Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 67

Devanagari script

क्षेत्रस्योपनिषच्चैषा मुक्तिबीजमिदं परम् । कर्मकाननदावाग्निरेषा लिंगावलिः प्रिये

Transliteration

kṣetrasyopaniṣaccaiṣā muktibījamidaṃ param | karmakānanadāvāgnireṣā liṃgāvaliḥ priye

Translation

ପ୍ରିୟେ! ଏହା କ୍ଷେତ୍ରର ଉପନିଷଦ୍-ସଦୃଶ ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ, ମୁକ୍ତିର ପରମ ବୀଜ; ଏହି ଲିଙ୍ଗାବଳୀ କର୍ମବନକୁ ଦହିଦେବା ଦାବାଗ୍ନି।

Word by Word

• क्षेत्रस्य: of the kṣetra
• क्षेत्रस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• उपनिषत्: Upaniṣad; secret doctrine
• उपनिषत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उपनिषद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• एषा: this
• एषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; उपनिषत् इति समानाधिकरणम्

• मुक्ति-बीजम्: seed of liberation
• मुक्ति-बीजम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक) + बीज (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (मुक्तेः बीजम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; इदम् इति समानाधिकरणम्

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदं (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बीजम्/इदम् इत्यस्य विशेषणम्

• कर्म-कानन-दाव-अग्निः: forest-fire (that burns) the forest of karma
• कर्म-कानन-दाव-अग्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कर्म (प्रातिपदिक) + कानन (प्रातिपदिक) + दाव (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कर्मरूपे कानने दावाग्निः इव / कर्मकाननस्य दावाग्निः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; एषा इति समानाधिकरण-रूपेण स्त्रीलिङ्ग-प्रदर्शनम् (अर्थतः ‘दावाग्निरिव’)

• एषा: this
• एषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; लिङ्गावलिः इति समानाधिकरणम्

• लिङ्ग-आवलिः: row/series of liṅgas
• लिङ्ग-आवलिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक) + आवलि (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (लिङ्गानाम् आवलिः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• प्रिये: O beloved
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

Speaker

Śiva (deduced from 'priye' and doctrinal metaphor)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Liṅgāvalī of Kāśī (Caturdaśa Mahāliṅga series)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A visionary tableau: a garland-like chain of liṅgas blazing with cool-white and golden fire; behind them a dense forest labeled ‘karma’ is consumed, revealing a clear sky of liberation; Śiva and Devī witness the transformation.

Characters & Entities

• Kāśī-kṣetra
• Liṅgāvali (series of Liṅgas)
• Karma
• Mukti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Kāśī Liṅga-circuit is taught as an inner liberating secret that destroys karmic accumulation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī-kṣetra through its liṅgāvali—its interconnected Śiva-liṅga shrines.

What ritualistic prescription is mentioned?

Engagement with the liṅgāvali (pilgrimage/darśana/pūjā) is implied as the means that ‘burns’ karma.