Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 18

Devanagari script

एकमेव हि जानंति कुलपूज्यो हि यो द्विजः । तस्मै गाः संप्रयच्छंति मन्यंते तद्वचःस्फुटम्

Transliteration

ekameva hi jānaṃti kulapūjyo hi yo dvijaḥ | tasmai gāḥ saṃprayacchaṃti manyaṃte tadvacaḥsphuṭam

Translation

ସେମାନେ ଏକମାତ୍ର ନୀତି ଜାଣନ୍ତି—କୁଳରେ ପୂଜ୍ୟ ଯେ ଦ୍ୱିଜ, ସେଇ ଆଦରଣୀୟ। ତାଙ୍କୁ ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ବଚନକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ମାନନ୍ତି।

Word by Word

• एकम्: one (thing/person)
• एकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; कर्मपदम् (वस्तु)

• एव: only
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपातः

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: हेतौ/निश्चये निपातः (particle: indeed/for)

• जानन्ति: they know
• जानन्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: लट्-लकारः, परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्

• कुलपूज्यः: worthy of family reverence
• कुलपूज्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुल (प्रातिपदिक) + पूज्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पूज् + यत्)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्; समासः: कुले पूज्यः (worthy of worship in the family)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपातः (indeed)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)

• द्विजः: a brāhmaṇa (twice-born)
• द्विजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• तस्मै: to him
• तस्मै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, चतुर्थी-विभक्तिः (Dative), एकवचनम्

• गाः: cows
• गाः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• संप्रयच्छन्ति: they give/offer
• संप्रयच्छन्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + यम्/यच्छ् (धातु; √यम्)
• Form: लट्-लकारः, परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्; उपसर्गौ सम्, प्र

• मन्यन्ते: they think/consider
• मन्यन्ते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम; (वचःस्फुटम् इति विशेष्यं प्रति)

• वचःस्फुटम्: clear word/speech
• वचःस्फुटम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक) + स्फुट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः: स्फुटं वचः (clear speech/word)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Villagers approach a revered dvija seated on a simple seat; they offer cows with decorated horns; the dvija speaks calmly; listeners attentive, hands folded.

Characters & Entities

• Dvija
• Go-dāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Honor worthy spiritual custodians and support them through dāna; right guidance is treated as authoritative when rooted in dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī setting, but it does not name a particular tirtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Go-dāna is explicitly mentioned: offering cows to the revered dvija.