Adhyaya 24

Verse 1

स्कंद उवाच । शृणु वातापि संहर्तः काश्यां पातकतंकिनी । पद्मकल्पे तु या वृत्ता दमनस्य द्विजन्मनः

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ— ହେ ବାତାପି-ସଂହର୍ତ୍ତା! ଶୁଣ; କାଶୀ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପାପନାଶିନୀ ଏହି କଥା ଶୁଣ। ପଦ୍ମକଳ୍ପରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ସେହି ଦ୍ୱିଜ ଦମନଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ।

Verse 2

भारद्वाजस्य तनयो दमनो नाम नामतः । कृतमौंजीविधिः सोथ विद्याजातं प्रगृह्य च

ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦମନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ ମୌଞ୍ଜୀବନ୍ଧନ (ଉପନୟନ) କରି, ପରେ ବିଦ୍ୟାଧ୍ୟୟନର ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 3

संसारदुःखबहुलं जीवितं चापि चंचलम् । विज्ञाय दमनो विद्वान्निर्जगाम गृहान्निजात्

ସଂସାର ଦୁଃଖରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଚଞ୍ଚଳ—ଏହା ଜାଣି, ବିଦ୍ୱାନ ଦମନ ନିଜ ଘରୁ ବାହାରିଗଲେ।

Verse 4

कांचिद्दिशं समालंब्य निर्वेदं परमं गतः । प्रत्याश्रमं प्रतिनगं प्रत्यब्धि प्रतिकाननम्

କୌଣସି ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ପରମ ନିର୍ବେଦ (ବୈରାଗ୍ୟ) ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେ ଆଶ୍ରମେ ଆଶ୍ରମେ, ପର୍ବତେ ପର୍ବତେ, ସମୁଦ୍ରେ ସମୁଦ୍ରେ ଏବଂ କାନନେ କାନନେ ଭ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 5

प्रतितीर्थं प्रतिनदि स बभ्राम तपोयुतः । यावंत्यायतनानीह तिष्ठंति परितो भुवम्

ତପସ୍ୟାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନଦୀକୁ ଭ୍ରମଣ କଲେ; ପୃଥିବୀ ଜୁଡ଼ା ଯେତେ ପବିତ୍ର ଆୟତନ ଅଛି, ସେ ସବୁଠାରେ ସେ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 6

अध्युवास स तावंति संयतेंद्रियमानसः । परं न मनसः स्थैर्यं क्वापि प्रापि च तेन वै

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ସଂଯମ କରି ସେ ଅନେକ ତୀର୍ଥରେ ବାସ କଲା; ତଥାପି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମନର ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥିରତା ପାଇଲା ନାହିଁ।

Verse 7

मनोरथोपदेष्टा च कुत्रचित्क्वापि नेक्षितः । कदाचिद्दैवयोगात्स दमनो नाम तापसः

ହୃଦୟର ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଉପଦେଶ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ଗୁରୁକୁ ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏକଦା ଦୈବଯୋଗେ ‘ଦମନ’ ନାମକ ତାପସ ସାକ୍ଷାତ୍ ହେଲେ।

Verse 8

रेवातटे निरैक्षिष्ट तीर्थं चामरकंटकम् । महदायतनं पुण्यमोंकारस्यापि तत्र वै

ରେବା ତଟରେ ସେ ‘ଆମରକଣ୍ଟକ’ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ଦେଖିଲା; ସେଠାରେ ଓଂକାରଙ୍କ ମହାନ୍ ପବିତ୍ର ଆୟତନ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 9

दृष्ट्वा हृष्टमना आसीच्चेतः स्थैर्यमवाप ह । अथ पाशुपतांस्तत्र स निरीक्ष्य तपोधनान्

ତାହା ଦେଖି ସେ ହୃଷ୍ଟମନା ହେଲା ଏବଂ ଚିତ୍ତସ୍ଥିରତା ପାଇଲା। ପରେ ସେଠାରେ ତପୋଧନ ପାଶୁପତ ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲା।

Verse 10

विभूतिभूषिततनून्कृतलिंगसमर्चनान् । विहितप्राणयात्रांश्च कृतागमविचारणान्

ତାଙ୍କ ଦେହ ବିଭୂତିରେ ଭୂଷିତ ଥିଲା, ସେମାନେ ଲିଙ୍ଗର ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁଥିଲେ; ବିହିତ ପ୍ରାଣଯାତ୍ରାର ନିୟମ ପାଳନ କରି, ଆଗମଶାସ୍ତ୍ରର ବିଚାର-ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ।

Verse 11

स्वस्थोपविष्टान्स्वपुरोरग्रतोऽचलमानसान् । प्रणम्योपाविशत्तत्र तदाचार्यस्य सन्निधौ

ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଶାନ୍ତଭାବେ ଉପବିଷ୍ଟ, ଅଚଳଚିତ୍ତ ଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ପ୍ରଥମେ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପ୍ରଣାମ କଲା ଏବଂ ପରେ ସେହି ପୂଜ୍ୟ ଆଚାର୍ୟଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସେଠାରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 12

प्रबद्धहस्तयुगलः प्रणमतरकंधरः । अथ पाशुपताचार्यो गर्गो नाम महामुनिः

ହାତଦୁଇଟି ଯୋଡି, ପ୍ରଣାମରେ ଗଳା ନମାଇ, ସେଠାରେ ପାଶୁପତାଚାର୍ୟ—ଗର୍ଗ ନାମକ ମହାମୁନି—ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 13

वार्धकेन समाक्रांतस्तपसा कृशविग्रहः । शंभोराराधनेनिष्ठः श्रेष्ठः सर्वतपस्विषु

ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଓ ତପସ୍ୟାରେ କୃଶଦେହ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆରାଧନାରେ ଅଚଳ ନିଷ୍ଠାବାନ୍; ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 14

पप्रच्छ दमनं चेति कस्त्वं कस्मादिहागतः । तरुणोपि विरक्तोसि कुतस्तद्वद सत्तम

ସେ ଦମନକୁ ପଚାରିଲେ—“ତୁମେ କିଏ, ଏବଂ କେଉଁଠୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ଯୁବକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ବିରକ୍ତ—ଏହା କିପରି ହେଲା? କହ, ହେ ସତ୍ତମ।”

