Adhyaya 50

Verse 1

स्कंद उवाच । वाराणस्यां तथादित्या ये चान्ये तान्वदाम्यतः । कलशोद्भव ते प्रीत्या सर्वे सर्वाघनाशनाः

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ବାରାଣସୀରେ ଯେ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ପ୍ରକାଶମାନ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଏବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି। ହେ କଳଶୋଦ୍ଭବ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ), ତୁମ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପନାଶକ।

Verse 2

खखोल्को नाम भगवानादित्य परिकीर्तितः । त्रिविष्टपोत्तरे भागे सर्वव्याधिविघातकृत्

ଖଖୋଲ୍କ ନାମରେ ଜଣେ ଭଗବାନ ଆଦିତ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତ୍ରିବିଷ୍ଟପର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ସେ ସର୍ବ ବ୍ୟାଧି ନାଶକ।

Verse 3

यथा खखोल्क इत्याख्या तस्यादित्यस्य तच्छृणु । पुरा कद्रूश्च विनता दक्षस्य तनये शुभे

ଶୁଣ, ସେ ଆଦିତ୍ୟ ‘ଖଖୋଲ୍କ’ ନାମରେ କିପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ପୁରାତନ କାଳରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶୁଭ କନ୍ୟା କଦ୍ରୂ ଓ ବିନତା ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 4

कश्यपस्य च ते पत्न्यौ मारीचेः प्राक्प्रजापतेः । क्रीडंत्यावेकदान्योन्यं मुने ते ऊचतुस्त्विति

ସେ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରଜାପତି ମରୀଚିଙ୍କ ବଂଶଜ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ। ଏକଦା ପରସ୍ପର କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ।

Verse 5

कद्रूरुवाच । विनते त्वं विजानासि यदि तद्ब्रूहि मेग्रतः । अखंडिता गतिस्तेस्ति यतो गगनमंडले

କଦ୍ରୂ କହିଲେ—ହେ ବିନତା, ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଜାଣ, ତେବେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହ। ତୁମ ଗତି ଅଖଣ୍ଡ, କାରଣ ତୁମେ ଗଗନମଣ୍ଡଳରେ ବିଚର କର।

Verse 6

योसावुच्चैःश्रवा वाजी श्रूयते सवितूरथे । किं रूपःसोस्ति शबलो धवलो वा वदाशु मे

ସବିତୃଙ୍କ ରଥରେ ଅଛି ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ଅଶ୍ୱ—ତାହାର ରୂପ କିପରି? ସେ ଶବଳ କି ଧବଳ? ଶୀଘ୍ରେ ମୋତେ କହ।

Verse 7

पणं च कुरु कल्याणि तुभ्यं यो रोचतेनघे । एवमेव न यात्येष कालक्रीडनकं विना

ଏବଂ ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ନିଷ୍ପାପେ, ତୁମକୁ ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ ସେହିପରି ପଣ ମଧ୍ୟ କର। ଏହା କେବଳ କଥାରେ ଚାଲେ ନାହିଁ; କାଳର କ୍ରୀଡ଼ା ବିନା ଆଗକୁ ବଢ଼େ ନାହିଁ।

Verse 8

विनतोवाच । किं पणेन भगिन्यत्र कथयाम्येवमेव हि । त्वज्जये का च मे प्रीतिर्मज्जये किं नु ते सुखम्

ବିନତା କହିଲେ— ଭଉଣୀ, ଏଠାରେ ପଣର କି ଆବଶ୍ୟକ? ମୁଁ ଏମିତିହିଁ କହିଦେବି। ତୁମ ଜୟରେ ମୋର କି ଆନନ୍ଦ? ମୋ ଜୟରେ ତୁମର କି ସୁଖ?

Verse 9

ज्ञात्वा पणो न कर्तव्यो मिथः स्नेहमभीप्सता । ध्रुवमेकस्य विजये क्रोधोन्स्येह जायते

ଏହା ଜାଣି, ପରସ୍ପର ସ୍ନେହ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଏକର ଜୟରେ ଅନ୍ୟର ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମେ।

Verse 10

कद्रूरुवाच । क्रीडेयं नात्र भगिनि कारणं किमपि क्रुधः । खेलस्य व्यवहारोयं पणे यत्किंचिदुच्यते

କଦ୍ରୂ କହିଲେ— ଭଉଣୀ, ଏହା କେବଳ ଖେଳ; ଏଠାରେ କ୍ରୋଧର କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ। ଖେଳର ଚଳିତ ରୀତି ଏହି— ପଣ ବୋଲି କିଛି ନ କିଛି କୁହାଯାଏ।

Verse 11

विनतोवाच । तथा कुरु यथा प्रीतिस्तवास्ति पवनाशिनि । अथ तां विनतामाह कद्रूः कुटिलमानसा

ବିନତା କହିଲେ— ହେ ପବନାଶିନି, ଯେପରି କଲେ ତୁମ ପ୍ରୀତି ହୁଏ ସେପରି କର। ତାପରେ କୁଟିଳମନା କଦ୍ରୂ ବିନତାକୁ ଏହିପରି କହିଲା।

Verse 12

तस्यास्तु सा भवेद्दासी पराजीयेत या यया । अस्मिन्पणे इमाः सर्वाः सख्यः साक्षिण्य एव नौ

ଯେ ଯାହାର ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେବ, ସେ ତାହାର ଦାସୀ ହେଉ। ଏହି ପଣରେ ଏଠାରେ ଥିବା ଏହି ସମସ୍ତ ସଖୀମାନେ ଆମ ଉଭୟଙ୍କର ସାକ୍ଷୀ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 13

इत्यन्योन्यं पणीकृत्य सर्पिण्यपि पतत्त्रिणी । उवाच कर्बुरं कद्रूरश्वं श्वेतं गरुत्मती

ଏଭଳି ପରସ୍ପର ପଣ କରି ସର୍ପମାତା କଦ୍ରୂ ଓ ଗରୁଡମାତା ବିନତା ସେଇ ଅଶ୍ୱ ବିଷୟରେ କହିଲେ—କଦ୍ରୂ ତାକୁ କଲ୍ମାଷ (କଳା ଛିଟାଯୁକ୍ତ) କହିଲେ, ବିନତା ତାକୁ ଶ୍ୱେତ କହିଲେ।

