Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 35

Devanagari script

हे यक्षराज रजनीकर चारुमूर्ते श्रीपूर्णभद्रसुतनायक दंडपाणे । त्वं वै तपोजनितदुःखमवैपि सर्वं किं मां बहिर्नयसि काशिनिवासिरक्षिन्

Transliteration

he yakṣarāja rajanīkara cārumūrte śrīpūrṇabhadrasutanāyaka daṃḍapāṇe | tvaṃ vai tapojanitaduḥkhamavaipi sarvaṃ kiṃ māṃ bahirnayasi kāśinivāsirakṣin

Translation

ହେ ଯକ୍ଷରାଜ! ଚନ୍ଦ୍ରସମ ସୁନ୍ଦରମୂର୍ତ୍ତିଧାରୀ, ଶ୍ରୀପୂର୍ଣ୍ଣଭଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଦଣ୍ଡପାଣି! ତପସ୍ୟାଜନିତ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଆପଣ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି; ତେବେ ହେ କାଶୀନିବାସୀଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ମୋତେ ବାହାରକୁ କାହିଁକି ନେଉଛନ୍ତି?

Word by Word

• हे: O
• हे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: हे (अव्यय)
• Form: सम्बोधनसूचक अव्यय (vocative particle)

• यक्षराज: O king of Yakṣas
• यक्षराज: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: यक्षराज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative); एकवचन; तत्पुरुषः (यक्षाणां राजा)

• रजनीकर: O moon (night-maker)
• रजनीकर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: रजनी (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative); एकवचन; तत्पुरुषः (रजनीं करोति/रजनीकरः = चन्द्रः)

• चारुमूर्ते: O one of beautiful form
• चारुमूर्ते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: चारु (प्रातिपदिक) + मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative); एकवचन; कर्मधारयः (चारु मूर्तिः यस्य)

• श्रीपूर्णभद्रसुतनायक: O leader of the son of Śrī Pūrṇabhadra
• श्रीपूर्णभद्रसुतनायक: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + पूर्णभद्र (प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक) + नायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative); एकवचन; तत्पुरुषः (पूर्णभद्रस्य सुतस्य नायकः)

• दण्डपाणे: O staff-in-hand
• दण्डपाणे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative); एकवचन; बहुव्रीहिः (दण्डः पाणौ यस्य)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन

• वै: indeed
• वै: Avadhāraṇa (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक/अवधारणार्थक अव्यय (indeed)

• तपोजनितदुःखम्: the suffering produced by austerity
• तपोजनितदुःखम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक) + जनित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; तत्पुरुषः (तपसा जनितं दुःखम्)

• अवैपि: you have known, you understood
• अवैपि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव√इ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); परस्मैपद; मध्यमपुरुष; एकवचन

• सर्वम्: all, entire
• सर्वम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; विशेषण (qualifying दुःखम्)

• किम्: why?
• किम्: Prashna (प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नार्थक अव्ययप्रयोग (why?)

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन

• बहिः: outside
• बहिः: Deśa (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: बहिः (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (outside)

• नयसि: you lead, you take
• नयसि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: लट् (Present); परस्मैपद; मध्यमपुरुष; एकवचन

• काशिनिवासि: O dweller in Kāśī
• काशिनिवासि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक) + निवासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative); एकवचन; तत्पुरुषः (काश्यां निवसति इति)

• रक्षिन्: O protector
• रक्षिन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: रक्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative); एकवचन

Speaker

A sage/devotee addressing the kṣetrapāla (yakṣa-associated guardian imagery)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī – Daṇḍapāṇi/Kālabhairava as kṣetrapāla

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Audience of the Kāśīkhaṇḍa discourse

Visual Art Cues

Scene: The sage addresses the guardian with ornate epithets: a moon-bright yet formidable figure holding a staff (daṇḍa), surrounded by yakṣa-like attendants. The sage’s posture conveys both reverence and anguish, as if being turned away from the city’s boundary.

Characters & Entities

• Yakṣarāja
• Pūrṇabhadra
• Daṇḍapāṇi
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sacred place has guardians and rules; sincere seekers appeal to divine protection when confronted with exclusion or obstacles.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, invoked through the epithet “protector of Kāśī’s residents.”

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse is a supplication (prārthanā) to the guardian-deity.