Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 25

Devanagari script

मध्ये मार्गं स चिंतोभूद्दक्षः सत्याः पिता तदा । अन्यदेवसमानं स मानं प्राप न चाधिकम्

Transliteration

madhye mārgaṃ sa ciṃtobhūddakṣaḥ satyāḥ pitā tadā | anyadevasamānaṃ sa mānaṃ prāpa na cādhikam

Translation

ମାର୍ଗମଧ୍ୟରେ ସତୀଙ୍କ ପିତା ଦକ୍ଷ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ସେ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ସମାନ ମାନ ପାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ନୁହେଁ।

Word by Word

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘मध्ये’ = ‘in the middle’

• मार्गम्: the path, the way
• मार्गम्: Karman (Object of implied motion/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• चिन्तोभूत्: became anxious / fell into worry
• चिन्तोभूत्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु) + भू (धातु)
• Form: समासवत् धातुसंयोगः; लङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; धातु: भू; पूर्वपद: चिन्त् (भावार्थे)

• दक्षः: Dakṣa
• दक्षः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• सत्याः: of Satī
• सत्याः: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन

• पिता: father
• पिता: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• तदा: then
• तदा: Kālādhi karaṇa (Temporal adverb/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक; adverb of time)

• अन्यदेवसमानम्: equal to other gods
• अन्यदेवसमानम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘mānam’/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य + देव + समान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; समास: तत्पुरुष (अन्यैः देवैः समानम्)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• मानम्: honour, status
• मानम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन

• प्राप: obtained
• प्राप: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; उपसर्ग: प्र; धातु: आप्

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध/negation particle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/connector)

• अधिकम्: more, greater
• अधिकम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अधिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; ‘मानम्’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa typically Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and ṛṣis (typical frame; not explicit)

Visual Art Cues

Scene: Dakṣa walks with other devas, but his face darkens; he broods mid-journey, dissatisfied that his honor was only equal, not superior.

Characters & Entities

• Dakṣa
• Satī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Craving superiority in honor breeds inner unrest; dharma asks for contentment and humility rather than comparison.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśīkhaṇḍa context upholds Kāśī’s sacred frame, but the verse itself centers on Dakṣa’s psychology, not a named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a moral-narrative turning point leading toward Dakṣa’s later wrongdoing.