Verse 15

इति प्रणयपूर्वं स निशम्य दमनोऽब्रवीत् । भगोः पाशुपताचार्य सर्वज्ञाराधनप्रिय

ଏଭଳି ସ୍ନେହପୂର୍ବକ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି ଦମନ କହିଲା—“ଭଗବନ୍ ପାଶୁପତାଚାର୍ୟ! ସର୍ବଜ୍ଞ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆରାଧନାରେ ପ୍ରିୟ ଆପଣ…”

Verse 16

कथयामि यथार्थं ते निजचेतोविचेष्टितम् । अहं ब्राह्मणदायादो वेदशास्त्रकृतश्रमः

ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ନିଜ ମନର ଯଥାର୍ଥ ଚେଷ୍ଟା ସତ୍ୟଭାବେ କହୁଛି। ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଂଶଜ ଓ ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନରେ ପରିଶ୍ରମ କରିଛି।

Verse 17

संसारासारतां ज्ञात्वा वानप्रस्थमशिश्रियम् । अनेनैव शरीरेण महासिद्धिमभीप्सता

ସଂସାରର ଅସାରତା ଜାଣି ମୁଁ ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଆଶ୍ରମ ଗ୍ରହଣ କଲି; ଏହି ଦେହରେଇ ମହାସିଦ୍ଧି ପାଇବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କଲି।

Verse 18

स्नातं बहुषु तीर्थेषु मंत्रा जप्तास्तु कोटिशः । देवताः सेविता बह्व्यो हवनं च कृतं बहु

ମୁଁ ଅନେକ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଛି; ମନ୍ତ୍ର କୋଟି କୋଟି ଥର ଜପ କରିଛି। ବହୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ସେବା କରିଛି ଏବଂ ବହୁ ହବନ କରିଛି।

Verse 19

शुश्रूषिताश्च गुरवो बहवो बह्वनेहसम् । महाश्मशानेषु निशा भूयस्योप्यतिवाहिताः

ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅନେକ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରିଛି; ଏବଂ ମହାଶ୍ମଶାନରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ରାତି କାଟିଛି।

Verse 20

शिखराणि गिरींद्राणां मया चाध्युषितान्यहो । दिव्यौषधि सहस्राणि मया संसाधितान्यपि

ହାୟ, ମୁଁ ଗିରୀନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ଶିଖରରେ ମଧ୍ୟ ବାସ କରିଛି; ଏବଂ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଦିବ୍ୟ ଔଷଧିକୁ ମଧ୍ୟ ସାଧନ କରି ଆୟତ୍ତ କରିଛି।

Verse 21

रसायनानि बहुशः सेवितानि मया पुनः । महासाहसमालंब्य सिद्धाध्युषितकंदराः

ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ଅନେକ ରସାୟନ ଔଷଧ ସେବନ କରିଛି; ଏବଂ ମହାସାହସ ଆଶ୍ରୟ କରି ସିଦ୍ଧମାନେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଗୁହା ଓ କନ୍ଦରାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି।

Verse 22

मया प्रविष्टा बहुशः कृतांतवदनोपमाः । तपश्चापि महत्तप्तं बहुभिर्नियमैर्यमैः

ମୁଁ ଅନେକଥର କୃତାନ୍ତର ମୁଖ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସ୍ଥାନମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି; ଏବଂ ବହୁ ନିୟମ ଓ ଯମ ଧାରଣ କରି ମହାତପ ମଧ୍ୟ କରିଛି।

Verse 23

परं किंचित्क्वचिन्नैक्षि सिद्ध्यंकुरमपि प्रभो । इदानीं त्वामनुप्राप्य महीं पर्यटता मया

ହେ ପ୍ରଭୋ! ତଥାପି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସିଦ୍ଧିର ଅଙ୍କୁରଟିଏ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏବେ ପୃଥିବୀ ପରିଭ୍ରମଣ କରି ତୁମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ମୋ ମନେ ଆଶା ଜାଗିଛି।

Verse 24

मनसः स्थैर्यमापन्नमिव संप्राप्तसिद्धिना । अवश्यं त्वन्मुखांभोजाद्यद्वचो निःसरिष्यति

ମୋ ମନ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିବା ପରି ସ୍ଥିରତାକୁ ପାଇଛି; ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ କମଳମୁଖରୁ ଯେ ବଚନ ନିଷ୍କ୍ରମିବ, ସେ ଫଳଦାୟକ ହେବ।

Verse 25

तेनैव महती सिद्धिर्भवित्री मम नान्यथा । तद्ब्रूहि सूपदेशं च कथं सिद्धिर्भवेन्मम

ସେଇ ଦ୍ୱାରା ମୋର ମହାସିଦ୍ଧି ହେବ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶ କହ—ମୋର ସିଦ୍ଧି କିପରି ହେବ?

Verse 26

अनेनैव शरीरेण पार्थिवेन प्रथीयसी । दमनस्य निशम्येति गर्गाचार्यो वचस्तदा

ଦମନାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଗର୍ଗାଚାର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ—“ଏହି ପାର୍ଥିବ ଦେହରେଇ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଖ୍ୟାତି ଓ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।”

Verse 27

प्रत्यक्षदृष्टं प्रोवाच महदाश्चर्यमुत्तमम् । सर्वेषां शृण्वतां तत्र शिष्याणां स्थिरचेतसाम् । मुमुक्षूणां धृतवतां महापाशुपतं व्रतम्

ତାପରେ ସେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭବରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ଘୋଷଣା କଲେ। ସେଠାରେ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେ—ମୋକ୍ଷାକାଙ୍କ୍ଷୀ, ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ—ସମସ୍ତେ ଶୁଣୁଥିଲେ; ସେହି ମହାପାଶୁପତ ବ୍ରତ।

Verse 28

गर्ग उवाच । अनेनैवेह देहेन यदि त्वं सिद्धिकामुकः । शृणुष्वावहितो भूत्वा तदा ते कथयाम्यहम्