Verse 14

कदागंतव्यमिति च चक्राते ते गमावधिम् । जग्मतुश्च विरम्याथ क्रीडनात्स्वस्वमालयम्

ତାପରେ ‘କେବେ ଯିବା’ ବୋଲି ସେମାନେ ଯିବାର ସମୟସୀମା ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ; ଖେଳ ଛାଡ଼ି ଦୁହେଁ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 15

विनतायां गतायां तु कद्रूराहूय चांगजान् । उवाच यात वै पुत्रा द्रुतं वचनतो मम

ବିନତା ଚାଲିଯାଇଲା ପରେ କଦ୍ରୂ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ—“ହେ ପୁତ୍ରମାନେ, ମୋ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ।”

Verse 16

तुरंगमुच्चैःश्रवसं प्रोद्भूतं क्षीरनीरधेः । सुरासुरैर्मथ्यमानान्मंदराघातसाध्वसात्

“ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ନାମ ଦିବ୍ୟ ତୁରଙ୍ଗ କ୍ଷୀରସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଦେବ ଓ ଅସୁର ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ଆଘାତରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ସମୁଦ୍ରମଥନ କରୁଥିଲେ।”

Verse 17

कार्यकारणरूपस्य सादृश्यमधिगच्छति । अतस्तं क्षीरवर्णाभं कल्माषयत पुत्रकाः

“କାର୍ଯ୍ୟ କାରଣର ରୂପସାଦୃଶ୍ୟ ପାଏ; ତେଣୁ ସେଇ ଅଶ୍ୱ କ୍ଷୀରବର୍ଣ୍ଣ—ଦୁଧ ପରି ଶ୍ୱେତ। ଏହେତୁ, ହେ ପୁତ୍ରମାନେ, ତାକୁ କଳା ଚିହ୍ନ ଦେଇ କଲ୍ମାଷିତ କର।”

Verse 18

तस्य वालधिमध्यास्य कृष्णकुंतलतां गताः । तथा तदंगलोमानि विधत्तविषसीत्कृतैः

ତାହାର ପୁଛର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଧରି ତୁମେ କଳା କେଶଲତା ପରି ହେଉ; ଏବଂ ତୁମ ବିଷମୟ ଫୁସ୍କାରରେ ତାହାର ଦେହଲୋମମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ସଜାଇ ଦିଅ।

Verse 19

इति श्रुत्वा वचो मातुः काद्रवेयाः परस्परम् । संमंत्र्य मातरं प्रोचुः कद्रूं कद्रूपमागताः

ମାତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି କାଦ୍ରବେୟ ନାଗମାନେ ପରସ୍ପରେ ପରାମର୍ଶ କଲେ; ପରେ କଦ୍ରୂଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 20

नागा ऊचुः । मातर्वयं त्वदाह्वानाद्विहाय क्रीडनं बलात् । प्राप्ताः प्रहृष्टा मृष्टान्नं दास्यत्यद्य प्रसूरिति

ନାଗମାନେ କହିଲେ—ମାତା, ତୁମ ଆହ୍ୱାନରେ ଆମେ ବଳପୂର୍ବକ ଖେଳ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ; ‘ଆଜି ଆମ ଜନନୀ ନିଶ୍ଚୟ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଅନ୍ନ ଦେବେ’ ବୋଲି ଭାବି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଥିଲୁ।

Verse 21

मृष्टं तिष्ठतु तद्दूरं विषादप्यधिकं कटु । तत्त्वया वादियन्मंत्रैरौषधैर्नोपशाम्यति

ସେ ‘ସୁସ୍ୱାଦୁ ଅନ୍ନ’ ଦୂରେଇ ରହୁ; ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ବିଷଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ କଟୁ। ତୁମ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 22

वयं न यामो यद्भाव्यं तदस्माकं भवत्विह । इति प्रोक्तं विषास्यैस्तैस्तदा कुटिलगामिभिः

ତେବେ ସେହି ବିଷମୁଖ, କୁଟିଳଗାମୀମାନେ କହିଲେ—‘ଆମେ ଯିବୁ ନାହିଁ; ଯାହା ଭାଗ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ସେହିଟା ଆମ ପାଇଁ ଏଠାରେଇ ଘଟୁ।’

Verse 23

स्कंद उवाच । अन्येपि ये कुटिलगाः पररंध्रनिषेविणः । अकर्णाः कूरहृदयाः पितरौ व्रीडयंति ते

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ଯେମାନେ କୁଟିଳ ପଥେ ଚାଲନ୍ତି, ପରର ଦୋଷ ଖୋଜନ୍ତି, କଥା ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ ଓ କଠୋର ହୃଦୟ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜିତ କରନ୍ତି।

Verse 24

पित्रोर्गिरं निराकृत्य ये तिष्ठेयुः सुदुर्मदाः । अत्याहितमिह प्राप्य गच्छेयुस्तेऽचिराल्लयम्

ପିତାମାତାଙ୍କ ବାଣୀକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରି ଯେମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଅହଂକାରରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ହିଁ ଭୟଙ୍କର ଅନିଷ୍ଟ ପାଇ ଶୀଘ୍ରେ ବିନାଶକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 25

तेषां वचनमाकर्ण्य नयाम इति सोरगी । शशाप तान्क्रुधाविष्टा नागांश्चागः समागतान्

“ଆମେ (ତାକୁ) ନେଇଯିବୁ” ବୋଲି ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଓ ସେଠାରେ ସମବେତ ନାଗମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 26

तार्क्ष्यस्य भक्ष्या भवत यूयं मद्वाक्यलंघनात् । जातमात्राश्च सर्पिण्यो भक्षयंतु स्वबालकान्

“ମୋ ବାକ୍ୟ ଲଂଘନ କରିଥିବାରୁ ତୁମେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ (ଗରୁଡ)ର ଭକ୍ଷ୍ୟ ହେବ; ଏବଂ ସର୍ପିଣୀମାନେ ଜନ୍ମ ହେବାମାତ୍ରେ ନିଜ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରୁନ୍ତୁ।”

Verse 27

इति शापानलाद्भीतैः कैश्चित्पातालमाश्रितम् । जिजीविषुभिरन्यैश्च द्वित्रैश्चक्रे प्रसूवचः

ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ସେଇ ଶାପରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ କେହି କେହି ପାତାଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ବଞ୍ଚିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଦୁଇ-ତିନି ସହଚର ସହ ପ୍ରସବ ବିଷୟରେ ଉପାୟ ଗଢ଼ିଲେ।

