Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 52

Devanagari script

पत्रेण पुष्पेण जलेन दूर्वया यो धर्मधर्मेश्वरमर्चयिष्यति । समर्चयिष्यंत्यमृतांधसस्तं मंदारमालाभिरतिप्रहृष्टाः

Transliteration

patreṇa puṣpeṇa jalena dūrvayā yo dharmadharmeśvaramarcayiṣyati | samarcayiṣyaṃtyamṛtāṃdhasastaṃ maṃdāramālābhiratiprahṛṣṭāḥ

Translation

ଯେ ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଜଳ ଓ ଦୂର୍ବା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ-ଧର୍ମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ତାହାକୁ ଅମୃତ-ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ପରମ ହର୍ଷରେ ମନ୍ଦାର ପୁଷ୍ପମାଳା ଅର୍ପି ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।

Word by Word

• पत्रेण: with a leaf
• पत्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन — Neuter, Instrumental (3rd), Singular

• पुष्पेण: with a flower
• पुष्पेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पुष्प (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Instrumental, Singular

• जलेन: with water
• जलेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Instrumental, Singular

• दूर्वया: with dūrvā grass
• दूर्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दूर्वा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन — Feminine, Instrumental, Singular

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular (relative pronoun)

• धर्मधर्मेश्वरम्: Dharmeśvara, lord of dharma
• धर्मधर्मेश्वरम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म + धर्मेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Accusative, Singular; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (धर्मस्य धर्मेश्वरः)

• अर्चयिष्यति: will worship
• अर्चयिष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (भविष्यत्काल), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन — Simple Future, Parasmaipada, 3rd person, Singular

• समर्चयिष्यन्ति: will worship (him) well / together
• समर्चयिष्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + अर्च् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (भविष्यत्काल), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन — Simple Future, Parasmaipada, 3rd person, Plural

• अमृतान्धसः: the nectar-eaters (gods)
• अमृतान्धसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अमृत + अन्धस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — Neuter, Nominative, Plural; समासः कर्मधारय/तत्पुरुष (अमृतम् अन्धः यस्य/अमृतरूपम् अन्धः)

• तम्: him
• तम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Accusative, Singular (demonstrative pronoun)

• मन्दारमालाभिः: with garlands of mandāra flowers
• मन्दारमालाभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मन्दार + माला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन — Feminine, Instrumental, Plural; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (मन्दारस्य माला)

• अतिप्रहृष्टाः: greatly delighted
• अतिप्रहृष्टाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अति + प्रहृष्ट (हृष्-धातुज कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past participle used adjectivally)

Speaker

Śiva (deduced, addressing Dharma)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmeśvara (Dharma-Dharmeśvara)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee in Kāśī offers bilva-like leaves, flowers, water, and dūrvā at a shining Dharma-liṅga; above, devas descend delighted, placing mandāra garlands.

Characters & Entities

• Dharmeśvara
• Dūrvā
• Mandāra (celestial flower)
• Amarāḥ (gods)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva accepts simple offerings offered with devotion, and such worship draws divine honor and joy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Dharmeśvara worship-context in Kāśī (as part of this chapter’s sthala māhātmya).

What ritualistic prescription is mentioned?

Arcana using leaves, flowers, water, and dūrvā grass.