧ ହେଉ; ହେ ପିତାମହ, ତୁମ ପାଇଁ ଅଦେୟ କ’ଣ ଅଛି?” ଏମିତି କହି, ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ (ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର) ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲଲାଟରୁ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 8

रुदन्स उत्तानशयो ब्रह्मणो मुखमैक्षत । ततो ब्रह्मापि तं बालं रुदंतं प्रविलोक्य च

କାନ୍ଦୁଥିବା ସେଇ ଶିଶୁ ପିଠି ଉପରେ ପଡ଼ି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଚାହିଲା। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେଇ କାନ୍ଦୁଥିବା ବାଳକକୁ ଦେଖି ତାହାକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ।

Verse 9

किं मां जनकमाप्यापि त्वं रोदिषि मुहुर्मुहुः । श्रुत्वेति पृथुकः प्राह यथोक्तं परमेष्ठिना

“ମୋତେ ପିତା ଭାବେ ପାଇଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ପୁଣିପୁଣି କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?” ଏହା ଶୁଣି ପୃଥୁକ, ପରମେଷ୍ଠୀ (ବ୍ରହ୍ମା) ଯେପରି କହିଥିଲେ ସେପରି ଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 10

नाम्ने रोदिमि मे स्रष्टुर्नाम देहि पितामह । रोदनाद्रुद्र इत्याख्यां समाया डिंभको लभत्

“ମୁଁ ନାମ ପାଇଁ କାନ୍ଦୁଛି; ହେ ସ୍ରଷ୍ଟା, ହେ ପିତାମହ, ମୋତେ ନାମ ଦିଅ।” ଏହି ରୋଦନରୁ ସେଇ ଶିଶୁ “ରୁଦ୍ର” ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା।

Verse 11

अगस्त्य उवाच । अर्भकत्वं गतोपीशः किं रुरोद षडानन । यदि वेत्सि तदाचक्ष्व महत्कौतूहलं हि मे

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— “ହେ ଷଡାନନ! ଈଶ୍ୱର ଶିଶୁରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି କାନ୍ଦିଲେ? ଯଦି ଜାଣୁଛ, ତେବେ କହ; ମୋର ବଡ଼ କୌତୁହଳ ଅଛି।”

Verse 12

स्कंद उवाच । सर्वज्ञस्य कुमारत्वात्किंचित्किंचिदवैम्यहम् । रोदने कारणं वच्मि शृणु कुंभसमुद्भव

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ— ସର୍ବଜ୍ଞ ପ୍ରଭୁ ବାଳରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ ମୁଁ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କରି ମାତ୍ର ବୁଝେ। ତଥାପି ସେଇ ରୋଦନର କାରଣ କହୁଛି; ହେ କୁମ୍ଭସମୁଦ୍ଭବ, ଶୁଣ।

Verse 13

मनसीति विचारोभूद्देवस्य परमात्मनः । बुद्धिवैभवमस्याहो वीक्षितुं परमेष्ठिनः

ସେଇ ପରମାତ୍ମା ଦେବଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଉଦ୍ଭବିଲା— “ଅହୋ! ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି-ବୈଭବକୁ ମୁଁ ଦର୍ଶନ କରିବି।”

Verse 14

सत्यलोकाधिनाथस्य चतुरास्यस्य वेधसः । इत्यानंदात्समुद्भूतो वाष्पपूरो महेशितुः

ସତ୍ୟଲୋକର ଅଧିନାଥ ଚତୁର୍ମୁଖ ବେଧସ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଉଦ୍ଭବିଲା, ଏବଂ ଅଶ୍ରୁର ପ୍ରବାହ ଫୁଟିଉଠିଲା।

Verse 15

अगस्त्य उवाच । किं बुद्धिवैभवं धातुः शंभुना मनसीक्षितम् । येनानंदाश्रु संभारो बाल्येप्यभवदीशितुः

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ସେ କେଉଁ ‘ବୁଦ୍ଧି-ବୈଭବ’କୁ ଶମ୍ଭୁ ମନରେ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବାଳ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁର ସଞ୍ଚୟ ଉଦ୍ଭବିଲା?

Verse 16

एतत्कथय मे प्राज्ञ सर्वज्ञानंदवर्धन । श्रुत्वागस्त्युदितं वाक्यं तारकारिरुवाच ह

“ଏହା ମୋତେ କହ, ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ସର୍ବଜ୍ଞାନ ଓ ଆନନ୍ଦବର୍ଧକ।” ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ତାରକାରି (ସ୍କନ୍ଦ) ତେବେ କହିଲେ।

Verse 17

देवे न मनसि ध्यातमिति कुंभजने मुने । विनापत्यं जनेतारं क उद्धर्तुमिह प्रभुः

ହେ କୁମ୍ଭଜନ୍ମା ମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ! ତୁମେ ମନରେ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିନାହ। ପୁତ୍ର ବିନା ବଂଶଧାରକ ଜନକଙ୍କୁ ଏହି ଲୋକେ କିଏ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ?

Verse 18

एको मनोरथश्चायं द्वितीयोयं सुनिश्चितम् । अपत्यत्वं गते चास्मिन्स्मर्तुरुत्पत्तिहारिणि

ଏହା ଗୋଟିଏ ମନୋରଥ; ଦ୍ୱିତୀୟଟି ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ—ଯେ ସ୍ମରଣକାରୀର ଉତ୍ପତ୍ତି (ସଂସାର-ଭବ) ହରେ, ସେ ଯେତେବେଳେ ମୋର ପୁତ୍ର ହେବ, ସାଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 19

क्षणंक्षणं समालोक्यमंगस्पर्शे क्षणंक्षणम् । एकशय्यासनाहारं लप्स्यतेऽनेन क्षणेक्षणे

କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ ତାକୁ ଦେଖିବ, କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ ତାହାର ଅଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶ କରିବ। ଏକେ ଶୟ୍ୟା, ଏକେ ଆସନ, ଏକେ ଆହାର—ତାଙ୍କ ସହ ଏସବୁ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ଲଭ୍ୟ ହେବ।

Verse 20

योयं न गोचरः क्वापि वाणीमनसयोरपि । स मेऽपत्यत्वमासाद्य किं न दास्यति चिंतितम्

ଯେ ଵାଣୀ ଓ ମନର ମଧ୍ୟ ଅଗୋଚର—ସେ ଯଦି ମୋର ପୁତ୍ରତ୍ୱ ପାଏ, ତେବେ ମୋର ଚିନ୍ତିତ ଅଭୀଷ୍ଟରୁ କଣ ଦେବେ ନାହିଁ?

Verse 21

योऽमुं सकृत्स्पृशेज्जंतुर्योमुं पश्येत्सकृन्मुदा । न स भूयोभिजायेत भवेच्चानंदमेदुरः

ଯେ କେହି ଜୀବ ତାଙ୍କୁ ଏକଥର ମାତ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କରେ, କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦରେ ଏକଥର ଦର୍ଶନ କରେ—ସେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ; ସେ ଆନନ୍ଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 22

गृहक्रीडनकं मे सौ यदि भूयात्कथंचन । तदापरस्य सौख्यस्य निधानं स्यामसंशयम्

ଯଦି କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସେ ମୋ ଘରେ ମୋର ଅଳ୍ପ ଖେଳସାଥୀ ହୋଇପାରେ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ଅତୁଳ ସୁଖର ନିଧି ହେବି।

Verse 23

विधेः समीहितं चेति नूनं ज्ञात्वा स सर्ववित् । आनंदवाष्पकलितं चक्षुस्त्रयमदीधरत्

‘ଏହା ବିଧାତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣି, ସେ ସର୍ବଜ୍ଞଙ୍କ ତ୍ରିନୟନ ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁରେ ପୂରିଗଲା।

Verse 24

श्रुत्वैत्यगस्तिः स्कंदस्य भाषितं पर्यमूमुदत् । ननाम चांघ्री प्रोवाच जयसर्वज्ञनंदन

ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେ ଚରଣରେ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ— “ଜୟ ହେ, ହେ ସର୍ବଜ୍ଞନନ୍ଦନ!”

Verse 25

विधेरपि मनोज्ञातं शंभोरपि मनोगतम् । सम्यक्चित्तं त्वया ज्ञातं नमस्तुभ्यं चिदात्मने

ବିଧାତାଙ୍କ ମନରେ ମାତ୍ର ଜଣା ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମନରେ ଅବସ୍ଥିତ—ସେ ସବୁକୁ ତୁମେ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣିଛ। ଚିଦାତ୍ମସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 26

स्कंदोपि नितरां तुष्टःश्रोतुरानंददर्शनात् । धन्योस्यगस्त्य धन्योसि श्रोतुं जानासि तत्त्वतः

ଶ୍ରୋତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଦେଖି ସ୍କନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ— “ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ—ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ; ତୁମେ ତତ୍ତ୍ୱାନୁସାରେ ଶୁଣିବା ଜାଣ।”

Verse 27

न मे श्रमो वृथा जातो ब्रुवतस्ते पुरः कथाम् । इत्यगस्तिं समाभाष्य पुनः प्राह षडाननः

“ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି କଥା କହିଥିବାରୁ ମୋର ପରିଶ୍ରମ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇନାହିଁ।” ଏଭଳି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଷଡାନନ (ସ୍କନ୍ଦ) ପୁନର୍ବାର କହିଲେ।

Verse 28

देवे रुद्रत्वमापन्ने देवी दक्षसुताभवत् । सापि तप्त्वा तपस्तीव्रं सती काश्यां वरार्थिनी

ଦେବ ଯେତେବେଳେ ରୁଦ୍ରତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଦେବୀ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ହେଲେ। ବର ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ସତୀ କାଶୀରେ ତୀବ୍ର ତପ କଲେ।

Verse 30

इदं सतीश्वरं लिंगं तव नाम्ना भविष्यति । यथा मनोरथस्तेऽत्र फलितो दक्षकन्यके

“ହେ ଦକ୍ଷକନ୍ୟେ, ଏହି ଲିଙ୍ଗ ତୁମ ନାମରେ ‘ସତୀଶ୍ୱର’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ; ଯେପରି ଏଠାରେ ତୁମ ମନୋରଥ ଫଳିତ ହେଉ।”

Verse 31

तथैतल्लिंगमाराध्यान्यस्यापि हि फलिष्यति । कुमारी प्राप्स्यति पतिं मनसोपि समुच्छ्रितम्

ସେହିପରି ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଆରାଧନା କଲେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳିବ; କୁମାରୀ ମନରେ ଉଦ୍‌ଭୂତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ପତି ପାଇବ।

Verse 32

एतल्लिंगं समाराध्य कुमारोपि वरांगनाम् । यस्य यस्य हि यः कामस्तस्य तस्य हि स ध्रुवम्

ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କଲେ ଯୁବକ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ବଧୂ ପାଏ। ଯାହାର ଯେଉଁ କାମନା, ତାହାର ସେହି ସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 33

भविष्यति न संदेहः सतीश्वरसमर्चगात् । सतीश्वरं समभ्यर्च्य यो यो यं यं समीहते

ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ସତୀଶ୍ୱରଙ୍କ ସମର୍ଚ୍ଚନାରୁ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ସତୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜି ଯେ ଯେ ଯାହା ଯାହା ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରେ—

Verse 34

तस्य तस्य स स क्षिप्रं भविष्यति मनोरथः

—ତାହାର-ତାହାର ସେହି-ସେହି ମନୋରଥ ଶୀଘ୍ରେ ସଫଳ ହୁଏ।

Verse 35

इतोष्टमे च दिवसे त्वज्जनेता प्रजापतिः । मह्यं दास्यति कन्यां त्वां सफलस्ते मनोरथः । इत्युक्त्वा देवदेवेशस्तत्रैवांतर्हितोभवत्

“ଆଜିଠାରୁ ଅଷ୍ଟମ ଦିନେ ତୁମ ଜନକ ପ୍ରଜାପତି ତୁମକୁ କନ୍ୟାରୂପେ ବିବାହାର୍ଥେ ମୋତେ ଦେବେ; ତୁମ ମନୋରଥ ସଫଳ ହେବ।” ଏହିପରି କହି ଦେବଦେବେଶ୍ୱର ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 36

सापि स्वभवनं याता सती दाक्षायणी मुदा । पितापि तस्मै प्रादात्तां रुद्राय दिवसेष्टमे

ସତୀ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଭବନକୁ ଫେରିଗଲେ; ଅଷ୍ଟମ ଦିନେ ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 37

स्कंद उवाव । इत्थं सतीश्वरं लिंगं काश्यां प्रादुरभून्मुने । स्मरणादपि लिंगं च दद्यात्सत्त्वगुणं परम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—“ହେ ମୁନେ! ଏହିପରି କାଶୀରେ ସତୀଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା। ଏହି ଲିଙ୍ଗର କେବଳ ସ୍ମରଣ ମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ପରମ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣ (ଶୁଚିତା ଓ ସ୍ପଷ୍ଟତା) ପ୍ରଦାନ କରେ।”

Verse 38

रत्नेशात्पूर्वतो भागे दृष्ट्वा लिंगं सतीश्वरम् । मुच्यते पातकैः सद्यः क्रमाज्ज्ञानं च विंदति

ରତ୍ନେଶଙ୍କ ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ସତୀଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ କ୍ରମେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ପାଏ।

Verse 93

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे सतीश्वरप्रादुर्भावो नाम त्रिनवतितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗର କାଶୀଖଣ୍ଡ ଉତ୍ତରାର୍ଧରେ ‘ସତୀଶ୍ୱର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ’ ନାମ ତ୍ରିନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।