Verse 28

ते पुच्छमौच्चैःश्रवसमधिगम्य महाधियः । सुनीलचिकुराभासं चक्रुरंगं च कर्बुरम्

ସେଇ ମହାଧୀମାନମାନେ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବସର ପୁଛକୁ ପହଞ୍ଚି, ନିଜ ଅଙ୍ଗକୁ ଗାଢ଼ ନୀଳ କେଶ ପରି ଦେଖାଇ, କର୍ବୁର (ଛିଟିଛିଟିଆ) ବର୍ଣ୍ଣରେ କରିଦେଲେ।

Verse 29

तत्क्ष्वेडानल धूमौघैः फूत्कारभरनिःसृतैः । मातृवाक्कृतिजाद्धर्मान्न दग्धा भानुभानुभिः

ତାଙ୍କର କ୍ଷ୍ୱେଡରୂପ ଅଗ୍ନିରୁ ଭାରୀ ଫୁତ୍କାରେ ଧୂଆଁର ଘନ ଝୁଣ୍ଡ ବାହାରିଲା; କିନ୍ତୁ ମାତୃବାକ୍ୟଜନ୍ୟ ଧର୍ମବଳରେ ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତୀବ୍ର କିରଣରେ ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 30

विनतापृष्ठमारुह्य कद्रूः स्नेहवशात्ततः । वियन्मार्गमलंकृत्य ददर्शोष्णांशुमंडलम्

ତାପରେ ସ୍ନେହବଶେ କଦ୍ରୂ ବିନତାର ପିଠିରେ ଆରୋହଣ କରି, ଆକାଶପଥକୁ ଶୋଭାୟିତ କରି, ଉଷ୍ଣକିରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 31

तिग्मरश्मिप्रभावेण व्याकुलीभूतमानसा । कद्रुस्ततः खगीं प्राह विस्रब्धं विनते व्रज

ସୂର୍ଯ୍ୟର ତୀକ୍ଷ୍ଣ କିରଣପ୍ରଭାବରେ ମନ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, କଦ୍ରୂ ଖଗିନୀକୁ କହିଲା—“ହେ ବିନତେ, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଆଗକୁ ଯାଅ।”

Verse 32

उष्णगोरुष्णगोभिर्मे ताप्यते नितरां तनुः । विस्रब्धाहं स्वभावेन त्वं सापेक्षाहि सर्वतः

“ସେଇ ଦହୁଥିବା କିରଣମାନେ ମୋ ଦେହକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ତାପିତ କରୁଛନ୍ତି। ମୁଁ ସ୍ୱଭାବତଃ ନିର୍ଭୟ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସବୁଦିଗରୁ ପରାଶ୍ରିତ।”

Verse 33

स्वरूपेण पतंगी त्वं पतंगोसौ सहस्रगुः । अतएव न ते बाधा गगने तापसंभवा

ସ୍ୱଭାବରେ ତୁମେ ପତଙ୍ଗୀ, ଏବଂ ସେ ସହସ୍ରକିରଣଧାରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ। ତେଣୁ ଆକାଶରେ ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତାପ ତୁମକୁ କଷ୍ଟ ଦିଏ ନାହିଁ।

Verse 34

वियत्सरसि हंसोयं भवती हंसगामिनी । चंडरश्मिप्रतापाग्निस्त्वामतो नेह बाधते

ଆକାଶ-ସରସୀରେ ଏହିଜଣ ହଂସ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ହଂସଗତିରେ ଚଳ। ତେଣୁ ଚଣ୍ଡକିରଣଧାରୀର ପ୍ରତାପାଗ୍ନି ଏଠାରେ ତୁମକୁ ବାଧେ ନାହିଁ।

Verse 35

खगीमुद्गीयमानां खे पुनरूचे बिलेशया । त्राहित्राहि भगिन्यत्र यावोन्यत्र वियत्पथः

ଖଗୀ-ନାରୀକୁ ଆକାଶରେ ଉଠାଇ ନେଉଥିବାବେଳେ, ବିଲବାସିନୀ ସର୍ପିଣୀ ପୁଣି ଚିତ୍କାର କଲା—“ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି, ଭଗିନୀ! ଏହି ଆକାଶପଥ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଉ।”

Verse 36

विनते विनतां मां त्वं किं नावसि पतत्त्रिणी । तव दासी भविष्यामि त्वदुच्छिष्टनिषेविणी

ହେ ବିନତା, ହେ ପତତ୍ତ୍ରିଣୀ! ମୁଁ ନତ ହୋଇ ପଡ଼ିଛି—ତୁମେ ମୋତେ କାହିଁକି ରକ୍ଷା କରୁନାହ? ମୁଁ ତୁମ ଦାସୀ ହେବି, ତୁମ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ସେବନ କରି ଜୀବିବି।

Verse 37

यावज्जीवमहं भूयां त्वत्पादोदकपायिनी । खखोल्कानि पतेदेषा भृशगद्गदभाषिणी

“ମୁଁ ଯେତେଦିନ ବଞ୍ଚିବି, ସେତେଦିନ ତୁମ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନର ଜଳ ପାନ କରୁଥିବି।” ଏହିପରି କହି ସେ ଭୟଙ୍କର କମ୍ପନରେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ, ମୋହବଶ ‘ଖଖୋଲ୍କାନି…’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲା।

Verse 38

मूर्च्छां गतवती पक्षपुटौ धृत्वा बिडोरगी । सख्युल्कानि पतेदेषा वक्तव्ये त्विति संभ्रमात्

ମୂର୍ଛିତ ସର୍ପସ୍ତ୍ରୀକୁ ବିନତା ନିଜ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ପକ୍ଷପୁଟର ଆଶ୍ରୟରେ ଧରି ରଖିଲେ। ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଯାହା କହିବାକୁ ଥିଲା, ତାହା ପରିବର୍ତ୍ତେ ‘ସଖ୍ୟୁଲ୍କାନି…’ ବୋଲି ଅସାବଧାନରେ କହିଦେଲା।

Verse 39

खखोल्केति यदुक्ता गीः कद्र्वा संभ्रातचेतसा । तदा खखोल्कनामार्कः स्तुतो विनतया बहु

କଦ୍ରୂ ଭ୍ରାନ୍ତଚିତ୍ତରେ ‘ଖଖୋଲ୍କ’ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିବାରୁ, ସେହି ସମୟରେ ‘ଖଖୋଲ୍କ’ ନାମଧାରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବିନତା ବହୁତ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 40

