Adhyaya 28

Verse 1

पार्वत्युवाच । आनंदकानने शंभो यल्लिंगं पुण्यवर्धनम् । यन्नामस्मरणादेव महापातकसंक्षयः

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ହେ ଶମ୍ଭୋ! ଆନନ୍ଦକାନନରେ କେଉଁ ଲିଙ୍ଗ ପୁଣ୍ୟବର୍ଧକ? ଯାହାର ନାମସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ମହାପାତକର କ୍ଷୟ ହୁଏ?

Verse 2

यत्सेव्यं साधकैर्नित्यं यत्र प्रीतिरनुत्तमा । यत्र दत्तं हुतं जप्तं ध्यातं भवति चाक्षयम्

ଯାହା ସାଧକମାନେ ନିତ୍ୟ ସେବନ କରିବାଯୋଗ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରୀତି ଅନୁତ୍ତମ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଦାନ, ହୋମ, ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ—ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ—ସେ କେଉଁଟି?

Verse 3

यस्य संस्मरणादेव यल्लिंगस्य विलोकनात् । यल्लिंगप्रणतेश्चापि यस्य संस्पर्शनादपि

ଯେ ଲିଙ୍ଗର କେବଳ ସ୍ମରଣରୁ, ତାହାର ଦର୍ଶନରୁ, ତାହାକୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାରୁ, ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାରୁ ମଧ୍ୟ (ପରମ କଲ୍ୟାଣ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ)।

Verse 4

पंचामृतादि स्नपनपूर्वाद्यस्यार्चनादपि । तल्लिंगं कथयेशान भवेच्छ्रेयः परंपरा

ପଞ୍ଚାମୃତ ଆଦିଦ୍ୱାରା ସ୍ନପନ କରି ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନାରୁ ମଧ୍ୟ—ହେ ଈଶାନ! ସେହି ଲିଙ୍ଗ ବିଷୟ କହନ୍ତୁ; ତାହାରୁ ଶ୍ରେୟସର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପରମ୍ପରା ହେବ।

Verse 6

देवदेव उवाच । उमे भवत्या यत्पृष्टं भवबंधविमोक्षकृत् । ततोऽहं कथयिष्यामि लिंगं स्थिरमना भव

ଦେବଦେବ କହିଲେ—ହେ ଉମା! ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ତାହା ଭବବନ୍ଧନ-ବିମୋଚନକାରୀ। ତେଣୁ ସେହି ଲିଙ୍ଗ ବିଷୟ ମୁଁ କହିବି; ମନକୁ ସ୍ଥିର ଓ ସଂଯତ ରଖ।

Verse 7

आनंदकानने चात्र रहस्यं परमं मम । न मया कस्यचित्ख्यातं न प्रष्टुं वेत्ति कश्चन

ଏଠାରେ ଏହି ଆନନ୍ଦକାନନରେ ମୋର ପରମ ରହସ୍ୟ ଅଛି। ମୁଁ ତାହା କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିନାହିଁ, ଏବଂ ତାହା ପଚାରିବାକୁ ମଧ୍ୟ କେହି ଜାଣେ ନାହିଁ।

Verse 8

संति लिंगान्यनेकानि ममानंदवने प्रिये । परं त्वया यथा पृष्टं यथावत्तद्ब्रवीमि ते

ହେ ପ୍ରିୟେ! ମୋର ଆନନ୍ଦବନରେ ଅନେକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଛ, ସେପରି ମୁଁ ସେ ବିଷୟ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହୁଛି।

Verse 9

स्कंद उवाच । इति देवीसमुदितं समाकर्ण्य वटोद्भव । सर्वज्ञेन यदाख्यातं तदाख्यास्यामि ते शृणु

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ବଟୋଦ୍ଭବ! ଦେବୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସର୍ବଜ୍ଞ ଯାହା ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ, ସେହିଟି ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି; ଶୁଣ।