ଗର୍ଗ କହିଲେ—“ଏହି ଦେହରେଇ ଯଦି ତୁମେ ସିଦ୍ଧି ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ; ତାହାପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହା କହିବି।”

Verse 29

अविमुक्ते महाक्षेत्रे सर्वसिद्धिप्रदे सताम् । धर्मार्थकाममोक्षाख्य रत्नानां परमाकरे

ଅବିମୁକ୍ତ ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ—ଯାହା ସତ୍ଜନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ—ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ନାମକ ରତ୍ନମାନଙ୍କର ପରମ ଆକର ଅଛି।

Verse 30

समाश्रितानां जंतूनां सर्वेषां सर्वकर्मणाम् । शलभानां प्रदीपाभे तमःस्तोम महाद्विपि

ଯେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ—ଯେପରି କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ହେଉନାହିଁ—ସେଠାରେ ଶରଣ ନେଇଥାଏ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅବିମୁକ୍ତ ପତଙ୍ଗ ପାଇଁ ଦୀପ ପରି; ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରର ରାଶିକୁ ଚକ୍କାଚୁର କରୁଥିବା ମହାଦ୍ୱିପ ପରି ଅଟେ।

Verse 31

कर्मभूरुह दावाग्नौ संसाराब्ध्यौर्वशोचिपि । निर्वाणलक्ष्मी क्षीराब्धौ सुखसंकेतसद्मनि

ହେ କାଶୀ! ତୁମେ କର୍ମବୃକ୍ଷ ପାଇଁ ଦାବାଗ୍ନି ସମ, ସଂସାରସମୁଦ୍ର ପାଇଁ ଔର୍ବାଗ୍ନି ସମ। ତୁମେ ମୋକ୍ଷସୁଖର ସଙ୍କେତଦାୟି ଧାମ, ନିର୍ବାଣଲକ୍ଷ୍ମୀଧାରୀ କ୍ଷୀରସମୁଦ୍ର ପରି।

Verse 32

दीर्घनिद्रा प्रसुप्तानां परमोद्बोधदायिनि । यातायातश्रमापन्नप्राणिमार्गमहीरुहि

ହେ କାଶୀ! ଦୀର୍ଘ ଅଜ୍ଞାନ-ନିଦ୍ରାରେ ଶୁଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ତୁମେ ପରମ ଜାଗରଣ ଦେଉଛ। ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଅନବରତ ଯାତାୟାତରେ କ୍ଲାନ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପଥରେ ତୁମେ ମହାବୃକ୍ଷ ପରି ଆଶ୍ରୟଛାୟା ଦିଅ।

Verse 33

अनेकजन्मजनित महापापाद्रिवज्रिणि । नामोच्चारकृतां पुंसां महाश्रेयो विधायिनि

ହେ କାଶୀ! ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ମହାପାପ-ପର୍ବତ ପାଇଁ ତୁମେ ବଜ୍ର ସମ। କେବଳ ତୁମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମାତ୍ର ତୁମେ ଲୋକଙ୍କୁ ମହାଶ୍ରେୟ, ପରମ କଲ୍ୟାଣ ଦିଅ।

Verse 34

विश्वेशितुः परेधाम्नि सीम्नि स्वर्गापवर्गयोः । स्वर्धुनी लोलकल्लोला नित्यक्षालित भूतले

ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରମ ଧାମ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅପବର୍ଗ (ମୋକ୍ଷ)ର ସୀମା। ସେଠାରେ ସ୍ୱର୍ଧୁନୀ (ଗଙ୍ଗା)ର ଚଞ୍ଚଳ ତରଙ୍ଗମାଳାରେ ଭୂତଳ ସଦା ଧୋଇଯାଏ।

Verse 35

एवंविधे महाक्षेत्रे सर्वदुःखौघहारिणि । प्रत्यक्षं मम यद्वृत्तं तद्ब्रवीमि महामते

ଏପରି ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ପ୍ରବାହକୁ ହରେ, ହେ ମହାମତେ! ମୋ ପାଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଯାହା ଘଟିଲା, ସେହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଏବେ ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 36

यत्र कालभयं नास्ति यत्र नास्त्येनसो भयम् । तत्क्षेत्रमहिमानं कः सम्यग्वर्णयितुं क्षमः

ଯେଉଁଠି କାଳଭୟ ନାହିଁ ଏବଂ ଯେଉଁଠି ପାପଭୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ସେହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମାକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ?

Verse 37

तीर्थानि यानि लोकेस्मिञ्जंतूनामघहान्यहो । तानि सर्वाणि शुद्ध्यर्थं काशीमायांति नित्यशः

ଏହି ଲୋକରେ ଜୀବମାନଙ୍କର ପାପ ହରଣ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ—ସେମାନେ ନିଜ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ନିତ୍ୟ କାଶୀକୁ ଆସନ୍ତି।

Verse 38

अपि काश्यां वसेद्यस्तु सर्वाशी सर्वविक्रयी । स यां गतिं लभेन्मर्त्यो यज्ञैर्दानैर्न सान्यतः

ଯେ ମର୍ତ୍ୟ କାଶୀରେ ବସେ, ସେ ଯଦି ସବୁକିଛି ଖାଏ ଓ ସବୁକିଛି ବିକ୍ରି କରେ ମଧ୍ୟ—ସେ ପାଉଥିବା ଗତି ଅନ୍ୟତ୍ର ଯଜ୍ଞ-ଦାନରେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 39

रागबीजसमुद्भूतः संसारविटपो महान् । दीर्घस्वाप कुठारेण च्छिन्नः काश्यां न वर्धते

ରାଗ-ବୀଜରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଏହି ମହା ସଂସାର-ବୃକ୍ଷ, ଦୀର୍ଘ (ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ) ନିଦ୍ରା-ରୂପ କୁଠାରରେ ଛିନ୍ନ ହେଲେ କାଶୀରେ ପୁଣି ବଢ଼େ ନାହିଁ।