मनागतिग्मतां प्राप्ते खे प्रयाति विवस्वति । ताभ्यां तुरंगमो दर्शि किंचित्किर्मीरवान्रथे

ବିବସ୍ୱାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଳ୍ପ ମୃଦୁତାପ ଲାଭ କରି ଆକାଶପଥେ ଗତି କରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ରଥରେ ଥିବା ଅଶ୍ୱକୁ ଦେଖିଲେ—କିଛିଟା ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ।

Verse 41

उक्ता विनतयैवैषा तापोपहतलोचना । क्रूरा सरीसृपी सत्यवादिन्या विश्वमान्यया

ଏଭଳି ତାପରେ ପୀଡିତ ନୟନଯୁକ୍ତ ସେଇ କ୍ରୂର ସରୀସୃପୀକୁ, ସତ୍ୟବାଦିନୀ ଓ ବିଶ୍ୱମାନ୍ୟା ବିନତା ନିଜେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 42

कद्रु त्वया जितं भद्रे यत उच्चैःश्रवा हयः । चंद्ररश्मिप्रभोप्येष कल्माष इव भासते

“ହେ କଦ୍ରୂ, ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଜିତିଲ; କାରଣ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ଅଶ୍ୱଟି ସତ୍ୟରେ ତୁମର। ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣସଦୃଶ ପ୍ରଭା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କଲ୍ମାଷ ପରି ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଦିଶୁଛି।”

Verse 43

विधिर्बलीयान्भुजगि चित्रं जयपराजये । क्रूरोपि विजयी क्वापि त्वक्रूरोपि पराजयी

ହେ ନାଗକନ୍ୟେ, ବିଧି ହିଁ ଅଧିକ ବଳବାନ; ଜୟ-ପରାଜୟର ଏହି ବିଚିତ୍ରତା ନିଶ୍ଚୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। କେବେ କ୍ରୂର ମଧ୍ୟ ବିଜୟୀ ହୁଏ, କେବେ ଅକ୍ରୂର ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ ହୁଏ।

Verse 44

विनताविनताधारा वदंतीति यथागतम् । कद्रूनिवेशनं प्राप्ता तस्या दास्यमचीकरत्

ପରମ୍ପରା ଯଥାକ୍ରମେ କହେ, ବିନତା—ଅବନତ ହୋଇ—କଦ୍ରୂଙ୍କ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚି ତାଙ୍କର ଦାସ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 45

कदाचिद्विनतादर्शि सुपर्णनाश्रुलोचना । विच्छाया मलिना दीना दीर्घनिःश्वासवत्यपि

ଏକଦା ସୁପର୍ଣ୍ଣ ବିନତାକୁ ଦେଖିଲେ—ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେ ଛାୟାହୀନ, ମଲିନ, ଦୀନ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡୁଥିଲା।

Verse 46

सुपर्ण उवाच । प्रातःप्रातरहो मातः क्व यासि त्वं दिनेदिने । सायमायासि च कुतो विच्छाया दीनमानसा

ସୁପର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ—“ମା, ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତେ ପ୍ରଭାତେ, ହାୟ, ତୁମେ କେଉଁଠିକୁ ଯାଉଛ? ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ କେଉଁଠୁ ଫେରୁଛ—ଛାୟାହୀନ ଓ ଦୀନମନା?”

Verse 47

कुतो निःश्वसिसि प्रोच्चैरश्रुपूर्ण विलोचना । यथा क्लीबसुता योषिद्यथापति तिरस्कृता

“ତୁମେ କାହିଁକି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡୁଛ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ସହ—ଯେପରି ନପୁଂସକର କନ୍ୟା ନାରୀ, ଯେପରି ପତିଦ୍ୱାରା ତିରସ୍କୃତା ସ୍ତ୍ରୀ।”

Verse 48

ब्रूहि मातर्झटित्यद्य कुतो दूनासि पत्त्रिणि । मयि जीवति ते बाले कालेपि कृतसाध्वसे

ହେ ମାତା, ଆଜି ତୁରନ୍ତ କୁହ—ହେ ପକ୍ଷିଣୀ—ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ ଦୁଃଖିତ? ମୁଁ ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ, ହେ କୋମଳ ବାଳେ, ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଭୟର କାରଣ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 49

अश्रुनिर्माणकरणे कारणं किं तपस्विनि । सुचरित्रा सुनारीषु नामंगलमिहेष्यते

ହେ ତପସ୍ୱିନୀ, ଏହି ଅଶ୍ରୁ ଝରିବାର କାରଣ କ’ଣ? ସୁଚରିତ୍ରା ସତୀନାରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ଲୋକରେ ଅମଙ୍ଗଳ ଆସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 50

धिक्तांश्च पुत्रान्यन्माता तेषु जीवत्सु दुःखभाक् । वरं वंध्यैव सा यस्याः सुता वंध्यमनोरथाः

ପୁଅମାନେ ଜୀବିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯାହାର ମାତା ଦୁଃଖ ଭୋଗେ, ସେହି ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଧିକ୍କାର। ଯାହାର ପୁଅମାନଙ୍କ ମନୋରଥ ବନ୍ଧ୍ୟ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାହାଠାରୁ ସେ ନାରୀ ନିଃସନ୍ତାନ ହେବା ଭଲ।

Verse 51

इत्यूर्जस्वलमाकर्ण्य वचः सूनोर्गरुत्मतः । विनता प्राह तं पुत्रं मातृभक्तिसमन्वितम्

ପୁତ୍ର ଗରୁତ୍ମାନଙ୍କ ଉର୍ଜସ୍ୱଳ ବଚନ ଶୁଣି, ମାତୃଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବିନତା କହିଲେ।

Verse 52

अहं दास्यस्मि रे बाल कद्र्वाश्च क्रूरचेतसः । पृष्ठे वहामि तां नित्यं तत्पुत्रानपि पुत्रक

ବିନତା କହିଲେ—ହେ ବାଳକ, କ୍ରୂରଚେତା କଦ୍ରୁର ମୁଁ ଦାସୀ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ପୁତ୍ରକ, ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ତାକୁ ମୋ ପିଠିରେ ବହି ନେଉଛି, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 53

कदाचिन्मंदरं यामि कदाचिन्मलयाचलम् । कदाचिदंतरीपेषु चरेयं तदुदन्वताम्

କେବେ ମୁଁ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଯାଏ, କେବେ ମଲୟାଚଳକୁ। କେବେ ସେହି ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦ୍ୱୀପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ବିଚରଣ କରେ।