Verse 10

ममापि येन त्रिपुरं समरे जयकांक्षिणः । जयाशा पूरिता स्तुत्या बहुमोदकदानतः

ଯାହା ଦ୍ୱାରା—ତ୍ରିପୁର ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ—ସ୍ତୁତି ଓ ବହୁ ମୋଦକ-ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଜୟାଶା ପୂରଣ ହେଲା।

Verse 11

यत्रास्ति तीर्थमघहृत्पितृप्रीतिविवर्धनम् । यत्स्नानाद्वृत्रहा वृत्रवधपापाद्विमुक्तवान्

ଯେଉଁଠି ପାପହର ତୀର୍ଥ ଅଛି ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କ ପ୍ରୀତି ବଢ଼ାଏ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ବୃତ୍ରହା ଇନ୍ଦ୍ର ବୃତ୍ରବଧଜନିତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 12

धर्माधिकरणं यत्र धर्मराजोप्यवाप्तवान् । सुदुष्करं तपस्तप्त्वा परमेण समाधिना

ଯେଉଁଠି ପରମ ସମାଧିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପ କରି ଧର୍ମରାଜ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମାଧିକରଣର ଆସନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 13

पक्षिणोपि हि यत्रापुर्ज्ञानं संसारमोचनम् । रम्यो हिरण्मयो यत्र बभूव बहुपाद्द्रुमः

ଯେଉଁଠି ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସଂସାରମୋଚକ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ଯେଉଁଠି ବହୁ ଶାଖାବିଶିଷ୍ଟ ରମ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ବୃକ୍ଷ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 14

यल्लिंगदर्शनादेव दुर्दमो नाम पार्थिवः । उद्वेजकोपि लोकानां क्षणाद्धर्ममतिस्त्वभूत्

ସେହି ଲିଙ୍ଗର କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ଦୁର୍ଦମ ନାମକ ରାଜା—ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ—କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମନୋଭାବ ଥିବା ହେଲେ।

Verse 15

तस्य लिंगस्य माहात्म्यमाविर्भावं च सुंदरि । निशामयाभिधास्यामि महापातक नाशनम्

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଶୁଣ; ମୁଁ ସେହି ଲିଙ୍ଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ତାହାର ଆବିର୍ଭାବ କହିବି—ଯାହା ମହାପାତକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରେ।

Verse 16

धर्मपीठं तदुद्दिष्टमत्रानंदवने मम । तत्पीठदर्शनादेव नरः पापैः प्रमुच्यते

ମୋର ଆନନ୍ଦବନ (କାଶୀ) ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଧର୍ମପୀଠ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ସେହି ପୀଠର କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 17

पुरा विवस्वतः पुत्रो यमः परमसंयमी । तपस्तताप विपुलं विशालाक्षि तवाग्रतः

ପୂର୍ବକାଳରେ ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯମ, ପରମ ସଂଯମୀ; ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି! ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ବିପୁଳ ତପ କରିଥିଲେ।

Verse 18

शिशिरे जलमध्यस्थो वर्षास्वभ्रावकाशकः । तपर्तौ पंचवह्निस्थः कदाचिदिति तप्तवान्

ଶୀତକାଳରେ ସେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହୁଥିଲେ; ବର୍ଷାକାଳରେ ଖୋଲା ଆକାଶତଳେ ରହୁଥିଲେ; ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ବସି—ଏଭଳି ନିରନ୍ତର ତପ କରୁଥିଲେ।

Verse 19

पादाग्रांगुष्ठभूस्पर्शी बहुकालं स तस्थिवान् । एकपादस्थितः सोपि कदाचिद्बह्वनेहसम्

ବହୁକାଳ ସେ ଏପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ ଯେ ଭୂମିକୁ କେବଳ ପାଦାଙ୍ଗୁଠିର ଅଗ୍ରଭାଗ ମାତ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିଲା। କେବେ କେବେ ଏକପାଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ମହାକଷ୍ଟ ସହିଥିଲେ।

