Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 55

Devanagari script

तीर्थानि च यथोक्तेन विधिना संचरंति ये । सर्वद्वंद्वसहा धीरास्ते नराः स्वर्गभागिनः

Transliteration

tīrthāni ca yathoktena vidhinā saṃcaraṃti ye | sarvadvaṃdvasahā dhīrāste narāḥ svargabhāginaḥ

Translation

ଯେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଧୀର ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସହନ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।

Word by Word

• तीर्थानि: pilgrimage places
• तीर्थानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• यथोक्तेन: as prescribed
• यथोक्तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: यथा + उक्त (कृदन्त; √वच् क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; अव्ययीभावः (यथोक्त = as stated)

• विधिना: by the rule/method
• विधिना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• संचरन्ति: move about, visit
• संचरन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-√चर् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धबोधक सर्वनाम

• सर्वद्वन्द्वसहाः: enduring all pairs of opposites
• सर्वद्वन्द्वसहाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + द्वन्द्व + सह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (सर्वाणि द्वन्द्वानि सहन्ते)

• धीराः: steadfast, wise
• धीराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: धीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; निर्देशार्थ सर्वनाम

• नराः: men, persons
• नराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• स्वर्गभागिनः: sharers of heaven
• स्वर्गभागिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ग + भागिन् (प्रातिपदिक; √भज्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (स्वर्गस्य भागिनः)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-tīrtha-yātrā (collective circuit)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A line of pilgrims walking steadily along Kāśī’s ghats under sun and wind, some carrying water pots and offerings; their faces show calm endurance. A subtle celestial vista above hints at svarga as the reward for disciplined travel.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is tapas: following proper procedure and enduring hardship transforms travel into heaven-winning merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction belongs to the Kāśīkhaṇḍa’s tīrtha-culture, implicitly glorifying the Kāśī tīrtha network.

What ritualistic prescription is mentioned?

To visit tīrthas ‘as prescribed’ (yathokta-vidhi) and to maintain steadiness through dvandvas (opposites).