Verse 54

यत्रयत्र नयेयुस्ते काद्रवेयाः सुदुर्मदाः । व्रजेयं तत्रतत्राहं तदधीना यतः सुत

ଅହଙ୍କାରରେ ମତ୍ତ କଦ୍ରୂପୁତ୍ରମାନେ ଯେଉଁଯେଉଁଠାକୁ ମୋତେ ନେଇଯାଆନ୍ତି, ସେଉଁସେଉଁଠାକୁ ମୋତେ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ; କାରଣ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ, ହେ ପୁତ୍ର।

Verse 55

गरुड उवाच । दासीत्वकारणं मातः किं ते जातं सुलक्षणे । दक्षप्रजापतेः पुत्रि कश्यपस्यप्रियेऽनघे

ଗରୁଡ କହିଲେ—ମାତଃ, ହେ ସୁଲକ୍ଷଣେ! ତୁମର ଦାସୀତ୍ୱ କାହିଁକି ହେଲା? ହେ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା, କଶ୍ୟପଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ହେ ନିର୍ଦୋଷେ—ତୁମ ସହ କ’ଣ ଘଟିଲା?

Verse 56

विनतोवाच गरुडं पुरावृत्तमशेषतः । दासीत्वकारणं यद्वदादित्याश्वविलोकनम्

ତାପରେ ବିନତା ଗରୁଡଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ସବିସ୍ତାରେ କହିଲେ—ଦାସୀତ୍ୱର କାରଣ ଓ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ଅଶ୍ୱ (ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବସ) ଦେଖିବା ପ୍ରସଙ୍ଗ ସହିତ।

Verse 57

श्रुत्वेति गरुडः प्राह मातरं सत्वरं व्रज । पृच्छाद्य मातस्तान्दुष्टान्काद्रवेयानिदं वचः

ଏହା ଶୁଣି ଗରୁଡ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ—ଶୀଘ୍ର ଯାଅ। ଆଜି, ମାତଃ, ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ କାଦ୍ରବେୟମାନଙ୍କୁ (ସର୍ପମାନଙ୍କୁ) ଏହି ବଚନ ପଚାର।

Verse 58

यद्दुर्लभं हि भवतां यत्रात्यंतरुचिश्च वः । मद्दासीत्वविमोक्षाय तद्याचध्वं ददाम्यहम्

ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଯାହାକୁ ତୁମେ ସର୍ବାଧିକ ଆକାଂକ୍ଷା କର—ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ଦାସତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ କରିବାର ମୂଲ୍ୟରୂପେ ସେହିଟି ମାଗ; ମୁଁ ତାହା ଦେବି।

Verse 59

तथाकरोच्च विनता तेपि श्रुत्वा तदीरितम् । सर्पाः संमंत्र्य तां प्रोचुर्विनतां हृष्टमानसाः

ବିନତା ସେପରି କଲା। ଏବଂ ସେହି ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶୁଣି, ପରସ୍ପରେ ପରାମର୍ଶ କରି, ହୃଷ୍ଟମନେ ବିନତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 60

मातृशापविमोक्षाय यदि दास्यति नः सुधाम् । तदा समीहितं तेस्तु न दास्यत्यथ दास्यसि

ମାତୃଶାପବିମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ସେ ଯଦି ଆମକୁ ସୁଧା (ଅମୃତ) ଦେବ, ତେବେ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ; ନ ଦେଲେ ତୁମେ ଦାସୀ ହୋଇ ରହିବ।

Verse 61

इत्योंकृत्य समापृच्छ्य कद्रूं द्रुतगतिः खगी । गरुत्मंतं समाचष्ट दृष्ट्वा संहृष्टमानसम्

ଏହିପରି ‘ଓଁ’ କହି, କଦ୍ରୂଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ଦ୍ରୁତଗତି ଖଗୀ (ବିନତା) ଗଲା ଏବଂ ହୃଷ୍ଟମନ ଗରୁଡଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ଜଣାଇଲା।

Verse 62

नागांतकस्ततः प्राह मातरं चिंतयातुराम् । आनीतं विद्धि पीयूषं मातर्मे देहि भोजनम्

ତାପରେ ନାଗାନ୍ତକ (ଗରୁଡ) ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ମାତା, ପୀୟୂଷ (ଅମୃତ) ମୁଁ ଆଣିଛି ବୋଲି ଜାଣ; ମାତା, ମୋତେ ଭୋଜନ ଦିଅ।’

Verse 63

विनता प्राह तं पुत्रं संप्रहृष्टतनूरुहा । भोः सुपर्णार्णवं तूर्णं याहि मंगलमस्तु ते

ଆନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତା ବିନତା ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ— “ହେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ଗରୁଡ)! ଶୀଘ୍ର ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଅ; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।”

Verse 64

संति तत्रापि बहुशो निषादा मत्स्यघातिनः । वेलातटनिवासाश्च तान्भक्षय दुरात्मनः

“ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ରତଟରେ ବସୁଥିବା ଅନେକ ନିଷାଦ ଅଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ମାଛ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି; ସେହି ଦୁଷ୍ଟମନାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କର।”

Verse 65

परप्राणैर्निजप्राणान्ये पुष्णंतीह दुर्धियः । शासनीयाः प्रयत्नेन श्रेयस्तच्छासनं परम्

“ଯେ ମୂଢ ଲୋକ ଅନ୍ୟର ପ୍ରାଣ ନେଇ ନିଜ ପ୍ରାଣ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୟାସରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଶାସନ ହିଁ ପରମ ଶ୍ରେୟ।”

Verse 66

बहुहिंसाकृतां हिंसा भवेत्स्वर्गस्य साधनम् । विहिंसितेषु दुष्टेषु रक्ष्यते भूरिशो यतः

“ଅତ୍ୟଧିକ ହିଂସା କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ କରାଯାଇଥିବା ହିଂସା ସ୍ୱର୍ଗସାଧନ ହୋଇପାରେ; କାରଣ ଦୁଷ୍ଟ ଦମିତ ହେଲେ ଅନେକେ ରକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।”

Verse 67

निषादेष्वपि चेद्विप्रः कश्चिद्भवति पुत्रक । संरक्षणीयो यत्नेन भक्षणीयो न कर्हिचित्

“କିନ୍ତୁ ନିଷାଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥାଏ, ପୁତ୍ର, ତାହାକୁ ଯତ୍ନରେ ସୁରକ୍ଷା କର; କେବେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରିବୁ ନାହିଁ।”