Verse 20

समीराभ्यवहर्तासीद्बहुदिष्टं सदिष्टवान् । पपौ स तु पिपासुः सन्कुशाग्रजलविप्रुषः

ସେ ‘ବାୟୁ-ଆହାରୀ’ ଭାବେ ଅତ୍ୟଳ୍ପ ନିୟତ ଆହାରମାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ। ତୃଷ୍ଣା ହେଲେ କୁଶାଗ୍ରରେ ଲାଗିଥିବା ଜଳବିନ୍ଦୁମାନେ ମାତ୍ର ପାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 21

दिव्यां चतुर्युगीमित्थं स निनाय तपश्चरन् । चतुर्गुणं दिदृक्षुर्मां परमेण समाधिना

ଏଭଳି ତପଶ୍ଚର୍ୟା କରି ସେ ଦିବ୍ୟ ଚାରି ଯୁଗର କାଳ ଅତିବାହିତ କଲା; ପରମ ସମାଧିଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଚତୁର୍ଗୁଣ ରୂପେ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା।

Verse 22

ततोहं तस्य तपसा संतुष्टः स्थिरचेतसः । ययौ तस्मै वरान्दातुं शमनाय महात्मने

ତାପରେ ସେହି ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିର ତପସ୍ୟାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ମହାତ୍ମା ଶମନ (ଯମ)ଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ବର ଦେବାକୁ ମୁଁ ଗଲି।

Verse 23

वटः कांचनशाखाख्यो यस्तपस्तापसंततिम् । दूरीचकार सुच्छायो बहुद्विजसमाश्रयः

‘କାଞ୍ଚନଶାଖା’ ନାମକ ବଟବୃକ୍ଷ ଶୀତଳ ଛାୟାଯୁକ୍ତ ଓ ବହୁ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ହୋଇ, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟାଜନିତ ତାପକୁ ଦୂର କଲା।

Verse 24

मंदमद मरुल्लोल पल्लवैः करपल्लवैः । योध्वगानध्वसंतप्तानाह्वये दिवतापहृत्

ମନ୍ଦ ମଦମତା ମରୁତରେ ଦୋଳାୟମାନ କରପଲ୍ଲବସଦୃଶ ପତ୍ରହସ୍ତଦ୍ୱାରା ସେ ବଟବୃକ୍ଷ ପଥତାପେ ଦଗ୍ଧ କ୍ଲାନ୍ତ ପଥିକମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ଦିନର ତାପ ଓ ଶ୍ରମ ହରେ।

Verse 25

स्वानुरागैः सुरभिभिः स्वादुभिश्च पचेलिमैः । प्रीणयेदर्थिसार्थं यो वृत्तैर्निजफलैरलम्

ନିଜ ସ୍ୱାଭାବିକ ସୁଗନ୍ଧିତ, ମଧୁର ଓ ପକ୍କ ଫଳଦ୍ୱାରା ସେ ବୃକ୍ଷ ଅର୍ଥୀମାନଙ୍କ ସମୂହକୁ ଭଲଭାବେ ପ୍ରୀତ କରେ, ନିଜ ଫଳରେ ଯଥେଷ୍ଟ ତୃପ୍ତି ଦେଉଛି।

Verse 26

तदधस्तात्परं वीक्ष्य तमहं तपनांगजम् । स्थाणुनिश्चल वर्ष्माणं नासाग्रन्यस्तलोचनम्

ଅଧୋଦିଗକୁ ଆହୁରି ଦେଖି ମୁଁ ତପନପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲି—ସ୍ତମ୍ଭ ପରି ନିଶ୍ଚଳ ଦେହ, ନାସାଗ୍ରେ ସ୍ଥିର ଦୃଷ୍ଟି, ଯୋଗତପସ୍ୟାରେ ଅଟଳ।