Verse 40

सर्वेषामूषराणां तु काशी परम ऊषरः । वप्तुर्बीजमिदं तस्मिन्नुप्तं नैव प्ररोहति

ସମସ୍ତ ଉଷର ଭୂମିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାଶୀ ପରମ ଉଷର; ସେଠାରେ କର୍ମ-ରୂପ ‘ବପନକାର’ ବୁଣିଥିବା ବୀଜ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 41

स्मरिष्यंतीह ये काशीमवश्यं तेपि साधवः । तेप्यघौघ विनिर्मुक्ता यास्यंति गतिमुत्तमाम्

ଏଠାରେ ରହି ନିଶ୍ଚୟ କାଶୀକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସାଧୁ ହୁଅନ୍ତି। ପାପର ପ୍ରବାହରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ପରମ ଉତ୍ତମ ଗତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 42

विभूतिः सर्वलोकानां सत्यादीनां सुभंगुरा । अभंगुरा विमुक्तस्य सा तु लभ्या शिवाज्ञया

ସତ୍ୟଲୋକ ଆଦି ସମସ୍ତ ଲୋକର ବିଭୂତି ନଶ୍ୱର। କିନ୍ତୁ ମୁକ୍ତ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ବିଭୂତି ଅବିନାଶୀ; ତାହା କେବଳ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା (ଅନୁଗ୍ରହ)ରେ ମାତ୍ର ଲଭ୍ୟ।

Verse 43

कृमिकीटपतंगानामविमुक्ते तनुत्यजाम् । विभूतिर्दृश्यते या सा क्वास्ति ब्रह्मांडमंडले

ଅବିମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା କୃମି, କୀଟ ଓ ପତଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯେ ମହିମା ଦେଖାଯାଏ—ଏପରି ମହିମା ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଣ୍ଡଳରେ ଆଉ କେଉଁଠି ଅଛି?

Verse 44

वाराणसी यदा प्राप्ता कदाचित्कालपर्ययात् । स उपायो विधातव्यो येन नो निष्क्रमो बहिः

କାଳର ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଯେତେବେଳେ କେବେ ବାରାଣସୀ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏମିତି ଉପାୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାହାର ବାହାରକୁ ନିଷ୍କ୍ରମଣ ନ ହେଉ।

Verse 45

पूर्वतो मणिकर्णीशो ब्रह्मेशो दक्षिणे स्थितः । पश्चिमे चैव गोकर्णो भारभूतस्तथोत्तरे

ପୂର୍ବଦିଗରେ ମଣିକର୍ଣ୍ଣୀଶ, ଦକ୍ଷିଣେ ବ୍ରହ୍ମେଶ ଅବସ୍ଥିତ। ପଶ୍ଚିମେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଉତ୍ତରେ ସେହିପରି ଭାରଭୂତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 46

इत्येतदुत्तमं क्षेत्रमविमुक्ते महाफलम् । मणिकर्णी ह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा विश्वेश्वरंविभुम्

ଏହିପରି ଅବିମୁକ୍ତ ନାମକ ଏହି ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର ମହାଫଳଦାୟକ। ମଣିକର୍ଣୀ ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ (ମହାପୁଣ୍ୟ ମିଳେ)।

Verse 47

क्षेत्रं प्रदक्षिणीकृत्य राजसूयफलं लभेत् । तत्र श्राद्धप्रदातुश्च मुच्यंते प्रपितामहाः

ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏବଂ ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହମାନେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 48

अविमुक्त समं क्षेत्रमपि ब्रह्मांडगोलके । न विद्यते क्वचित्सत्यं सत्यं साधकसिद्धिदम्

ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ଗୋଳରେ ଅବିମୁକ୍ତ ସମାନ କ୍ଷେତ୍ର କେଉଁଠିମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ; କାରଣ ଏହା ସାଧକମାନଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।

Verse 49

रक्षंति सततं क्षेत्रं यत्र पाशासिपाणयः । महापारिषदा उग्राः क्रूरेभ्योऽक्रूरबुद्धयः

ଯେଉଁଠାରେ ପାଶ ଓ ଖଡ୍ଗ ଧାରଣ କରିଥିବା ଉଗ୍ର ମହାପାରିଷଦମାନେ ସେ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି—କ୍ରୂରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତରେ ଅକ୍ରୂର ଓ ମଙ୍ଗଳବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ।

Verse 50

प्राग्द्वारमट्टहासश्च गणकोटिपरीवृतः । रक्षेदहर्निशं क्षेत्रं दुर्वृत्तेभ्यो विभीषणः

ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ଅଟ୍ଟହାସ, କୋଟି କୋଟି ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ, ଦିନରାତି ସେ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କରେ—ଦୁର୍ବୃତ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର।

Verse 51

तथैव भूतधात्रीशः क्षेत्रदक्षिणरक्षकः । गोकर्णः पश्चिमद्वारं पाति कोटिगणावृतः

ସେହିପରି ଭୂତଧାତ୍ରୀଶ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର (କାଶୀ)ର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ। କୋଟି ଗଣରେ ପରିବୃତ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 52

उदग्द्वारं तथा रक्षेद्घंटाकर्णो महागणः । ऐशंकोणं छागवक्त्रो भीषणो वह्निदिग्दलम्

ସେହିପରି ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରକୁ ମହାଗଣ ଘଣ୍ଟାକର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଦିଗ ସଂଲଗ୍ନ ଈଶାନ କୋଣକୁ ଭୀଷଣ ଛାଗବକ୍ତ୍ର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 54

कालाक्षोरण भद्रस्तु कौलेयः कालकंपनः । एते पूर्वेण रक्षंति गंगापारे स्थिता गणाः

କାଲାକ୍ଷ, ଓରଣଭଦ୍ର, କୌଲେୟ ଓ କାଳକମ୍ପନ—ଏହି ଗଣମାନେ ଗଙ୍ଗାର ପାରପଟେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 55