Verse 68

गरुड उवाच । मत्स्यादिनां वसन्मध्ये कथं ज्ञेयो द्विजो मया अभक्ष्यो यस्त्वया प्रोक्तस्तच्चिह्नं किं चनात्थ मे

ଗରୁଡ କହିଲେ—ମାଛଧରା ଆଦିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସି ମୁଁ ଦ୍ୱିଜକୁ କିପରି ଚିହ୍ନିବି? ତୁମେ ଯାହାକୁ ‘ଅଭକ୍ଷ୍ୟ’ କହିଛ, ତାହାର କିଛି ଚିହ୍ନ ମୋତେ କୁହ।

Verse 69

विनतोवाच । यज्ञसूत्रं गले यस्य सोत्तरीयं सुनिर्मलम् । नित्यधौतानि वासांसि भालं तिलक लांछितम्

ବିନତା କହିଲେ—ଯାହାର ଗଳାରେ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଅଛି, ଯାହାର ଉତ୍ତରୀୟ ଅତି ନିର୍ମଳ, ଯାହାର ବସ୍ତ୍ର ନିତ୍ୟ ଧୋଇଥାଏ, ଏବଂ ଯାହାର ଲଲାଟ ତିଳକଚିହ୍ନିତ—

Verse 70

सपवित्रौ करौ यस्य यन्नीवी कुशगर्भिणी । यन्मौलिः सशिखाग्रंथिः स ज्ञेयो ब्राह्मणस्त्वया

—ଯାହାର ହାତରେ ପବିତ୍ରକ (ପବିତ୍ର-ବଳୟ) ଅଛି, ଯାହାର ନୀବୀରେ କୁଶା ଧରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଯାହାର ମସ୍ତକରେ ଶିଖାଗ୍ରନ୍ଥି ସହିତ ମୌଳି ଅଛି—ତାକୁ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜାଣ।

Verse 71

उच्चरेदृग्यजुःसाम्नामृचमेकामपीह यः । गायत्रीमात्रमंत्रोपि स विज्ञेयो द्विजस्त्वया

ଏଠାରେ ଋଗ୍, ଯଜୁଃ କିମ୍ବା ସାମର ଗୋଟିଏ ଋଚା ମଧ୍ୟ ଯେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ—କିମ୍ବା କେବଳ ଗାୟତ୍ରୀମନ୍ତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ତାକୁ ତୁମେ ଦ୍ୱିଜ ଭାବେ ବୁଝ।

Verse 72

गरुड उवाच । मध्ये सदा निषादानां यो वसेज्जननि द्विजः । तस्यैतेष्वेकमप्येव न मन्ये लक्ष्मबोधकम्

ଗରୁଡ କହିଲେ—ମାତା, ଯେ ଦ୍ୱିଜ ସଦା ନିଷାଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସେ, ତାହା ପାଇଁ ଏହି ଲକ୍ଷଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ନିଶ୍ଚିତ ପରିଚୟକ ଲାଗୁନାହିଁ।

Verse 73

लक्ष्मांतरं समाचक्ष्व द्विजबोधकरं प्रसूः । येन विज्ञाय तं विप्रं त्यजेयमपि कंठगम्

ହେ ମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବା ପାଇଁ ବିଶେଷ ଲକ୍ଷଣଟି ମୋତେ କୁହ; ତାହା ଜାଣି ମୁଁ କଣ୍ଠରେ ଅଟକିଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।

Verse 74

तच्छ्रुत्वा विनता प्राह यस्ते कंठगतोंऽगज । खदिरांगारवद्दह्यात्तमपाकुरु दूरतः

ଏହା ଶୁଣି ବିନତା କହିଲେ—ପୁତ୍ର, ଯେ ତୋ କଣ୍ଠରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ସେ ଖଦିର ଅଙ୍ଗାର ପରି ଦହିବ; ତାକୁ ଦୂରେ ହଟାଇଦେ।

Verse 75

द्विजमात्रेपि या हिंसा सा हिंसा कुशलाय न । देशं वंशं श्रियं स्वं च निर्मूलयति कालतः

ଏକ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ହିଂସା କୁଶଳକର ନୁହେଁ; କାଳକ୍ରମେ ତାହା ଦେଶ, ବଂଶ ଓ ନିଜ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧିକୁ ମୂଳସହ ଉପାଡ଼ିଦିଏ।

Verse 76

निशम्य काश्यपिरितिप्रसूपादौप्रणम्य च । गृहीताशीर्ययौ शीघ्रं खमार्गेण खगेश्वरः

ମାତା କାଶ୍ୟପୀ (ବିନତା)ଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମାତୃଚରଣେ ପ୍ରଣାମ କରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କରି, ଖଗେଶ୍ୱର ଆକାଶମାର୍ଗେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲା।

Verse 77

दूरादालोकयांचक्रे निषादान्मत्स्यजीविनः । पक्षौ विधूय पक्षींद्रो रजसापूर्य रोदसी

ଦୂରରୁ ସେ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ନିଷାଦମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲା; ପକ୍ଷ ଝାଡ଼ିଦେଇ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ର ଧୂଳିରେ ଦ୍ୟୁ-ଭୂ ଦୁଇ ରୋଦସୀକୁ ପୂରିଦେଲା।

Verse 78

अंधीकृत्य दिशोभागानब्धिरोधस्युपाविशत् । व्यादाय वदनं घोरं महाकंदरसन्निभम्

ଦିଗ୍ଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଧକାର କରି ସେ ସମୁଦ୍ରତଟେ ବସିଲା। ମହାକନ୍ଦର ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ମୁଖ ଖୋଲିଲା।

Verse 79

कांदिशीका निषादास्तु विविशुस्तत्र च स्वयम् । मन्वानेष्वथ पंथानं तेषु कंठं विशत्स्वपि

ବିଭ୍ରାନ୍ତ ନିଷାଦମାନେ ସ୍ୱୟଂ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏହାକୁ ପଥ ଭାବି; ଭିତରକୁ ଯାଉଯାଉ ସେମାନେ ତାହାର କଣ୍ଠରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ।

Verse 80

जज्वालेंगलसंस्पर्शो द्विजस्तत्कंठकंदलीम् । प्राक्प्रविष्टानथो तार्क्ष्यो निषादानौदरीं दरीम्

କଣ୍ଠାଗ୍ନିର ସ୍ପର୍ଶରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସେ ଦ୍ୱିଜ ତାହାର କଣ୍ଠ-କନ୍ଦରାରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା। ତାପରେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ (ଗରୁଡ) ପୂର୍ବରୁ ନିଷାଦମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଉଦର-ଗୁହାରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା।

Verse 81

प्रवेश्य कंठतालुस्थं तं विज्ञाय द्विजस्फुटम् । भयादुदगिरत्तूर्णं मातृवाक्येन यंत्रितः

କଣ୍ଠ-ତାଳୁରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଚିହ୍ନି, ମାତୃବାକ୍ୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ସେ ଭୟରେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଉଗାରିଦେଲା।

Verse 82

तमुद्गीर्णं नरं दृष्ट्वा पक्षिराट्समभाषत । कस्त्वं जात्यासि निगद मम कंठविदाहकृत्

ଉଗାରିଦିଆଯାଇଥିବା ସେ ନରକୁ ଦେଖି ପକ୍ଷିରାଟ୍ କହିଲା—“ତୁମେ ଜାତିରେ କିଏ? କୁହ, ଯେ ମୋ କଣ୍ଠରେ ଦାହ ସୃଷ୍ଟି କଲା।”

Verse 83

स तदाहेति विप्रोहं पृष्टः सन्गरुडाग्रतः । वसाम्येषु निषादेषु जातिमात्रोपजीवकः

ଗରୁଡଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରଶ୍ନିତ ହୋଇ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— “ମୁଁ ନିଷାଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଛି; କେବଳ ଜନ୍ମ-ସ୍ଥିତିର ଆଶ୍ରୟରେ ଜୀବିକା ଚାଲାଏ, ଅନ୍ୟ ସତ୍ୟ ଉପାୟ ନାହିଁ।”

Verse 84

तं प्रेष्य गरुडो दूरं भक्षयित्वाथ भूरिशः । नभो विक्षोभयांचक्रे प्रलयानिल सन्निभः

ତାକୁ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ି ତାପରେ ଭକ୍ଷଣ କରି, ମହାବଳୀ ଗରୁଡ—ପ୍ରଳୟବାତାସ ସଦୃଶ—ଆକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କ୍ଷୁବ୍ଧ କଲେ।

Verse 85

तं दृष्ट्वा तिग्मतेजस्कं ज्वालाततदिगंतरम् । ज्वलद्दावानलं शैलमिव बिभ्युर्दिवौकसः

ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିତ, ଯାହାର ଜ୍ୱାଳା ଦିଗନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ—ତାକୁ ଦେଖି ଦେବଲୋକବାସୀମାନେ କମ୍ପିତ ହେଲେ; ଯେପରି ଦାବାନଳରେ ଆବୃତ ପର୍ବତ।

Verse 86

ते सन्नह्यंत युद्धाय सज्जीकृत बलायुधाः । अध्यास्य वाहनान्याशु सर्वे वर्मभृतः सुराः

ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସନ୍ନଦ୍ଧ ହେଲେ, ବଳ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ; ଏବଂ କବଚଧାରୀ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶୀଘ୍ର ନିଜ ନିଜ ବାହନରେ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 87

तिर्यग्गतीरविर्नायं नायमग्निः सधूमवान् । क्षणप्रभाप्यसौ नैव को नः सम्मुख एत्यसौ

“ଏହା ଆକାଶରେ ତିର୍ୟକ୍ ଗତି କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ଧୂମସହିତ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କ୍ଷଣିକ ଝଲକ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ତେବେ କିଏ ଆମ ସମ୍ମୁଖକୁ ସିଧାସଳଖ ଆସୁଛି?”

Verse 88

न दैत्येषु प्रभेदृक्स्यान्नाकृतिर्दानवेष्वियम् । महासाध्वसदः कोयमस्माकं हृत्प्रकंपनः

ଏହା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିଚିତ କୌଣସି ପ୍ରକାର ନୁହେଁ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଆକୃତି ନାହିଁ। ଏ କିଏ, ଯେ ମହାଭୟ ଜନ୍ମାଇ ଆମ ହୃଦୟକୁ କମ୍ପାଇ ଦେଉଛି?

Verse 89

यावत्संभावयंतीति नीतिज्ञा अपि निर्जराः । तावद्दुधाव स्वौ पक्षौ पक्षिराजो महाबलः

ନୀତିଜ୍ଞ ଅମର ଦେବମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଣ ଘଟୁଛି ବୋଲି ବିଚାର କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ମହାବଳୀ ପକ୍ଷିରାଜ ନିଜ ଦୁଇ ପକ୍ଷକୁ ଜୋରେ ଫଡ଼ଫଡ଼ାଇଲା।

Verse 90

निपेतुः पक्षवातेन सायुधाश्च सवाहनाः । न ज्ञायंते क्व संप्राप्ता वात्यया पार्णतार्णवत्

ତାଙ୍କ ପକ୍ଷବାତରେ ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ବାହନାରୂଢ଼ ଅବସ୍ଥାରେ ହିଁ ପଡ଼ିଗଲେ। ବାତ୍ୟାରେ ଉଡୁଥିବା ପତ୍ର ପରି ସେମାନେ କେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିଲେ—ତାହା ମଧ୍ୟ ଜଣା ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ।

Verse 91

अथ तेषु प्रणष्टेषु बुद्ध्या विज्ञाय पक्षिराट् । कोशागारं सुधायाः स तत्रापश्यच्च रक्षिणः

ତାପରେ ସେମାନେ ଛିଟିଯାଇ ପ୍ରଣଷ୍ଟ ହେଲାପରେ, ପକ୍ଷିରାଟ୍ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ବିଚାର କରି ସୁଧାର କୋଷାଗାରକୁ ଦେଖିଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ ତାହାର ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା।

Verse 92

शस्त्रास्त्रोद्यतपाणींस्तान्सुरानाधूय सर्वशः । ददर्श कर्तरीयंत्रममृतोपरिसंस्थितम्

ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଥିବା ହାତ ଥିବା ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସବୁଦିଗରୁ ଝାଡ଼ି ଦୂର କରି, ସେ ଅମୃତର ଉପରେ ସ୍ଥାପିତ କତରୀ-ସଦୃଶ ଯନ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 93