Verse 27

तपस्तेजोभिरुद्यद्भिः परितः परिधीकृतम् । भानुमंतमिवाकाशे सुनीले स्वेन तेजसा

ତପସ୍ୟାଜନିତ ଉଦ୍ୟତ ତେଜରେ ସେ ସବୁଦିଗରୁ ପରିବେଷ୍ଟିତ—ଗାଢ଼ ନୀଳ ଆକାଶରେ ନିଜ ପ୍ରଭାମଣ୍ଡଳରେ ଘେରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି।

Verse 28

स्वाख्यांकितं महालिंगं प्रतिष्ठाप्यातिभक्तितः । स्वच्छ सूर्योपलमयतेजः पुंजैरिवार्चितम्

ଅତିଭକ୍ତିରେ ସେ ନିଜ ନାମାଙ୍କିତ ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଶୁଦ୍ଧ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପଲ ସମ ତେଜପୁଞ୍ଜମାନେ ଯେପରି ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲା।

Verse 29

साक्षीकृत्येव तल्लिंगं तप्यमानं महत्तपः । प्रत्यवोचं धर्मराजं वरं ब्रूहीति भास्करे

ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଯେପରି ସାକ୍ଷୀ କରି ତାଙ୍କର ମହାତପସ୍ୟା ଦେଖି ମୁଁ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ କହିଲି—“ହେ ଭାସ୍କରପୁତ୍ର, ବର କୁହ।”

Verse 30

अलं तप्त्वा महाभाग प्रसन्नोस्मि शुभव्रत । निशम्य शमनश्चेति दृष्ट्वा मां प्रणनाम ह

“ହେ ମହାଭାଗ, ହେ ଶୁଭବ୍ରତ, ଯଥେଷ୍ଟ ତପ; ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ।” ଏହା ଶୁଣି ଶମନ (ଯମ) ମୋତେ ଦେଖି ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 31

चकार स्तवनं चापि परिहृष्टेंद्रियेश्वरः । निर्व्याजं स समाधिं च विसृज्य ब्रध्ननंदनः

ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କରେ ପରମ ହର୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରଧ୍ନନନ୍ଦନ (ସୂର୍ୟପୁତ୍ର) ସ୍ତବନ କଲେ; ଏବଂ ନିର୍ବ୍ୟାଜ ଅଖଣ୍ଡ ସମାଧି ଛାଡ଼ି ଧ୍ୟାନାବସ୍ଥାରୁ ଉଠିଲେ।

Verse 32

धर्म उवाच । नमोनमः कारणकारणानां नमोनमः कारणवर्जिताय । नमोनमः कार्यमयाय तुभ्यं नमोनमः कार्यविभिन्नरूप

ଧର୍ମ କହିଲେ— କାରଣମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ କାରଣ ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର; କାରଣରହିତ ପରତତ୍ତ୍ୱକୁ ନମସ୍କାର। କାର୍ଯ୍ୟମୟ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ସୃଷ୍ଟିର ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 33

अरूपरूपाय समस्तरूपिणे पराणुरूपाय परापराय । अपारपाराय पराब्धिपार प्रदाय तुभ्यं शशिमौलये नमः

ରୂପରହିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ରୂପଦାତା, ସମସ୍ତ ରୂପର ଆଧାର; ପରମାଣୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ପରାପରାତୀତ— ଅପାରର ପାରସ୍ୱରୂପ, ପରମାବ୍ଧି ପାର କରାଇଦେଉଥିବା, ଶଶିମୌଳି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 34

अनीश्वरस्त्वं जगदीश्वरस्त्वं गुणात्मकस्त्वं गुणवर्जितस्त्वम् । कालात्परस्त्वं प्रकृतेः परस्त्वं कालाय कालात्प्रकृते नमस्ते

ତୁମେ ଅନୀଶ୍ୱର (ଅଧିପତ୍ୟାତୀତ) ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ଜଗଦୀଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ। ତୁମେ ଗୁଣମୟ ମଧ୍ୟ, ଗୁଣାତୀତ ମଧ୍ୟ। ତୁମେ କାଳାତୀତ, ପ୍ରକୃତିଆତୀତ— କାଳର ମଧ୍ୟ କାଳ, ପ୍ରକୃତିର ପାରେ ଥିବା ପ୍ରଭୁ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 35

त्वमेव निर्वाणपद प्रदोसि त्वमेव निर्वाणमनंतशक्ते । त्वमात्मरूपः परमात्मरूपस्त्वमंतरात्मासि चराचरस्य

ଅନନ୍ତଶକ୍ତେ! ନିର୍ବାଣପଦ ପ୍ରଦାନକାରୀ କେବଳ ତୁମେ; ନିର୍ବାଣ ସ୍ୱୟଂ ମଧ୍ୟ ତୁମେ। ତୁମେ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ, ପରମାତ୍ମସ୍ୱରୂପ; ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ତୁମେ ହେଉଛ।

Verse 36

त्वत्तो जगत्त्वं जगदेवसाक्षाज्जगत्त्वदीयं जगदेकबंधो । हर्ताविता त्वं प्रथमो विधाता विधातृविष्ण्वीश नमो नमस्ते

ତୁମଠାରୁ ଜଗତ୍‌ର ତତ୍ତ୍ୱ ଉଦ୍ଭବିତ; ତୁମେ ହିଁ ସାକ୍ଷାତ୍ ବିଶ୍ୱସାକ୍ଷୀ। ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ତୁମର, ହେ ଜଗଦେକବନ୍ଧୁ। ତୁମେ ପ୍ରଥମ ବିଧାତା—ସଂହାରକ ଓ ପାଳକ ମଧ୍ୟ। ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱର, ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 37

मृडस्त्वमेव श्रुतिवर्त्मगेषु त्वमेव भीमोऽश्रुतिवर्त्मगेषु । त्वं शंकरः सोमसुभक्तिभाजामुग्रोसि रुद्र त्वमभक्तिभाजाम्

ଶ୍ରୁତି (ବେଦ) ମାର୍ଗରେ ଚାଲୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ମୃଡ—କରୁଣାମୟ; ଶ୍ରୁତି-ମାର୍ଗ ଛାଡ଼ୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଭୀମ—ଭୟଙ୍କର। ଶୁଦ୍ଧଭକ୍ତିବାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଶଙ୍କର; ଭକ୍ତିହୀନଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ ରୁଦ୍ର, ତୁମେ ଉଗ୍ର।

Verse 38

त्वमेव शूली द्विषतां त्वमेव विनम्रचेतो वचसां शिवोसि । श्रीकंठ एकः स्वपदश्रितानां दुरात्मनां हालहलोग्रकंठः

ଦ୍ୱେଷୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମେ ଶୂଳଧାରୀ; ଯାହାଙ୍କ ମନ-ବଚନ ବିନମ୍ର, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଶିବ—ମଙ୍ଗଳସ୍ୱରୂପ। ତୁମ ପଦାଶ୍ରିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ; ଦୁଷ୍ଟମନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ହାଲାହଲ ବିଷଧାରୀ ଭୟଙ୍କର ଉଗ୍ରକଣ୍ଠ।

Verse 39

नमोस्तु ते शंकर शांतशंभो नमोस्तु ते चंद्रकलावतंस । नमोस्तु तुभ्यं फणिभूषणाय पिनाकपाणेंऽधकवैरिणे नमः

ହେ ଶଙ୍କର, ହେ ଶାନ୍ତ ଶମ୍ଭୁ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାବତଂସ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଫଣିଭୂଷଣଧାରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପିନାକପାଣି, ଅନ୍ଧକବୈରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 40

स एव धन्यस्तव भक्तिभाग्यस्तवार्चको यः सुकृती स एव । तवस्तुतिं यः कुरुते सदैव स स्तूयते दुश्च्यवनादि देवैः

