Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 6

Devanagari script

तांद्रष्टुं मानसः पुत्रो ब्रह्मणस्तपसांनिधिः । कृतवल्कलकौपीनो धृत कृष्णाजिनांबरः । गृहीतब्रह्मदंडश्च त्रिवृन्मौंजी सुमेखलः । उरस्थलस्थ तुलसी मालया समलंकृतः

Transliteration

tāṃdraṣṭuṃ mānasaḥ putro brahmaṇastapasāṃnidhiḥ | kṛtavalkalakaupīno dhṛta kṛṣṇājināṃbaraḥ | gṛhītabrahmadaṃḍaśca trivṛnmauṃjī sumekhalaḥ | urasthalastha tulasī mālayā samalaṃkṛtaḥ

Translation

ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମାନସ ପୁତ୍ର ତଥା ତପସ୍ୟାର ଭଣ୍ଡାର ନାରଦ, ବଳ୍କଳ ଓ କୌପୀନ ପରିଧାନ କରି, କୃଷ୍ଣସାର ମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କରି, ହାତରେ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଧରି, ତିନି ଧାଡ଼ି ବିଶିଷ୍ଟ ମୁଞ୍ଜ ଘାସର ମେଖଳା ପିନ୍ଧି ଏବଂ ବକ୍ଷରେ ତୁଳସୀ ମାଳାରେ ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ ବାହାରିଲେ।

Word by Word

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (तद्)

• द्रष्टुम्: to see
• द्रष्टुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्तम् (infinitive), अव्ययवत् प्रयोगः; अर्थः—‘to see’

• मानसः: mind-born
• मानसः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (पुत्रः इति)

• पुत्रः: son
• पुत्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• ब्रह्मणः: of Brahmā
• ब्रह्मणः: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध), एकवचनम्

• तपसाम्: of austerities
• तपसाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; समासे पूर्वपदम् (तपसांनिधिः)

• निधिः: treasure/store
• निधिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समस्तपदम् (तपसाम्+निधिः)

• कृतवल्कलकौपीनः: wearing bark-cloth loincloth
• कृतवल्कलकौपीनः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ धातु-कृदन्त, क्त) + वल्कल (प्रातिपदिक) + कौपीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (वल्कलकौपीनं कृतम् यस्य सः)

• धृतकृष्णाजिनाम्बरः: wearing a black deerskin garment
• धृतकृष्णाजिनाम्बरः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धृत (धृ धातु-कृदन्त, क्त) + कृष्ण (प्रातिपदिक) + अजिन (प्रातिपदिक) + अम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (कृष्णाजिनम् अम्बरं धृतम् यस्य)

• गृहीतब्रह्मदण्डः: holding the Brahmin’s staff
• गृहीतब्रह्मदण्डः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गृहीत (ग्रह् धातु-कृदन्त, क्त) + ब्रह्म (प्रातिपदिक) + दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (ब्रह्मदण्डं गृहीतम् यस्य)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• त्रिवृत्: thrice-wrapped
• त्रिवृत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + वृत् (वृ धातु-कृदन्त, क्त/निष्ठा; ‘wrapped’)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (त्रिभिः वृतः = thrice-wrapped)

• मौञ्जी: munja girdle/sacred cord-belt
• मौञ्जी: Adharana (Clothing/Adornment as locus/आधार)
• Type: Noun
• Root: मौञ्जी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘यज्ञोपवीत/मेखला’ इत्यर्थे; विशेष्य-रूपेण (त्रिवृत्)

• सुमेखलः: well-girdled
• सुमेखलः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय-पूर्वपद) + मेखला (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (सु-मेखलः = good-girdled)

• उरस्थलस्थ: situated on the chest
• उरस्थलस्थ: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उरस् (प्रातिपदिक) + स्थल (प्रातिपदिक) + स्थ (स्था धातु-कृदन्त, क्त/निष्ठा; ‘situated’)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (उरस्थले स्थितः)

• तुलसी: tulasi (holy basil)
• तुलसी: Sambandha (Apposition/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तुलसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘मालया’ इत्यनेन सह संबद्धम्

• मालया: with a garland
• मालया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: माला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), एकवचनम्

• समलंकृतः: adorned
• समलंकृतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + अलं + कृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘well-adorned’

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa narrative frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Nārada sets out as an austere brahmacārin-sage: bark garments, loincloth, black antelope-skin, brahma-daṇḍa, triple muñja girdle, tulasī garland on his chest—poised for a sacred audience.

Characters & Entities

• Nārada
• Brahmā
• Tulasī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True authority in dharma is marked by tapas (discipline) and humility, symbolized by the sage’s simple ascetic emblems and devotional tulasī.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is descriptive rather than a tīrtha-eulogy; within Kāśīkhaṇḍa it supports the broader Kāśī-māhātmya frame while the scene shifts to Dvārakā in the narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed; the verse highlights ascetic insignia (daṇḍa, mauñjī, kṛṣṇājina) and tulasī as devotional markers.