वीरभद्रो नभश्चैव कर्दमालिप्तविग्रहः । स्थूलकर्णो महाबाहुरसिपारे व्यवस्थिताः

ବୀରଭଦ୍ର, ନଭ, ଏବଂ କର୍ଦମାଲିପ୍ତବିଗ୍ରହ, ସ୍ଥୂଳକର୍ଣ୍ଣ, ମହାବାହୁ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଅସୀ ନଦୀର ପାରପଟେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 56

विशालाक्षो महाभीमः कुंडोदरमहोदरौ । रक्षंति पश्चिमद्वारं देहलीदेशसंस्थिताः

ବିଶାଳାକ୍ଷ, ମହାଭୀମ, କୁଣ୍ଡୋଦର ଓ ମହୋଦର—ଦେହଲୀ ଦେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 57

नंदिसेनश्च पंचालः खरपादकरंटकः । आनंदोगोपको बभ्रू रक्षंति वरणातटे

ନନ୍ଦିସେନ, ପଞ୍ଚାଳ, ଖରପାଦକରଣ୍ଟକ, ଆନନ୍ଦୋଗୋପକ ଓ ବଭ୍ରୂ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ବରଣା ନଦୀତଟକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 58

तस्मिन्क्षेत्रे महापुण्ये लिंगमोंकारसंज्ञकम् । तत्र सिद्धिं परां प्राप्ता देहेनानेन साधकाः

ସେଇ ମହାପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘ଓଂକାର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ବିରାଜିତ; ସେଠାରେ ସାଧକମାନେ ଏହି ଦେହରେ ଥାଇ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ।

Verse 59

कपिलश्चैव सावर्णिः श्रीकंठः पिगलोंशुमान् । एते पाशुपताः सिद्धास्तल्लिंगाराधनेन हि

କପିଳ, ସାବର୍ଣ୍ଣି, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଓ ପିଗଲୋଂଶୁମାନ—ଏମାନେ ପାଶୁପତ ଭକ୍ତ; ସେହି ଲିଙ୍ଗାରାଧନାରେ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 60

एकदा तस्य लिंगस्य कृत्वा पंचापिपूजनम् । नृत्यतः सहुडुत्कारं तस्मिंल्लिंगे लयं ययुः

ଏକଦା ସେହି ଲିଙ୍ଗର ପଞ୍ଚବିଧ ପୂଜା କରି, ‘ହୁଡୁ!’ ବୋଲି ଉଦ୍‌ଘୋଷ କରି ନୃତ୍ୟ କରୁ କରୁ ସେମାନେ ସେହି ଲିଙ୍ଗରେ ଲୟ ପାଇଲେ।

Verse 61

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तत्र यद्वृत्तमद्भुतम् । निशामय महाबुद्धे दमन द्विजसत्तम

ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା କହୁଛି—ସେଠାରେ ଘଟିଥିବା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା। ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଦମନ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାବଧାନରେ ଶୁଣ।

Verse 62

एका भेकी मुने तत्र चरंती लिंग सन्निधौ । प्रदक्षिणं सदा कुर्यान्निर्माल्याक्षतभक्षिणी

ହେ ମୁନେ, ସେଠାରେ ଶିବଲିଙ୍ଗର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ମେଣ୍ଡକୀ ଘୁରୁଥିଲା ଓ ସଦା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରୁଥିଲା; କିନ୍ତୁ ସେ ନିର୍ମାଲ୍ୟ ଓ ଅକ୍ଷତ (ଚାଉଳ) ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲା।

Verse 63

सा तत्र मृत्युं न प्राप शिवनिर्माल्यभक्षणात् । क्षेत्रादन्यत्र मरणं जातं तस्यास्तदेनसः

ଶିବଙ୍କ ନିର୍ମାଲ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରିଥିବାରୁ ସେ ସେଠାରେ (କ୍ଷେତ୍ରରେ) ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲା ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ କ୍ଷେତ୍ରର ବାହାରେ ସେହି ପାପ ହେତୁ ତାହାର ମରଣ ହେଲା।

Verse 64

वरं विषमपिप्राश्यं शिवस्वं नैव भक्षयेत् । विषमेकाकिनं हंति थिवस्वं पुत्रपौवकम्

ବିଷ ପିଇବା ଭଲ, କିନ୍ତୁ ଶିବସ୍ୱ (ଶିବଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି) ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବିଷ କେବଳ ପିଇଥିବା ଲୋକକୁ ମାରେ; କିନ୍ତୁ ଶିବସ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କଲେ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ସହିତ ନାଶ ହୁଏ।

Verse 65

शिवस्य परिपुष्टांगाः स्पर्शनीया न साधुभिः । तेन कर्मविपाकेन ततस्ते रौरवौकसः

ଯେମାନେ ଶିବସ୍ୱରେ ପୁଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସାଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶନୀୟ ନୁହେଁ। ସେହି କର୍ମବିପାକରେ ସେମାନେ ପରେ ରୌରବ ନରକର ବାସିନ୍ଦା ହୁଅନ୍ତି।

Verse 66

कश्चित्काकः समालोक्य मंडूकीं तामितस्ततः । पोप्लूयमानामादाय चंच्वा क्षेत्राद्बहिर्गतः

ଗୋଟିଏ କାକ ସେଇ ମେଣ୍ଡକୀକୁ ଏଦିକ-ସେଦିକ ଛଟପଟ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଠୁଣ୍ଟରେ ଧରି କ୍ଷେତ୍ରସୀମାର ବାହାରକୁ ଉଡ଼ିଗଲା।

Verse 67

वर्षाभ्वी तेन सा क्षिप्ता काकेन क्षेत्रबाह्यतः । अथ सा कालतो भेकी तत्रैव क्षेत्रसत्तमे

ବର୍ଷାକାଳରେ ସେଇ କାକ ତାକୁ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ବାହାରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା। ପରେ କାଳକ୍ରମେ ସେଇ ଭେକୀ ସେହି ପରମପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ସେହି ସ୍ଥାନରେ, ଅନ୍ତକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 68