ଯାହାର ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମ ଭକ୍ତି ମିଳେ ସେଇ ଧନ୍ୟ; ଯେ ତୁମର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ ସେଇ ସୁକୃତୀ। ଯେ ସଦା ତୁମ ସ୍ତୁତି କରେ, ତାହାକୁ ଦେବଗଣ—ଦୁଶ୍ଚ୍ୟବନ ଆଦି—ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

Verse 41

कस्त्वामिह स्तोतुमनंतशक्ते शक्नोति मादृग्लघुबुद्धिवैभवः । प्राचां न वाचामिहगोचरो यः स्तुतिस्त्वयीयं नतिरेव यावत्

ହେ ଅନନ୍ତଶକ୍ତି! ଏଠାରେ ତୁମକୁ ସତ୍ୟରେ ସ୍ତୁତି କିଏ କରିପାରିବ? ମୋ ପରି ଅଲ୍ପବୁଦ୍ଧିର ସାମର୍ଥ୍ୟ କେଉଁଠି! ତୁମେ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନଙ୍କ ବାଣୀର ମଧ୍ୟ ଅଗୋଚର; ତେଣୁ ମୋର ଏହି ‘ସ୍ତୁତି’ କେବଳ ଭକ୍ତିମୟ ନତି-ପ୍ରଣାମମାତ୍ର।

Verse 42

स्कंद उवाच । उदीर्य सूर्यस्य सुतोतिभक्त्या नमः शिवायेति समुच्चरन्सः । इलामिलन्मौलिरतीव हृष्टः सहस्रकृत्वः प्रणनाम शंभुम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ଅତିଭକ୍ତିରେ ‘ନମଃ ଶିବାୟ’ ବୋଲି ପୁନଃପୁନଃ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲା। ମସ୍ତକ ଭୂମିରେ ନମାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷରେ, ସେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସହସ୍ରବାର ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 43

ततः शिवस्तं तपसातिखिन्नं निवार्य ताभ्यः प्रणतिभ्य ईश्वरः । वरान्ददौ सप्ततुरंगसूनवे त्वं धर्मराजो भव नामतोपि

ତାପରେ ଈଶ୍ୱର ଶିବ ତପସ୍ୟାରେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ତାକୁ ନିବାରି, ସେହି ପ୍ରଣତିଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସପ୍ତତୁରଙ୍ଗ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ପୁତ୍ରକୁ ବର ଦେଲେ—“ତୁମେ ଧର୍ମରାଜ ହେଉ; ନାମରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ହେଉ।”

Verse 44

त्वमेव धर्माधिकृतौ समस्त शरीरिणां स्थावरजंगमानाम् । मया नियुक्तोद्य दिनादिकृत्यः प्रशाधि सर्वान्मम शासनेन

ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ଶରୀରୀଙ୍କ ଧର୍ମାଧିକାରରେ ତୁମେ ଏକା ନିଯୁକ୍ତ। ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦିନ-ଗଣନା ଆଦି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଆଚରଣ-ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନିଯୁକ୍ତ କରୁଛି; ମୋ ଶାସନରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଶାସନ କର।

Verse 45

त्वं दक्षिणायाश्च दिशोधिनाथस्त्वं कर्मसाक्षी भव सर्वजंतोः । त्वद्दर्शिताध्वान इतो व्रजंतु स्वकर्मयोग्यां गतिमुत्तमाधमाः

ତୁମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଅଧିନାଥ ହେଉ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ ହେଉ। ତୁମେ ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ଏଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯାଆନ୍ତୁ, ଏବଂ ନିଜ ନିଜ କର୍ମାନୁଯାୟୀ ଉତ୍ତମ କିମ୍ବା ଅଧମ ଗତି ପାଆନ୍ତୁ।

Verse 46

त्वया यदेतन्ममभक्तिभाजा लिंगं समाराधितमत्र धर्म । तद्दर्शनात्स्पर्शनतोऽर्चनाच्च सिद्धिर्भविष्यत्यचिरेण पुंसाम्

