Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 45

Devanagari script

व्योम्नि संचरमाणेन सप्ताश्वेनादिकेशवः । एकदा दर्शिभावेन पूजयंल्लिंगमैश्वरम्

Transliteration

vyomni saṃcaramāṇena saptāśvenādikeśavaḥ | ekadā darśibhāvena pūjayaṃlliṃgamaiśvaram

Translation

ସପ୍ତାଶ୍ୱଯୁକ୍ତ ଆକାଶଚାରୀ ସବିତାଙ୍କ ବାହନରେ ଆରୂଢ ଆଦିକେଶବ ଏକଦା ଦର୍ଶନ-ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କଲେ।

Word by Word

• व्योम्नि: in the sky
• व्योम्नि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: व्योमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• संचरमाणेन: moving/travelling
• संचरमाणेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: सम्√चर् (धातु; शतृ-प्रत्यय)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त; पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘सप्ताश्वेन’ इति विशेषणम्

• सप्ताश्वेन: by the seven-horsed (chariot)
• सप्ताश्वेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सप्त-अश्व (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; द्विगु-समासः—सप्त अश्वाः यस्य (seven-horsed)

• आदिकेशवः: Ādi-Keśava
• आदिकेशवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आदि-केशव (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; कर्मधारयः—आदिः केशवः (Ādi-Keśava)

• एकदा: once
• एकदा: Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: एकदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• दर्शिभावेन: through a visionary state
• दर्शिभावेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: दर्शि-भाव (प्रातिपदिक; समास/भावप्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (हेतु/करण), एकवचन; तत्पुरुषः—दर्शिनः भावः (state of being a seer/seeing)

• पूजयन्: worshipping
• पूजयन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पूज् (धातु; शतृ-प्रत्यय)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि—‘worshipping’ (मुख्यक्रियासमान)

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• ऐश्वरम्: of the Lord (divine)
• ऐश्वरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऐश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘लिङ्गम्’ इति विशेषणम्

Speaker

Skanda (narration continues)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aiśvara Liṅga (within Kāśī narrative frame)

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: A cosmic tableau: the seven-horsed Sun-chariot traverses the sky; Ādikeśava appears in divine radiance, descending to worship a majestic Śiva-liṅga, with Kāśī’s sacred skyline below.

Characters & Entities

• Ādikeśava
• Saptāśva (Sun’s chariot)
• Īśvara
• Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion transcends sectarian boundaries: Vaiṣṇava reverence can culminate in worship of Śiva’s liṅga for divine vision.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśī setting is implied by the adhyāya context, as the Keśavāditya māhātmya unfolds within Vārāṇasī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-pūjā (worship of Īśvara’s liṅga) motivated by darśana (seeking divine vision).