प्रदक्षिणीकरणतो लिंगस्यस्पर्शनादपि । पुण्यापुण्यवतीजाता कन्यापुष्पबटोर्गृहे

ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବାରୁ—ଏବଂ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାରୁ ମଧ୍ୟ—ସେ ପୁଣ୍ୟାପୁଣ୍ୟ ଉଭୟ ଯୁକ୍ତ କନ୍ୟା ହୋଇ ‘କନ୍ୟାପୁଷ୍ପବଟୁ’ ନାମକ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 69

शुभावयवसंस्थाना शुभलक्षणलक्षिता । परं गृध्रमुखी जाता निर्माल्याक्षतभक्षणात्

ତାହାର ଦେହ ସୁଗଠିତ ଥିଲା ଏବଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିତ ଥିଲା; ତଥାପି ନିର୍ମାଲ୍ୟ ଓ ଅକ୍ଷତ ଭକ୍ଷଣ କରିଥିବାରୁ ସେ ଗୃଧ୍ରମୁଖୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 70

सम्यग्गीतरहस्यज्ञा नितरां मधुरस्वरा । सप्तस्वरास्त्रयो ग्रामा मूर्च्छनास्त्वैकविंशतिः

ସେ ଗୀତର ରହସ୍ୟତତ୍ତ୍ୱକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣୁଥିଲା ଏବଂ ତାହାର ସ୍ୱର ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ଥିଲା; ସପ୍ତସ୍ୱର, ତ୍ରିଗ୍ରାମ ଓ ଏକବିଂଶତି ମୂର୍ଛନା ସବୁ ତାହାକୁ ଜଣା ଥିଲା।

Verse 71

ताना एकोनपंचाश ताला एकोत्तरंशतम् । रागाः षडेव तेषां तु पंचपंचापि चांगनाः

ତାନ ଥିଲା ଉଣପଞ୍ଚାଶ ଏବଂ ତାଳ ଥିଲା ଏକଶେ ଏକ। ରାଗ ଥିଲା ଛଅଟି; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଗ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ପାଞ୍ଚ ‘ଅଙ୍ଗନା’ (ଉପରାଗ/ସହଚର ରାଗ) ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 72

षड्विंशद्रागरागिण्य इति रागि मुदावहाः । देशकाल विभेदेन पंचषष्टिस्तथा पराः

ଷଡ୍ବିଂଶତି ପ୍ରଧାନ ରାଗ ଓ ରାଗିଣୀ ରସିକଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଅନ୍ତି; ଦେଶ-କାଳ ଭେଦରେ ଆଉ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟି ଅତିରିକ୍ତ ଭେଦ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 73

यावंत एव तालाः स्यु रागास्तावंत एव हि । इति गीतोपनिषदा प्रत्यहं सा शुभव्रता

ଯେତେ ତାଳ ଅଛି, ସେତେଇ ରାଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ଏହିପରି ‘ଗୀତୋପନିଷଦ୍’ର ଉପଦେଶ ପାଇ ସେ ଶୁଭବ୍ରତା ନାରୀ ପ୍ରତିଦିନ ଅଭ୍ୟାସ କଲା।

Verse 74

माधवी मधुरालापा सदोंकारं समर्चयेत् । प्राप्याप्यनर्घ्यतारुण्यं सा तु पुष्पबटोः सुता

ମଧୁର ଭାଷିଣୀ ମାଧବୀ ସଦା ଓଂକାରଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନା କରୁଥିଲା; ଅନର୍ଘ୍ୟ ଯୌବନ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ—ପୁଷ୍ପବଟଙ୍କ କନ୍ୟା—ସେଇ ପୂଜାରେ ଭକ୍ତିରତ ରହିଲା।

Verse 75

प्राग्जन्मवासनायोगादोंकारं बह्वमंस्त वै । स्वभाव चंचलं चेतस्तस्यास्तल्लिंग सेवनात्

ପୂର୍ବଜନ୍ମର ବାସନାଯୋଗରୁ ସେ ଓଂକାରକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନନ କରୁଥିଲା; ସ୍ୱଭାବତଃ ଚଞ୍ଚଳ ମନ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଲିଙ୍ଗସେବାରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା।

Verse 76

दमनस्थैर्यमगमद्योगेनेव महात्मनः । न दिवा बाधयांचक्रे क्षुत्तृण्निद्रा क्षपा सुताम्

ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଯୋଗବଳ ପରି ଦମନର ସ୍ଥୈର୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା; ଦିନେ ଭୁଖ, ପିଆସ ଓ ନିଦ୍ରା ସେଇ କ୍ଷପାସୁତାକୁ ବାଧା ଦେଇପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 77

अतंद्रितमना आसीत्सा तल्लिंग निरीक्षणे । अक्ष्णोर्निमेषा यावंतस्तस्या आसन्दिवानिशम्

ସେ ସାଧ୍ବୀ ସେହି ଲିଙ୍ଗଦର୍ଶନରେ ଅତନ୍ଦ୍ରିତ ମନରେ ନିରନ୍ତର ଲଗ୍ନ ଥିଲା। ତାହାର ଆଖିର ନିମେଷ ଯେତେ ହେଉ, ଦିନରାତି ଅତ୍ୟଲ୍ପ ମାତ୍ରାରେ ହେଉଥିଲା; କାରଣ ସେ ଦୃଷ୍ଟି ହଟାଇବାକୁ ଚାହୁଁନଥିଲା।

Verse 78

तावत्कालस्तया साध्व्या महान्विघ्नोऽनुमीयते । निमेषांतरितः कालो यो यो व्यथोंगतो मम । लिंगानवेक्षणात्तत्र प्रायश्चित्तं कथं भवेत

ସେହି କାରଣରୁ ସେ ସାଧ୍ବୀ ସେତିକି ସମୟକୁ ମଧ୍ୟ ମହାବିଘ୍ନ ଭାବିଲା— ‘ମୋର ଯେଯେ କ୍ଷଣ ନିମେଷାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଲିଙ୍ଗଦର୍ଶନ ବିନା କଟିଗଲା ଓ ବ୍ୟଥା ହେଲା, ତାହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କିପରି ହେବ?’

