Adhyaya 42

Verse 1

स्कंद उवाच । नर्मदेशस्य माहात्म्यं कथयामि मुने तव । यस्य स्मरणमात्रेण महापातकसंक्षयः

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ମୁନେ! ମୁଁ ତୁମକୁ ନର୍ମଦା-ଦେଶର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହୁଛି; ଯାହାର କେବଳ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ମହାପାତକର କ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 2

अस्य वाराहकल्पस्य प्रवेशे मुनिपुंगवैः । आपृच्छि का सरिच्छ्रेष्ठा वद तां त्वं मृकंडज

ଏହି ବରାହକଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନେ ପଚାରିଲେ—“ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କେଉଁଟି? ହେ ମୃକଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ତୁମେ ତାହା କୁହ।”

Verse 3

मार्कंडेय उवाच । शृणुध्वं मुनयः सर्वे संति नद्यः परःशतम् । सर्वा अप्यघहारिण्यः सर्वा अपि वृषप्रदाः

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ, ଶୁଣ; ଶତାଧିକ ନଦୀ ଅଛି। ସେମାନେ ସବୁ ପାପହାରିଣୀ, ସବୁ ଧର୍ମଫଳଦାୟିନୀ।

Verse 4

सर्वाभ्योपि नदीभ्यश्च श्रेष्ठाः सर्वाः समुद्रगाः । ततोपि हि महाश्रेष्ठाः सरित्सु सरिदुत्तमाः

ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ରଗାମୀ ନଦୀମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ ସରିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ସରିଦୁତ୍ତମା’ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ ନଦୀମାନେ।

Verse 5

गंगा च यमुनाचाथ नर्मदा च सरस्वती । चतुष्टयमिदं पुण्यं धुनीषु मुनिपुंगवाः

ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ନର୍ମଦା ଓ ସରସ୍ୱତୀ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଚତୁଷ୍ଟୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର।

Verse 6

ऋग्वेदमूर्तिर्गंगा स्याद्यमुना च यजुर्ध्रुवम् । नर्मदा साममूर्तिस्तु स्यादथर्वा सरस्वती

ଗଙ୍ଗାକୁ ଋଗ୍ବେଦମୂର୍ତ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯମୁନା ନିଶ୍ଚୟ ଯଜୁର୍ବେଦସ୍ୱରୂପା। ନର୍ମଦା ସାମବେଦମୂର୍ତ୍ତି, ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ଅଥର୍ବବେଦସ୍ୱରୂପା।

Verse 7

गंगा सर्वसरिद्योनिः समुद्रस्यापि पूरणी । गंगाया न लभेत्साम्यं काचिदत्र सरिद्वरा

ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କର ଯୋନି (ଉତ୍ସ) ଏବଂ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ପୂରଣ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି। ଏଠାରେ କୌଣସି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ସହ ସମତା ପାଇପାରେ ନାହିଁ।

Verse 8

किंतु पूर्वं तपस्तप्त्वा रेवया बह्वनेहसम् । वरदानोन्मुखो धाता प्रार्थितश्चेति सत्तम

କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବେ, ହେ ସତ୍ତମ, ରେବା (ନର୍ମଦା) ବହୁଦୀର୍ଘକାଳ ଘୋର ତପ କଲେ; ପରେ ବରଦାନ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ସମୀପେ ଯାଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 9

गंगा साम्यं विधे देहि प्रसन्नोसि यदि प्रभो । ब्रह्मणाथ ततः प्रोक्ता नर्मदा स्मितपूर्वकम्

“ହେ ବିଧେ! ମୋତେ ଗଙ୍ଗାସମତା ଦିଅ; ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ, ପ୍ରଭୁ।” ଏଭଳି ନର୍ମଦା କହିଲେ; ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ମୃଦୁ ହସ ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 10

यदि त्र्यक्षसमत्वं तु लभ्यतेऽन्येन केनचित् । तदा गंगासमत्वं च लभ्यते सरितान्यया

ଯଦି ତ୍ର୍ୟକ୍ଷ (ଶିବ) ସମତ୍ୱ ଅନ୍ୟ କାହାରୋ ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ ହେଇପାରେ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ଏକ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାସମତ୍ୱ ଲଭିପାରିବ।

Verse 11

पुरुषोत्तम तुल्यः स्यात्पुरुषोन्यो यदि क्वचित । स्रोतस्विनी तदा साम्यं लभते गंगया परा