ହେ ଧର୍ମ! ତୁମେ ଏଠାରେ ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଯେ ଲିଙ୍ଗକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନା କରିଛ, ତାହାର ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଅର୍ଚ୍ଚନାମାତ୍ରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧି ମିଳିବ।

Verse 47

धर्मेश्वरं यः सकृदेव मर्त्यो विलोकयिष्यत्यवदातबुद्धिः । स्नात्वा पुरस्तेऽत्र च धर्मतीर्थे न तस्य दूरे पुरुषार्थसिद्धिः

ଯେ କୌଣସି ମର୍ତ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିରେ ଧର୍ମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏକଥର ମାତ୍ର ଦର୍ଶନ କରି, ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଏଠାରେ ଧର୍ମତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରେ, ତାହାର ପୁରୁଷାର୍ଥସିଦ୍ଧି ଦୂରେ ନୁହେଁ।

Verse 48

कृत्वाप्यघानामिह यः सहस्रं धर्मेश्वरं पश्यति दैवयोगात् । सहेतनो जातु स नारकीं व्यथां कथां तदीयां दिविकुर्वतेमराः

ଏଠାରେ ସହସ୍ର ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଦୈବଯୋଗରେ ଧର୍ମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ଦେହସହିତ କେବେ ନରକଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ ନାହିଁ; ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବମାନେ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କଥାକୁ ଉତ୍ସବରୂପେ ପାଳନ କରନ୍ତି।

Verse 50

यो धर्मपीठं प्रतिलभ्य काश्यां स्वश्रेयसे नो यततेऽत्र मर्त्यः । कथं स धर्मत्वमिवातितेजाः करिष्यति स्वं कृतकृत्यमेव । त्वया यथाप्ता इह धर्मराज मनोरथास्ते गुरुभिस्तपोभिः । तथैव धर्मेश्वरभक्तिभाजां कामाः फलिष्यंति न संशयोत्र

ଯେ ମର୍ତ୍ୟ କାଶୀରେ ଧର୍ମପୀଠ ପାଇ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପରମ ଶ୍ରେୟସ ପାଇଁ ଏଠାରେ ପ୍ରୟାସ କରେ ନାହିଁ, ସେ କିପରି କୃତକୃତ୍ୟ ହେବ—ଯେନେ କେବଳ ତେଜରେ ‘ଧର୍ମତ୍ୱ’ ହାସଲ କରିଦେବ! ହେ ଧର୍ମରାଜ, ଯେପରି ତୁମେ ଏଠାରେ ଗୁରୁସମ ମହାତପସ୍ୟାରେ ନିଜ ମନୋରଥ ପାଇଥିଲ, ସେପରି ଧର୍ମେଶ୍ୱରଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚୟ ଫଳିବ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 51

कृत्वाप्यघान्येव महांत्यपीह धर्मेश्वरार्चां सकृदेव कुर्वन् । कुतो बिभेति प्रियबंधुरेव तव त्वदीयार्चित लिंगभक्तः

ଏହି ଲୋକରେ ମହାପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଧର୍ମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା ଏକଥର କରେ, ସେ କାହିଁକି ଭୟ କରିବ? ତୁମେ ଅର୍ଚ୍ଚିତ କରିଥିବା ଲିଙ୍ଗର ଭକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଯେନେ ତୁମର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ହୋଇଯାଏ।

Verse 52

पत्रेण पुष्पेण जलेन दूर्वया यो धर्मधर्मेश्वरमर्चयिष्यति । समर्चयिष्यंत्यमृतांधसस्तं मंदारमालाभिरतिप्रहृष्टाः

ଯେ ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଜଳ ଓ ଦୂର୍ବା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ-ଧର୍ମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ତାହାକୁ ଅମୃତ-ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ପରମ ହର୍ଷରେ ମନ୍ଦାର ପୁଷ୍ପମାଳା ଅର୍ପି ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।

Verse 53

त्वत्तो विभेष्यंति कृतैनसो ये भयं न तेषां भविता कदाचित् । धर्मेश्वरार्चा रचनां करिष्यतां हरिष्यतां बंधुतयामनस्ते

ପାପ କରିଥିବା ଲୋକେ ତୁମକୁ ଭୟ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଧର୍ମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନାକୁ ସଜାଇ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ଭୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ପୂଜା ଭୟ ହରେ—ତୁମ ମନ ସେମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁ।

Verse 54

यदत्र दास्यंति हि धर्मपीठे नरा द्युनद्यां कृतमज्जनाश्च । तदक्षयं भावि युगांतरेपि कृतप्रणामास्तव धर्मलिंगे

ଏଠାରେ ଧର୍ମପୀଠରେ, ଦିବ୍ୟ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଲୋକେ ଯେ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି, ସେହି ଦାନ ଆଗାମୀ ଯୁଗାନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ରହେ; କାରଣ ସେମାନେ ତୁମ ଧର୍ମଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରଣାମ କରିଛନ୍ତି।

Verse 55

ये कार्तिके मासि सिताष्टमी तिथौ यात्रां करिष्यंति नरा उपोषिताः । रात्रौ च वै जागरणं महोत्सवैर्धर्मेश्वरे तेन पुनर्भवा भुवि

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଯେମାନେ ଉପବାସ କରି ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମେଶ୍ୱରରେ ମହୋତ୍ସବ ସହ ରାତ୍ରିଜାଗରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ପୃଥିବୀରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଉନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 56

स्तुतिं च ये वै त्वदुदीरितामिमां नराः पठिष्यंति तवाग्रतः क्वचित् । निरेनसस्ते मम लोकगामिनः प्राप्स्यंति ते वैभवतः सखित्वम्

ଏବଂ ଯେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁମେ ଉଚ୍ଚାରିତ କରିଥିବା ଏହି ସ୍ତୁତିକୁ ପାଠ କରିବେ, ସେମାନେ ପାପରହିତ ହୋଇ ମୋ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ ଏବଂ ତୁମର ବୈଭବମୟ ପରିକରରେ ସଖ୍ୟତା ଲାଭ କରିବେ।

Verse 57

पुनर्वरं ब्रूहि यथेप्सितं ददे तेजोनिधेर्नंदन धर्मराज । अदेयमत्रास्ति न किंचिदेव ते विधेहि वागुद्यममात्रमेव

ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ଧର୍ମରାଜ! ପୁନର୍ବାର ବର ମାଗନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବର ପ୍ରଦାନ କରିବି। ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ବି ଅଦେୟ ନାହିଁ, କେବଳ ବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାର ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତୁ।

Verse 58

प्रसन्नमूर्तिं स विलोक्य शंकरं कारुण्यपूर्णं स्वमनोरथाभिदम् । आनंदसंदोहसरोनिमग्नो वक्तुं क्षणं नैव शशाक किंचित्

କରୁଣାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମନୋରଥ ପୂରଣକାରୀ ଭଗବାନ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନ ମୂର୍ତ୍ତି ଦର୍ଶନ କରି, ସେ (ଧର୍ମରାଜ) ଆନନ୍ଦ ସରୋବରରେ ଏପରି ନିମଗ୍ନ ହେଲେ ଯେ କ୍ଷଣକ ପାଇଁ କିଛି ବି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 78

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे धर्मेशमहिमाख्यानं नामाष्टसप्ततितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଏକାଅଶୀ ହଜାର ଶ୍ଳୋକ ବିଶିଷ୍ଟ ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣ ସଂହିତାର ଚତୁର୍ଥ ବିଭାଗ କାଶୀଖଣ୍ଡର ଉତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧରେ 'ଧର୍ମେଶ ମହିମା ଆଖ୍ୟାନ' ନାମକ ଅଠସ୍ତରୀତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।