मनःपवनवेगेन भ्रममाणं महारयम् । अपिस्पृशंतं मशकं यत्खंडयति कोटिशः

ସେ ମନ ଓ ପବନର ବେଗରେ ଘୂରୁଥିବା ମହାଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ର; ସ୍ପର୍ଶ ନ କରି ମାତ୍ର ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ମଶାକକୁ ମଧ୍ୟ କୋଟି କୋଟି ଖଣ୍ଡରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଉଥିଲା।

Verse 94

उपोपविश्य पक्षींद्रस्तस्य यंत्रस्य निर्भयः । क्षणं विचारयामास किमत्र करवाण्यहो

ତାପରେ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ର ଗରୁଡ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ସେଇ ଯନ୍ତ୍ରର ନିକଟେ ବସି କ୍ଷଣମାତ୍ର ଚିନ୍ତା କଲେ—“ହାୟ! ଏଠାରେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”

Verse 95

स्प्रष्टुं न लभ्यते चैतद्वात्या न प्रभवेदिह । क उपायोत्र कर्तव्यो वृथा जातो ममोद्यमः

“ଏହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଝଡ଼ବାତ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଏହାର ବିରୋଧରେ କାମ କରେନାହିଁ। ତେବେ କେଉଁ ଉପାୟ କରିବି? ମୋର ଉଦ୍ୟମ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା।”

Verse 96

न बलं प्रभवेदत्र न किंचिदपि पौरुषम् । अहो प्रयत्नो देवानामेतत्पीयूषरक्षणे

“ଏଠାରେ ବଳ କାମ ଦେଉନାହିଁ, କିଛିମାତ୍ର ପୌରୁଷ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଅହୋ! ଏହି ଅମୃତ (ପୀୟୂଷ) ରକ୍ଷାରେ ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରୟାସ କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!”

Verse 97

यदि मे शंकरे भक्तिर्निर्द्वंद्वातीव निश्चला । तदा स देवदेवो मां वियुनक्तु महाऽधिया

“ଯଦି ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ଭକ୍ତି ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରହିତ ଓ ଅଚଳ ହୁଏ, ତେବେ ଦେବଦେବ ସେ ମହାଧି ହୋଇ ମୋତେ ଯଥାର୍ଥ ବିବେକ ଓ ପଥ ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 98

यद्यहं मातृभक्तोस्मि स्वामिनः शंकरादपि । तदा मे बुद्धिरत्रास्तु पीयूषहरणं क्षमा

ଯଦି ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ମାତୃଭକ୍ତ—ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଶଙ୍କରଠାରୁ ମଧ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟଭାବରେ ଅଧିକ—ତେବେ ଏଠାରେ ମୋ ମନରେ ସମ୍ୟକ୍ ବୁଦ୍ଧି ଉଦିତ ହେଉ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅମୃତହରଣ ସମ୍ଭବ ହେବ।

Verse 99

आत्मार्थं नोद्यमश्चायं हृत्स्थो वेत्तीति विश्वगः । मातुर्दास्यविमोक्षाय यतेहममृतं प्रति

ଏହି ଉଦ୍ୟମ ମୋ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ନୁହେଁ—ହୃଦୟସ୍ଥ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ଏହା ଜାଣନ୍ତି। ମୁଁ ଅମୃତ ପ୍ରତି ଯତ୍ନ କରୁଛି କେବଳ ମାତାଙ୍କୁ ଦାସ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ।

Verse 100

जरितौ पितरौ यस्य बालापत्यश्च यः पुमान् । साध्वी भार्या च तत्पुष्ट्यै दोषोऽकृत्येपि तस्य न

ଯାହାର ପିତାମାତା ବୃଦ୍ଧ, ସନ୍ତାନମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିଶୁ, ଏବଂ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସାଧ୍ବୀ—ତାଙ୍କ ପୋଷଣାର୍ଥେ ସେ ଯଦି ଅନ୍ୟଥା ଅନୁଚିତ ମନାଯାଉଥିବା କାମ ମଧ୍ୟ କରେ, ତାହାର ଦୋଷ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 110

ततः कैटभजित्प्राह वैनतेयं मुदान्वितः । वृतंवृतं महोदार देहिदेहि वरद्वयम्

ତାପରେ କୈଟଭଜିତ୍ (ବିଷ୍ଣୁ) ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ବୈନତେୟ (ଗରୁଡ)ଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ମହୋଦାର! ବାଛ, ବାଛ; ମୋଠାରୁ ଦୁଇଟି ବର ମାଗ।”

Verse 120

इत्युक्त्वा सहितो मात्रा वैनतेयो विनिर्ययौ । कुशासने च तैरुक्तो धृत्वा पीयूषभाजनम्

ଏପରି କହି ବୈନତେୟ ମାତାଙ୍କ ସହିତ ବାହାରିଲେ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ କୁଶାସନ ଉପରେ ଅମୃତପାତ୍ର ରଖି ତାହାକୁ ସାବଧାନରେ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 130

विश्वेशानुगृहीतानां विच्छिन्नाखिलकर्मणाम् । भवेत्काशीं प्रति मतिर्नेतरेषां कदाचन

ଯେମାନେ କାଶୀର ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାଙ୍କର ସମସ୍ତ କର୍ମବନ୍ଧନ ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନଙ୍କର ମନ କାଶୀ ପ୍ରତି ନିବେଶିତ ହୁଏ; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର କେବେ ନୁହେଁ।

Verse 140

काश्यां प्रसन्नौ संजातौ देवौ शंकरभास्करौ । गरुडस्थापिताल्लिंगादाविरासीदुमापतिः

କାଶୀରେ ଶଙ୍କର ଓ ଭାସ୍କର—ଏହି ଦୁଇ ଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଏବଂ ଗରୁଡ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଲିଙ୍ଗରୁ ଉମାପତି (ଶିବ) ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 150

तस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते । काश्यां पैशंगिले तीर्थे खखोल्कस्य विलोकनात् । नरश्चिंतितमाप्नोति नीरोगो जायते क्षणात्

ତାହାର କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। କାଶୀର ପୈଶଙ୍ଗିଲ ତୀର୍ଥରେ ଖଖୋଲ୍କଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ ଏବଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ନିରୋଗ ହୁଏ।

Verse 151

नरः श्रुत्वैतदाख्यानं खखोल्कादित्यसंभवम् । गरुडेशेन सहितं सर्वपापैः प्रमुच्यते

ଆଦିତ୍ୟସମ୍ବନ୍ଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଖଖୋଲ୍କଙ୍କର, ଗରୁଡେଶ ସହିତ ଏହି ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।