Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 45

Devanagari script

आपृच्छ्य सर्वान्समुनीन्मुनीश्वरः सबालवृद्धानपि तत्रवासिनः । तृणानि वृक्षांश्चलताः समस्ताः पुरीं परिक्रम्य च निर्ययौ च

Transliteration

āpṛcchya sarvānsamunīnmunīśvaraḥ sabālavṛddhānapi tatravāsinaḥ | tṛṇāni vṛkṣāṃścalatāḥ samastāḥ purīṃ parikramya ca niryayau ca

Translation

ମୁନୀଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ବାଳ-ବୃଦ୍ଧ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ପୁରୀକୁ ପରିକ୍ରମା କରି ବାହାରିଲେ; ଯେନେ ତୃଣ ଓ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଚାଲିଲେ।

Word by Word

• आपृच्छ्य: having taken leave/asked
• आपृच्छ्य: Purvakala-Kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-प्रच्छ् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund), अर्थः—‘पूछित्वा/अनुज्ञां गृहीत्वा’

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषण

• सु-मुनीन्: the good sages
• सु-मुनीन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सु (अव्यय/उपसर्गवत्) + मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; कर्मधारयः—‘सुमुनयः’ (good sages)

• मुनीश्वरः: lord of sages
• मुनीश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘मुनीनां ईश्वरः’

• स-बाल-वृद्धान्: (those) with children and elders
• स-बाल-वृद्धान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स (अव्यय) + बाल (प्रातिपदिक) + वृद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; ‘बाल’+‘वृद्ध’ द्वन्द्वः, ‘स’ = ‘सहित’ (with)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place)

• वासिनः: residents
• वासिनः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन (पाठानुसारं); ‘तत्रवासिनः’ इति समासे सति प्रायः द्वितीया बहुवचन

• तृणानि: grasses
• तृणानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तृण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• वृक्षान्: trees
• वृक्षान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• चलताः: moving
• चलताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: चल् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्त (शतृ-प्रत्ययान्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषणवत्—‘चलन्तः’

• समस्ताः: all together
• समस्ताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषण (सर्वेषां समाहारः)

• पुरीम्: the city
• पुरीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• परिक्रम्य: having circumambulated
• परिक्रम्य: Purvakala-Kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-क्रम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund), अर्थः—‘परिभ्रम्य’

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• निर्ययौ: went out/departed
• निर्ययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: निर्-या (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

Speaker

Narrator (Skanda-to-Agastya frame inferred; verse is narrative description within Kāśīkhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-parikramā (kṣetra-pradakṣiṇā)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A venerable sage, after bowing to assembled sages and townsfolk—children, elders—walks the circumambulatory path around Kāśī; trees lean and grasses ripple as if following, while the city’s ghāṭas and temples glow in farewell light.

Characters & Entities

• Agastya (implied)
• Kāśī (the city)
• Sages
• Residents of Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A holy place is honored through respectful leave-taking and parikramā; devotion sanctifies even the act of departure.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), revered as a city worthy of circumambulation.

What ritualistic prescription is mentioned?

Purī-parikramā—circumambulation of the sacred city as an act of reverence.