Verse 79

इति संचितयंत्येव सेवां तत्याज नोंकृतेः । जलाभिलाषिणी सा तु लिंगनामामृतं पिबेत्

ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ସେ ‘ଓଂକୃତି’ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କେବେ ସେବା ତ୍ୟାଗ କଲା ନାହିଁ। ଜଳ ଆକାଂକ୍ଷା ହେଲେ ସେ ଲିଙ୍ଗନାମର ଅମୃତକୁ ହିଁ ପାନ କରୁଥିଲା।

Verse 80

नान्य द्दिदृक्षिणी तस्या अक्षिणी श्रुतिगे अपि । विहाय लिंगमोंकारं हृद्विहायः स्थितं सताम्

ତାହାର ଆଖି ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁନଥିଲା, କାନରେ ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ। ସତ୍ଜନଙ୍କ ହୃଦୟ-ଆଶ୍ରୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓଂକାର-ଲିଙ୍ଗ ଶିବଙ୍କୁ ସେ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବ?

Verse 81

तस्याः शब्दग्रहौ नान्य शब्दग्रहणतत्परौ । अतीव निपुणौ जातौ तत्सन्माल्यकरौकरौ

ତାହାର ‘ଶବ୍ଦ-ଗ୍ରାହକ’ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଧରୁନଥିଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ପବିତ୍ର ନାଦ ଗ୍ରହଣରେ ତତ୍ପର ଥିଲା। ତାହାର ହାତ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିପୁଣ ହୋଇଗଲା—ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ସୁନ୍ଦର ମାଳା ଗଠନ କରୁଥିବା ହାତ।

Verse 82

नान्यत्र चरणौ तस्याश्चरतः सुखवांछया । त्यक्त्वोंकाराजिरक्षोणीं क्षुण्णां निर्वाणपद्मया

ସୁଖଲାଭର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସେ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ପାଦ ରଖୁନଥିଲା; ଓଂକାର-ରେଖାରେ ଅଙ୍କିତ ସେହି ପବିତ୍ର ଭୂମିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ତାହାକୁ ପାଦତଳେ ଦଳିଦେଲା—ନିର୍ବାଣର ପଦ୍ମ ପରି।

Verse 83

ओंकारं प्रणवं सारं परब्रह्मप्रकाशकम् । शब्दब्रह्मत्रयीरूपं नादबिंदुकलालयम्

ଓଂକାର—ପ୍ରଣବ—ସାରସ୍ୱରୂପ, ପରବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ; ସେ ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମରୂପେ ବେଦତ୍ରୟୀ, ଏବଂ ନାଦ-ବିନ୍ଦୁ-କଳାର ଆଲୟ।

Verse 84

सदक्षरं चादिरूपं विश्वरूपं परावरम् । वरं वरेण्यं वरदं शाश्वतं शांतमीश्वरम्

ସେ ସତ୍ୟ ଅକ୍ଷର, ଆଦିରୂପ, ବିଶ୍ୱରୂପ, ପର-ଅପରରୁ ଅତୀତ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବରେଣ୍ୟ, ବରଦାତା—ଶାଶ୍ୱତ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଈଶ୍ୱର।

Verse 85

सर्वलोकैकजनकं सर्वलोकैकरक्षकम् । सर्वलोकैकसंहर्तृ सर्वलोकैकवंदितम्

ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଏକମାତ୍ର ଜନକ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ; ସମସ୍ତ ଲୋକର ଏକମାତ୍ର ସଂହର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ।

Verse 86

आद्यंतरहितं नित्यं र्शिवं शंकरमव्ययम् । एकगुणत्रयातीतं भक्तस्वांतकृतास्पदम्

ସେ ଆଦି-ଅନ୍ତ ରହିତ, ନିତ୍ୟ—ଶିବ, ଶଙ୍କର, ଅବ୍ୟୟ; ଗୁଣତ୍ରୟରୁ ଅତୀତ ଏକ, ତଥାପି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ନିଜ ଆସନ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।

Verse 87

निरुपाधिं निराकारं निर्विकारं निरंजनम् । निर्मलं निरहंकारं निष्प्रपंचं निजोदयम्

ସେ ଉପାଧିରହିତ, ନିରାକାର, ନିର୍ବିକାର, ନିରଞ୍ଜନ; ନିର୍ମଳ, ନିରହଂକାର, ପ୍ରପଞ୍ଚାତୀତ ଏବଂ ସ୍ୱପ୍ରକାଶରେ ସ୍ୱୟଂ ଉଦିତ।

Verse 88

स्वात्माराममनंतं च सर्वगं सर्वदर्शिनम् । सर्वदं सर्वभोक्तारं सर्वं सर्वसुखास्पदम्

ସେ ସ୍ୱାତ୍ମାରାମ, ଅନନ୍ତ; ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ସର୍ବଦର୍ଶୀ; ସର୍ବଦାତା, ସର୍ବଭୋକ୍ତା; ସ୍ୱୟଂ ସର୍ବ ଏବଂ ସର୍ବସୁଖର ପରମ ଆଶ୍ରୟ।

Verse 89

वागिंद्रियं तदीयं च प्रोच्चरत्तदहर्निशम् । नामांतरं न गृह्णाति क्वचिदन्यस्यकस्यचित्

ତାହାର ବାଗିନ୍ଦ୍ରିୟ, ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କର ଥିଲା, ଦିନରାତି ସେହି (ନାମ) ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲା; ଅନ୍ୟ କାହାରି ଅନ୍ୟ ନାମ କେବେ ଗ୍ରହଣ କରୁନଥିଲା।

Verse 90

एतन्नामाक्षररसं रसयंती दिवानिशम् । रसना नैव जानाति तस्या अन्यद्रसांतरम्

ଏହି ନାମାକ୍ଷରର ଅମୃତରସକୁ ଦିନରାତି ଆସ୍ୱାଦନ କରି, ତାହାର ଜିଭା ଆଉ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରସାନ୍ତରକୁ ଜାଣିଲା ନାହିଁ।

