Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 65

Devanagari script

मनोरथा न सिद्ध्येयुः सिद्धा नश्यंत्यपि ध्रुवम् । खलानां तेन कुशलि विश्वं विश्वेशरक्षितम्

Transliteration

manorathā na siddhyeyuḥ siddhā naśyaṃtyapi dhruvam | khalānāṃ tena kuśali viśvaṃ viśveśarakṣitam

Translation

ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କର ଯୋଜନା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ; ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ନଶିଯାଏ। ତେଣୁ ବିଶ୍ୱେଶଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଜଗତ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ କୁଶଳ।

Word by Word

• मनोरथाः: desires/wishes
• मनोरथाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनोरथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (not)

• सिद्ध्येयुः: would succeed/be fulfilled
• सिद्ध्येयुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √सिध् (सिध्यति) (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• सिद्धाः: fulfilled (ones)
• सिद्धाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √सिध् (सिध्यति) (धातु) + क्त (past participle)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण (fulfilled)

• नश्यन्ति: perish/are destroyed
• नश्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √नश् (नश्यति) (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (even)

• ध्रुवम्: certainly
• ध्रुवम्: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: निश्चयार्थक अव्ययप्रयोग (certainly)

• खलानाम्: of the wicked
• खलानाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: खल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• तेन: therefore/by that
• तेन: Karana/Hetu (Instrument/Cause करण/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; हेतु/करणार्थे (by that/therefore)

• कुशलि: safe/well
• कुशलि: Karta (Predicate adjective/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कुशलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण; (ending -i as in kuśalī)

• विश्वम्: the world
• विश्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• विश्वेश-रक्षितम्: protected by the Lord of the universe
• विश्वेश-रक्षितम्: Karta (Predicate adjective/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विश्वेश (प्रातिपदिक; विश्व + ईश) + रक्षित (प्रातिपदिक; √रक्ष् + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (विश्वेशेन रक्षितम्)

Speaker

Vyāsa (narrative voice; speaker not explicitly marked in this verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśveśa-kṣetra (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (frame assumed; not explicit in verse)

Visual Art Cues

Scene: Viśveśa as a radiant liṅga or enthroned Śiva presides over Kāśī; shadowy figures representing wicked schemes dissolve or crumble, while the city and devotees remain safe.

Characters & Entities

• Viśveśa (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adharma cannot ultimately prevail; the Lord (Viśveśa) safeguards cosmic and moral order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly Kāśī, through the name Viśveśa/Viśvanātha—Śiva’s supreme form especially revered in Vārāṇasī.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse is theological, affirming Śiva’s protection.