ଯଦି କେବେ କେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ସମାନ ହୋଇପାରେ, ତେବେ ମାତ୍ର ଅନ୍ୟ ଏକ ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ସହ ସାମ୍ୟ ଲଭିପାରିବ।

Verse 12

यदि गौरी समा नारी क्वचिदन्या भवेदिह । अन्या धुनीह स्वर्धुन्यास्तदा साम्यमुपैष्यति

ଯଦି ଏହି ଲୋକରେ କେଉଁଠି ଗୌରୀ ସମାନ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନାରୀ ହୋଇପାରେ, ତେବେ ମାତ୍ର ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଧୁନୀ ସ୍ୱର୍ଧୁନୀ (ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା)ର ସାମ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 13

यदि काशीपुरी तुल्या भवेदस्या क्वचित्पुरी । तदा स्वर्गतरंगिण्याः साम्यमन्या नदी लभेत्

ଯଦି କେଉଁଠି ଏହି କାଶୀପୁରୀ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନଗରୀ ଥାଆନ୍ତା, ତେବେ ମାତ୍ର ସ୍ୱର୍ଗତରଙ୍ଗିଣୀ ଗଙ୍ଗା ସମାନତା ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଲଭିପାରିଥାନ୍ତା।

Verse 14

निशम्येति विधेर्वाक्यं नर्मदा सरिदुत्तमा । धातुर्वरं परित्यज्य प्राप्ता वाराणसीं पुरीम्

ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସରିତାମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନର୍ମଦା ଧାତାଙ୍କ ବରକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ବାରାଣସୀ ପୁରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 15

सर्वेभ्योपि हि पुण्येभ्यः काश्यां लिंगप्रतिष्ठितेः । अपरा न समुद्दिष्टा कैश्चिच्छ्रेयस्करी क्रिया

ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟକର୍ମମଧ୍ୟରେ କାଶୀରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ରେୟସ୍କର କ୍ରିୟା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କହିନାହାନ୍ତି।

Verse 16

अथ सा नर्मदा पुण्या विधिपूर्वां प्रतिष्ठितिम् । व्यधात्पिलिपिलातीर्थे त्रिविषिष्टपसमीपतः

ତାପରେ ସେ ପୁଣ୍ୟମୟୀ ନର୍ମଦା, ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶ ଦେବମାନଙ୍କ ନିବାସ ସମୀପରେ ପିଲିପିଲା ତୀର୍ଥରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାକ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କଲା।

Verse 17

ततः शंभुः प्रसन्नोभूऽत्तस्यै नद्यै शुभात्मने । वरं वृणीष्व सुभगे यत्तुभ्यं रोचतेऽनघे

ତାପରେ ଶୁଭସ୍ୱଭାବା ସେ ନଦୀ ପ୍ରତି ଶମ୍ଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ—“ହେ ସୁଭଗେ, ହେ ଅନଘେ! ତୁମକୁ ଯାହା ରୋଚେ, ସେହି ବର ଚୟନ କର।”

Verse 18

सरिद्वरा निशम्येति रेवा प्राह महेश्वरम् । किं वरेणेह देवेश भृशं तुच्छेन धूर्जटे

ଏହା ଶୁଣି ସରିତାମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ରେବା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ଦେବେଶ, ହେ ଧୂର୍ଜଟେ! ଏଠାରେ ଏତେ ତୁଚ୍ଛ ବରର କି ପ୍ରୟୋଜନ?”

Verse 19

निर्द्वंद्वा त्वत्पदद्वंद्वे भक्तिरस्तु महेश्वर । श्रुत्वेति नितरां तुष्टो रेवागिरमनुत्तमाम्

“ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଆପଣଙ୍କ ପାଦଯୁଗଳରେ ମୋର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱହୀନ ଅଚଳ ଭକ୍ତି ହେଉ।” ରେବାଙ୍କ ଏହି ଅନୁତ୍ତମ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ପ୍ରଭୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 20

प्रोवाच च सरिच्छेष्ठे त्वयोक्तं यत्तथास्तु तत् । गृहाण पुण्यनिलये वितरामि वरांतरम्

ତେବେ ସେ ସରିତାଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେହିପରି ହେଉ। ହେ ପୁଣ୍ୟନିଲୟେ, ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକ ବର ଦେଉଛି।”

Verse 21

यावंत्यो दृषदः संति तव रोधसि नर्मदे । तावंत्यो लिंगरूपिण्यो भविष्यंति वरान्मम

“ହେ ନର୍ମଦେ! ତୁମ ତଟରେ ଯେତେ ପଥର ଅଛି, ମୋର ବରପ୍ରଭାବରେ ସେତେ ଲିଙ୍ଗରୂପ ହେବ।”

Verse 22

अन्यं च ते वरं दद्या तमप्याकर्णयोत्तमम् । दुष्प्रापं यज्ञतपसां राशिभिः परमार्थतः

“ଆଉ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ବର ଦେବି; ହେ ଉତ୍ତମେ, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ—ଯାହା ସତ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟାର ରାଶିଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ୟ।”

Verse 23

सद्यः पापहरा गंगा सप्ताहेन कलिंदजा । त्र्यहात्सरस्वती रेवे त्वं तु दर्शनमात्रतः

ଗଙ୍ଗା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପାପ ହରେ; କାଲିନ୍ଦଜା (ଯମୁନା) ସାତ ଦିନରେ; ସରସ୍ୱତୀ ତିନି ଦିନରେ। କିନ୍ତୁ ହେ ରେବା, ତୁମେ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପାପ ନାଶ କର।

Verse 24

अपरं च वरं दद्यां नर्मदे दर्शनाघहे । भवत्या स्थापितं लिंगं नर्मदेश्वरसंजकम्

ଆଉ ଏକ ବର ମୁଁ ଦେଉଛି, ହେ ନର୍ମଦେ, ଯାହାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାପଘ୍ନ; ତୁମେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ଏହି ଲିଙ୍ଗ ‘ନର୍ମଦେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 25

यत्तल्लिंगं महापुण्यं मुक्तिं दास्यति शाश्वतीम । अस्य लिंगस्य ये भक्तास्तान्दृष्ट्वा सूर्यनंदनः

ସେହି ଲିଙ୍ଗ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ମୁକ୍ତି ଦେବ। ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଯେ ଭକ୍ତମାନେ—ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସୂର୍ୟନନ୍ଦନ (ଯମ)…

Verse 26

प्रणमिष्यंति यत्नेन महाश्रेयोभिवृद्धये । संति लिंगान्यनेकानि काश्यां देवि पदेपदे

…ମହାଶ୍ରେୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବ। ହେ ଦେବୀ, କାଶୀରେ ପଦେ ପଦେ ଅନେକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି।

Verse 27

परं हि नर्मदेशस्य महिमा कोपि चाद्भुतः । इत्युक्त्वा देवदेवेशस्तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ

ନିଶ୍ଚୟ ନର୍ମଦେଶର ମହିମା ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ। ଏହିପରି କହି ଦେବଦେବେଶ୍ୱର ସେହି ଲିଙ୍ଗରେ ଲୟ ପାଇଲେ।

Verse 28

नर्मदापि प्रहृष्टासीत्पावित्र्यं प्राप्य चाद्भुतम् । स्वदेशं च परिप्राप्ता दृष्टमात्राघहारिणी

ନର୍ମଦା ମଧ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ପବିତ୍ରତା ପାଇ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସ୍ୱଦେଶକୁ ଫେରି ସେ କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପାପ ହରଣକାରିଣୀ ହେଲେ।

Verse 29

वाक्यं मृकंडजमुनेस्तेपि श्रुत्वा मुनीश्वराः । प्रहृष्टचेतसो जाताश्चक्रुः स्वं स्वं ततो हितम्

ମୃକଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁନିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେହି ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତଚିତ୍ତ ହେଲେ; ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ହିତକାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।

Verse 30

स्कंद उवाच । नर्मदेशस्य माहात्म्यं श्रुत्वा भक्तियुतो नरः । पापकंचुकमुत्सृज्य प्राप्स्यति ज्ञानमुत्तमम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ନର ନର୍ମଦେଶର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିଲେ, ପାପରୂପ କଞ୍ଚୁକ ତ୍ୟାଗ କରି ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 92

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे नर्मदेश्वराख्यानं नाम द्विनवतितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ, କାଶୀଖଣ୍ଡ (ଉତ୍ତରାର୍ଧ)ରେ ‘ନର୍ମଦେଶ୍ୱରାଖ୍ୟାନ’ ନାମକ ବିରାନବ୍ବେତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।