Verse 91

संमार्जनं रंगमालाः प्रासादं परितः सदा । विदध्यान्माधवी तत्र तथार्चा पात्रशोधनम्

ମାଧବୀ ସଦା ପ୍ରାସାଦର ଚାରିପାଖେ ସଫା-ସୁଥା ଓ ଶୋଭାମୟ ମାଳା ସଜାଉଥିଲା; ସେଠାରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା ଏବଂ ପୂଜାପାତ୍ରମାନଙ୍କର ଶୋଧନ ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲା।

Verse 92

तत्र पाशुपता ये वै प्रणवेशार्चने रताः । तांश्च शुश्रूषयेन्नित्यं पितृबुद्ध्याति भक्तितः

ସେଠାରେ ପ୍ରଣବେଶ (ଓଁକାର-ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ)ଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ ପାଶୁପତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପିତୃବୁଦ୍ଧିରେ ପିତାସମ ଭାବି, ପରମ ଭକ୍ତିରେ ନିତ୍ୟ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 93

वैशाखस्य चतुर्दश्यामेकदा सा तु माधवी । रात्रौ जागरणं कृत्वा दिवोपवसान्विता

ଏକଥର ବୈଶାଖ ମାସର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ସେଇ ମାଧବୀ ଦିନେ ଉପବାସ ରଖି ରାତିରେ ଜାଗରଣ କଲା।

Verse 94

यात्रामिलितभक्तेषु प्रातर्यातेषु सर्वतः । संमार्जनादिकं कृत्वा लिंगमभ्यर्च्य हर्षतः

ଯାତ୍ରାରେ ଏକତ୍ରିତ ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରଭାତେ ସବୁ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲାପରେ, ସେ ଝାଡ଼ୁ-ସଫା ଆଦି ସେବା କରି ହର୍ଷରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲା।

Verse 95

गायंती मधुरं गीतं नृत्यंती निजलीलया । ध्यायंती लिंगमोंकारं तत्र लिंगे लयं ययौ

ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇ, ନିଜ ସହଜ ଭକ୍ତିଲୀଳାରେ ନୃତ୍ୟ କରି, ଲିଙ୍ଗକୁ ଓଁକାର-ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ସେ, ସେଠାରେ ସେଇ ଲିଙ୍ଗରେ ଲୟ ପାଇଲା।

Verse 96

अनेनैव शरीरेण पार्थिवेन महामतिः । अस्मदाचार्यमुख्यानां पश्यतां च तपस्विनाम्

ଏହି ପାର୍ଥିବ ଦେହ ସହିତେ ସେଇ ମହାମତି, ଆମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଓ ତପସ୍ବୀମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ହିଁ [ଦିବ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ] ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 97

प्रादुर्बभूव यल्लिंगाज्ज्योतिर्जटिलितांबरम् । तत्र ज्योतिषि सा बाला ज्योतिर्मय्यपि साप्यभूत्

ସେହି ଲିଙ୍ଗରୁ ଏମିତି ଦିବ୍ୟ ଜ୍ୟୋତି ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା, ଯାହାର ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଥିଲା। ସେହି ଜ୍ୟୋତିରେ ସେ ବାଳିକା ମଧ୍ୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟୀ ହୋଇଗଲା।

Verse 98

राधशुक्लचतुर्दश्यामद्यापि क्षेत्रवासिनः । तत्र यात्रां प्रकुर्वंति महोत्सवपुरःसराः

ରାଧା ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରବାସୀ (କାଶୀବାସୀ) ମହୋତ୍ସବକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ସେଠାରେ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି।

Verse 99

तत्र जागरणं कृत्वा चतुर्दश्यामुपोषिताः । प्राप्नुवंति परं ज्ञानं यत्रकुत्रापि वै मृताः

ଯେମାନେ ସେଠାରେ ଜାଗରଣ କରି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଉପବାସ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଯେଉଁଠି ହେଉ ନାହିଁ।

Verse 100

ब्रह्मांडोदर मध्ये तु यानि तीर्थानि सर्वतः । तानि वैशाखभूतायामायांत्योंकृति दर्शने

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଉଦରମଧ୍ୟରେ ସର୍ବତ୍ର ଯେତେ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଓଁକାର-ସ୍ୱରୂପ ଦର୍ଶନରେ ସେସବୁ ମାନୋ ଵୈଶାଖରେ ଆସି ଏକତ୍ର ହୁଏ।

Verse 110

सर्वाण्यायतनान्याशु साब्धीनि स गिरीण्यपि । स नदीनि स तीर्थानि स द्वीपानि ययुस्ततः

ତାପରେ ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଆୟତନ, ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ—ନଦୀ, ତୀର୍ଥ ଓ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ—ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ମାନୋ ସେହି ଦିବ୍ୟ ସଙ୍ଗମରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ।

Verse 120

ये निंदंति महादेवं क्षेत्रं निंदंति येऽधियः । पुराणं ये च निंदंति ते संभाष्या न कुत्रचित्

ଯେମାନେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ଭ୍ରାନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିରେ କାଶୀ-କ୍ଷେତ୍ରକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ପୁରାଣକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ସହ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 121

ओंकारसदृशं लिंगं न क्वचिज्जगतीतले । इति गौर्यै समाख्यातं देवदेवेन निश्चितम्

ପୃଥିବୀତଳରେ ଓଂକାର-ସଦୃଶ ଲିଙ୍ଗ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ସତ୍ୟକୁ ଦେବଦେବ ଗୌରୀଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।

Verse 122

इममध्यायमाकर्ण्य नरस्तद्गतमानसः । विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शिवलोकमवाप्नुयात्

ଯେ ନର ମନକୁ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଲୀନ କରି ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 853

रक्षः काष्ठां शंकुकर्णो दृमिचंडो मरुद्दिशम् । इत्थं क्षेत्रं सदा पांति गणा एतेऽति भास्वराः

ରାକ୍ଷସ-ଦିଗକୁ ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷା କରେ, ମରୁଦ୍ଦିଗକୁ (ବାୟୁଦେବଙ୍କ ଦିଗକୁ) ଦୃମିଚଣ୍ଡ ରକ୍ଷା କରେ; ଏଭଳି ଏହି ଅତି ଭାସ୍ୱର ଗଣମାନେ ସଦା କାଶୀ-କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି।