Adhyaya 47

Verse 1

स्कंद उवाच । अथोत्तरस्यामाशायां कुंडमर्काख्यमुत्तमम् । तत्र नाम्नोत्तरार्केण रश्मिमाली व्यवस्थितः

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ଏବେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ‘ଅର୍କ’ ନାମକ ଏକ ଉତ୍ତମ କୁଣ୍ଡ ଅଛି। ସେଠାରେ କିରଣମାଳାଧାରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ‘ଉତ୍ତରାର୍କ’ ନାମରେ ବିରାଜିତ।

Verse 2

तापयन्दुःखसंघातं साधूनाप्याययन्रविः । उत्तरार्को महातेजाः काशीं रक्षति सर्वदा

ଦୁଃଖର ସମୂହକୁ ଦହନ କରି ଏବଂ ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରି, ମହାତେଜସ୍ବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ‘ଉତ୍ତରାର୍କ’ ରୂପେ କାଶୀକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 3

तत्रेतिहासो यो वृत्तस्तं निशामय सुव्रत । विप्रः प्रियव्रतो नाम कश्चिदात्रेय वंशजः

ହେ ସୁବ୍ରତ! ସେଠାରେ ଯେ ଇତିହାସ ଘଟିଥିଲା, ତାହା ଶୁଣ। ଆତ୍ରେୟ ବଂଶଜ ‘ପ୍ରିୟବ୍ରତ’ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ।

Verse 4

आसीत्काश्यां शुभाचारः सदातिथिजनप्रियः । भार्या शुभव्रता तस्य बभूवातिमनोहरा

ସେ କାଶୀରେ ଶୁଭାଚାରୀ ଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ଅତିଥି ଓ ଜନମାନସର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶୁଭବ୍ରତା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହରା ଥିଲେ।

Verse 5

भर्तृशुश्रूषणरता गृहकर्मसुपेशला । तस्यां स जनयामास कन्यामेकां सुलक्षणाम्

ସ୍ୱାମୀସେବାରେ ନିରତା ଓ ଗୃହକର୍ମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିପୁଣା ସେ, ତାଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ସୁଲକ୍ଷଣା କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା।

Verse 6

मूलर्क्षप्रथमेपादे तथा केंद्रे बृहस्पतौ । ववृधे सा गृहे पित्रोः शुक्ले पक्षे यथा शशी

ମୂଳ ନକ୍ଷତ୍ରର ପ୍ରଥମ ପାଦରେ ଜନ୍ମ ଓ ବୃହସ୍ପତି ଶୁଭ କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥାନରେ ଥିବାରୁ, ସେ ପିତୃମାତୃଗୃହେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଶଶୀ ପରି ବଢ଼ିଲା।

Verse 7

सुरूपा विनयाचारा पित्रोश्च प्रियकारिणी । अतीव निपुणा जाता गृहोपस्करमार्जने

ସେ ସୁରୂପା, ବିନୟାଚାରା ଓ ପିତୃମାତୃଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରୁଥିଲା; ଗୃହୋପକରଣ ମାର୍ଜନ-ସମ୍ଭାଳରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିପୁଣା ହେଲା।

Verse 8

यथायथा समैधिष्ट सा कन्या पितृमंदिरे । तथातथा पितुस्तस्याश्चिंता संववृधेतराम्

ଯେତେ ଯେତେ ସେ କନ୍ୟା ପିତୃଗୃହେ ଅଧିକ ଅଧିକ ଫୁଲିଉଠିଲା, ସେତେ ସେତେ ତାହାର ପିତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ିଗଲା।

Verse 9

कस्मै देया वरा कन्या सुरम्येयं सुलक्षणा । अस्या अनुगुणो लभ्यः क्व मया वर उत्तमः

‘ଏହି ଅତି ସୁରମ୍ୟ, ସୁଲକ୍ଷଣା ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟାକୁ କାହାକୁ ଦେବି? ଏହାର ଅନୁଗୁଣ ଉତ୍ତମ ବର ମୋତେ କେଉଁଠି ମିଳିବ?’

Verse 10

कुलेन वयसा चापि शीलेनापि श्रुतेन च । रूपेणार्थेनसंयुक्तः कस्मै दत्ता सुखं लभेत्

କୁଳ, ଯୋଗ୍ୟ ବୟସ, ଶୀଳ ଓ ଶ୍ରୁତି-ବିଦ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ, ରୂପ ଓ ଧନସମ୍ପଦରେ ସମନ୍ୱିତ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ କାହାକୁ ଦେଲେ ସୁଖ ପାଇବ?

Verse 11

इति चिंतयतस्तस्य ज्वरोभूदतिदारुणः । यश्चिंताख्यो ज्वरः पुंसामौषधैर्नापि शाम्यति

ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଜ୍ୱର ହେଲା—ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ‘ଚିନ୍ତା’ ନାମକ ସେଇ ଜ୍ୱର ଔଷଧରେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏନା।

Verse 12

तन्मूलर्क्षविपाकेन चिंताख्येन ज्वरेण च । स विप्रः पंचतां प्राप्तस्त्यक्त्वा सर्वं गृहादिकम्

ସେଇ ମୂଳ-ନକ୍ଷତ୍ରସଂଯୁକ୍ତ ପ୍ରାରବ୍ଧ-ବିପାକ ଓ ‘ଚିନ୍ତା’ ନାମକ ଜ୍ୱରରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେ ବିପ୍ର ଗୃହାଦି ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପଞ୍ଚତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 13

पितर्युपरते तस्याः कन्यायाः सा जनन्यपि । शुभव्रता परित्यज्य तां कन्यां पतिमन्वगात्

ସେଇ କନ୍ୟାର ପିତା ନିଧନ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କର ମାତା ମଧ୍ୟ—ଶୁଭବ୍ରତା—କନ୍ୟାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ପତିଙ୍କୁ ଅନୁଗମନ କଲେ।

Verse 14

धर्मोयं सहचारिण्या जीवताजीवतापि वा । पत्या सहैव स्थातव्यं पतिव्रतयुजा सदा

ଏହି ହେଉଛି ସହଚାରିଣୀ ପତ୍ନୀର ଧର୍ମ—ଜୀବନରେ ହେଉ କି ମୃତ୍ୟୁରେ, ପତିବ୍ରତା ସଦା ପତିଙ୍କ ସହିତେ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 15

नापत्यं पाति नो माता न पिता नैव बांधवाः । पत्युश्चरणशुश्रूषा पायाद्वै केवलं स्त्रियम्

ନ ସନ୍ତାନ ରକ୍ଷା କରେ, ନ ମାତା, ନ ପିତା, ନ କୌଣସି ବନ୍ଧୁ। ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ରକ୍ଷା ହେଉଛି ପତିଙ୍କ ଚରଣରେ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ସେବା ମାତ୍ର।

Verse 16

सुलक्षणापि दुःखार्ता पित्रोः पंचत्वमाप्तयोः । और्ध्वदैहिकमापाद्य दशाहं विनिवर्त्य च

ଶୁଭଲକ୍ଷଣା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପିତାମାତା ପଞ୍ଚତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାରେ ସେ ଶୋକାର୍ତ୍ତ ହେଲା। ଔର୍ଧ୍ୱଦେହିକ କର୍ମ କରି, ଦଶାହ ବିଧି ସମାପ୍ତ କରି ସେ ଫେରିଲା।

Verse 17

चिंतामवाप महतीमनाथा दैन्यमागता । कथमेकाकिनी पित्रा मात्राहीना भवांबुधेः

ଅନାଥା ହୋଇ ଦୈନ୍ୟାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ମହାଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲା—“ମୁଁ ଏକା, ପିତା-ମାତାହୀନା ହୋଇ, ଏହି ଭବସାଗରକୁ କିପରି ପାରିବି?”

Verse 18

दुस्तरं पारमाप्स्यामि स्त्रीत्वं सर्वाभिभावि यत् । न कस्मैचिद्वरायाहं पितृभ्यां प्रतिपादिता

“ଯାହା ପାର କରିବା ଦୁଷ୍କର, ତାହାର ପାର ମୁଁ କିପରି ପାଇବି? କାରଣ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ୱ ସବୁଠାରେ ଅଭିଭୂତ ହୁଏ। ଆଉ ପିତାମାତା ମୋତେ କୌଣସି ବରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିନାହାନ୍ତି।”

Verse 19

तददत्ता कथं स्वैरमहमन्यं वरं वृणे । वृतोपि न कुलीनश्चेद्गुणवान्न च शीलवान्

“ମୋତେ (ବିବାହରେ) ଅର୍ପଣ କରାଯାଇନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଅନ୍ୟ ବରକୁ କିପରି ବାଛିବି? ବାଛିଲେ ମଧ୍ୟ କ’ଣ ଲାଭ—ଯଦି ସେ କୁଳୀନ ନୁହେଁ, ଗୁଣବାନ ନୁହେଁ, ଶୀଳବାନ ନୁହେଁ?”

Verse 20

स्वाधीनोपि न तत्तेन वृतेनापि हि किं भवेत् । इति संचिंतयंती सा रूपौदार्यगुणान्विता

“ସେ ଯଦି ଅନୁଗତ ମଧ୍ୟ ହୁଏ, ଏପରି ବରିତ ପୁରୁଷରୁ କି ଲାଭ?” ଏମିତି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲା ସେ—ରୂପ, ଔଦାର୍ୟ ଓ ସଦ୍‌ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 21

युवभिर्बहुभिर्नित्यं प्रार्थितापि मुहुर्मुहुः । न कस्यापि ददौ बाला प्रवेशं निज मानसे

ବହୁ ଯୁବକ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ବାଳା କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମନରେ ପ୍ରବେଶ ଦେଲା ନାହିଁ।

Verse 22

पित्रोरुपरतिं दृष्ट्वा वात्सल्यं च तथाविधम् । निनिंद बहुधात्मानं संसारं च निनिंद ह

ପିତାମାତାଙ୍କ ଉପରତି ଦେଖି ଓ ସେହିପରି ବାତ୍ସଲ୍ୟ ସ୍ମରି, ସେ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ନିଜକୁ ନିନ୍ଦା କଲା ଏବଂ ସଂସାରକୁ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦା କଲା।

Verse 23

याभ्यामुत्पादिता चाहं याभ्यां च परिपालिता । पितरौ कुत्र तौ यातौ देहिनो धिगनित्यताम्

“ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଜନ୍ମିଲି ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହେଲି—ସେ ଦୁଇ ପିତାମାତା କେଉଁଠି ଗଲେ? ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଅନିତ୍ୟତାକୁ ଧିକ୍!”

Verse 24

अहो देहोप्यहोंगत्वं यथा पित्रोः पुरो मम । इति निश्चित्य सा बाला विजितेंद्रिय मानसा

“ଆହା, ଏହି ଦେହ ମଧ୍ୟ! ଆହା, ଦେହହୀନ ଅବସ୍ଥା—ମୋ ସାମ୍ନାରେ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଯେପରି ହେଲା!” ଏମିତି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ବାଳା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ଜୟ କରି, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଅଟୁଟ ରହିଲା।

Verse 25

ब्रह्मचर्यं दृढं कृत्वा तप उग्रं चचार ह । उत्तरार्कस्य देवस्य समीपे स्थिरमानसा

ସେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଧାରଣ କରି ଘୋର ତପ କଲା ଏବଂ ଉତ୍ତରାର୍କ ଦେବଙ୍କ ସମୀପେ ସ୍ଥିରମନେ ରହିଲା।

Verse 26

तस्यां तपस्यमानायामेकाच्छागी लघीयसी । तत्र प्रत्यहमागत्य तिष्ठेत्तत्पुरतोऽचला

ସେ ତପସ୍ୟାରତ ଥିବାବେଳେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ମୃଗୀ ପ୍ରତିଦିନ ସେଠାକୁ ଆସି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଚଳ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି ରହୁଥିଲା।

Verse 27

तृणपर्णादिकं किंचित्सायमभ्यवहृत्य सा । तत्कुंडपीतपानीया स्वस्वामिसदनं व्रजेत्

ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସେ ଅଳ୍ପ ତୃଣ-ପତ୍ର ଚରି; ପରେ ସେହି କୁଣ୍ଡର ଜଳ ପିଇ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଉଥିଲା।

Verse 28

तत इत्थं व्यतीतासु पंचषा सुसमासु च । लीलया विचरन्देवस्तत्र देव्या सहागतः

ଏଭଳି ପାଞ୍ଚ-ଛଅ ଶୁଭ ମାସ ବିତିଗଲାପରେ, ଲୀଳାରେ ବିଚରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ ଦେବୀଙ୍କ ସହ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 29

सन्निधावुत्तरार्कस्य तपस्यतीं सुलक्षणाम् । स्थाणुवन्निश्चलां स्थाणुरद्राक्षीत्तपसा कृशाम्

ଉତ୍ତରାର୍କଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ତପ କରୁଥିବା ସେହି ସୁଲକ୍ଷଣାକୁ ଭଗବାନ୍ ସ୍ଥାଣୁ ଦେଖିଲେ—ସ୍ତମ୍ଭ ପରି ନିଶ୍ଚଳ, ତପରେ କୃଶ ହୋଇଥିବା।

Verse 30

ततो गिरिजया शंभुर्विज्ञप्तः करुणात्मना । वरेणानुगृहाणेमां बंधुहीनां सुमध्यमाम्

ତେବେ କରୁଣାମୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଗିରିଜା ନିବେଦନ କଲେ— “ବର ଦେଇ ଏହି ବନ୍ଧୁହୀନା ସୁମଧ୍ୟମା ନାରୀକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ।”

Verse 31

शर्वाणीगिरमाकर्ण्य ततः शर्वः कृपानिधिः । समाधिमीलिताक्षीं तामुवाच वरदो हरः

ଶର୍ବାଣୀଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି କୃପାନିଧି ଶର୍ବ, ସମାଧିରେ ଚକ୍ଷୁ ମୁଦିଥିବା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ; ବରଦାତା ହର ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 32

सुलक्षणे प्रसन्नोस्मि वरं वरय सुव्रते । चिरं खिन्नासि तपसा कस्तेऽस्तीह मनोरथः

“ହେ ସୁଲକ୍ଷଣେ, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ହେ ସୁବ୍ରତେ, ବର ମାଗ। ତୁମେ ଦୀର୍ଘକାଳ ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଛ—ଏଠାରେ ତୁମ ମନୋରଥ କ’ଣ?”

Verse 33

सापि शंभोर्गिरं श्रुत्वा मुखपीयूषवर्षिणीम् । महासंतापशमनीं लोचने उदमीलयत्

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବାଣୀ—ମୁଖରୁ ଅମୃତବର୍ଷା ପରି ବର୍ଷି, ମହାସନ୍ତାପ ଶମନ କରୁଥିବା—ଶୁଣି ସେ ନୟନ ଖୋଲିଲା।

Verse 34

त्र्यक्षं प्रत्यक्षमावीक्ष्य वरदानोन्मुखं पुरः । देवीं च वामभागस्थां प्रणनाम कृतांजलिः

ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖି—ବର ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ—ଏବଂ ତାଙ୍କ ବାମଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖି, ସେ କରଯୋଡ଼ି ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 35

किं वृणे यावदित्थं सा चिंतयेच्चारुमध्यमा । तावत्तयानिरैक्षिष्ट वराकी बर्करी पुरः

ସୁକୋମଳ କଟିଯୁକ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ “ମୁଁ କେଉଁ ବର ଚାହିଁବି?” ବୋଲି ଯେତେବେଳେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଦୀନ ‘ବର୍କରୀ’ ନାମକ ଛାଗୀକୁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଣି ଦାଉଁ କରାଗଲା।

Verse 36

आत्मार्थं जीवलोकेस्मिन्को न जीवति मानवः । परं परोपकारार्थं यो जीवति स जीवति

ଏହି ଜୀବଲୋକରେ କିଏ ମଣିଷ ନିଜ ପାଇଁ ଜୀବନ୍ତ ନୁହେଁ? କିନ୍ତୁ ଯେ ପରୋପକାର ପାଇଁ ଜୀବେ, ସେଇ ସତ୍ୟରେ ଜୀବେ।

Verse 37

अनया मत्तपोवृत्ति साक्षिण्या बह्वनेहसम् । असेव्यहं तदेतस्यै वरयामि जगत्पतिम्

ମୋର ତପସ୍ୟା ଓ ଆଚରଣର ଗତିର ସାକ୍ଷୀ, ନିଷ୍କାମ ପ୍ରୟାସରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏହାକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି, ମୁଁ ତାହା ପାଇଁ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ହିଁ ବର ଭାବେ ବାଛୁଛି।

Verse 38

परामृश्य मनस्येतत्प्राह त्र्यक्षं सुलक्षणा । कृपानिधे महादेव यदि देयो वरो मम

ମନରେ ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଭାବି ସୁଲକ୍ଷଣା ତ୍ରିନେତ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ କୃପାନିଧି ମହାଦେବ, ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ହୁଏ…”

Verse 39

अजशावी वराक्येषा तर्हि प्रागनुगृह्यताम् । वक्तुं पशुत्वान्नोवेत्ति किंचिन्मद्भक्तिपेशला

ଏହି ଦୀନ ପ୍ରାଣୀ ଛାଗ-ମେଷ; ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ। ପଶୁତ୍ୱ ହେତୁ ଏହା କିଛି କହିପାରେ ନାହିଁ, ତଥାପି ମୋ ଭକ୍ତି ପ୍ରତି ଏହାର ହୃଦୟ କୋମଳ।

Verse 40

इति वाचं निशम्येशः परोपकृतिशालिनीम् । सुलक्षणाया नितरां तुतोष प्रणतार्तिहा

ପରୋପକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାହାର ବାଣୀ ଶୁଣି, ଶରଣାଗତଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି ହରଣକାରୀ ପ୍ରଭୁ ସୁଲକ୍ଷଣାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 41

देवदवस्ततः प्राह देवि पश्य गिरींद्रजे । साधूनामीदृशी बुद्धिः परोपकरणोर्जिता

ତେବେ ଦେବଦେବ କହିଲେ—“ହେ ଗିରୀନ୍ଦ୍ରଜେ ଦେବି, ଦେଖ; ସାଧୁମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଏପରି, ପରୋପକାରର ଶକ୍ତିରେ ଉନ୍ନତ ହୁଏ।”

Verse 42

ते धन्याः सर्वलोकेषु सर्वधर्माश्रयाश्च ते । यतंते सर्वभावेन परोपकरणाय ये

ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଧନ୍ୟ; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟ—ଯେମାନେ ସର୍ବଭାବେ ପରହିତ ପାଇଁ ଯତ୍ନ କରନ୍ତି।

Verse 43

संचयाः सर्ववस्तूनां चिरं तिष्ठति नो क्वचित् । सुचिरं तिष्ठते चैकं परोपकरणं प्रिये

ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ସଞ୍ଚୟ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ହେ ପ୍ରିୟେ, ଗୋଟିଏ ଜିନିଷ ବହୁଦିନ ରହେ—ପରୋପକାରର ପୁଣ୍ୟ।

Verse 44

धन्या सुलक्षणा चैषा योग्याऽनुग्रहकर्मणि । ब्रूहि देवि वरो देयः कोऽस्यैच्छाग्यै च कः प्रिये

ଏହି ସୁଲକ୍ଷଣା ଧନ୍ୟା ଓ ଅନୁଗ୍ରହକର୍ମରେ ଯୋଗ୍ୟା। ହେ ଦେବି, କୁହ—ତାକୁ କେଉଁ ବର ଦେବା ଉଚିତ? ହେ ପ୍ରିୟେ, ସେ କ’ଣ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି?

Verse 45

श्रीदेव्युवाच । सर्वसृष्टिकृतां कर्तः सर्वज्ञप्रणतार्तिहन् । सुलक्षणा शुभाचारा सखी मेस्तु शुभोद्यमा

ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ— ହେ ସର୍ବସୃଷ୍ଟିର କର୍ତ୍ତା, ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ପ୍ରଣତଜନଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି ହରଣକାରୀ ପ୍ରଭୁ! ମୋ ପାଇଁ ସୁଲକ୍ଷଣା, ସଦ୍ଗୁଣମୟୀ, ଶୁଭାଚାରିଣୀ, ସଦା ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉଦ୍ୟତ ସଖୀ ହେଉ।

Verse 46

यथा जया च विजया यथा चैव जयंतिका । शुभानंदा सुनंदा च कौमुदी च यथोर्मिला

ଯେପରି ଜୟା ଓ ବିଜୟା, ସେପରି ଜୟନ୍ତିକା; ଯେପରି ଶୁଭାନନ୍ଦା ଓ ସୁନନ୍ଦା; ଯେପରି କୌମୁଦୀ ଓ ଉର୍ମିଲା—ସେପରି ଶୁଭଲକ୍ଷଣେ ଯୁକ୍ତ ମୋ ସଖୀ ହେଉ।

Verse 47

यथा चंपकमाला च यथा मलयवासिनी । कर्पूरलतिका यद्वद्गंधधारा यथा शुभा

ଚମ୍ପକ ପୁଷ୍ପମାଳା ପରି ମନୋହର, ମଲୟ ପର୍ବତବାସିନୀ ପରି ସୁଗନ୍ଧିତ; କର୍ପୂରଲତା ପରି ଶୀତଳ, ଶୁଭ ସୁଗନ୍ଧଧାରା ପରି ପବିତ୍ର—ସେ ହେଉ।

Verse 48

अशोका च विशोका च यथा मलयगंधिनी । यथा चंदननिःश्वासा यथा मृगमदोत्तमा

ସେ ଅଶୋକା—ଶୋକରହିତା—ଓ ବିଶୋକା—ଶୋକନାଶିନୀ—ହେଉ; ମଲୟର ଚନ୍ଦନଗନ୍ଧ ପରି ସୁଗନ୍ଧିତ, ଚନ୍ଦନ ନିଶ୍ୱାସ ପରି ମୃଦୁ, ଉତ୍ତମ କସ୍ତୁରୀ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉ।

Verse 49

यथा च कोकिलालापा यथा मधुरभाषिणी । गद्यपद्यनिधिर्यद्वदनुक्तज्ञा यथा च सा

ସେ କୋକିଳର ଆଳାପ ପରି ମଧୁର, ମଧୁରଭାଷିଣୀ; ଗଦ୍ୟ-ପଦ୍ୟର ନିଧି ପରି ସମୃଦ୍ଧ, ଏବଂ ଅନୁକ୍ତ କଥାକୁ ମଧ୍ୟ ବୁଝୁଥିବା ଅନୁକ୍ତଜ୍ଞା ହେଉ।

Verse 50

दृगंचलेंगितज्ञा च यथा कृतमनोरथा । गानचित्तहरा यद्वत्तथास्त्वेषा सुलक्षणा

ଏହି ସୁଲକ୍ଷଣା କନ୍ୟା ଚକ୍ଷୁର ସଙ୍କେତ ଓ ଦୃଷ୍ଟିର ଅଞ୍ଚଳର ଭାବ ବୁଝୁଥିବା ହେଉ; ତାହାର ମନୋରଥ ସିଦ୍ଧ ହେଉ; ତାହାର ଗାନ ଚିତ୍ତକୁ ହରିନେଉ—ଏମିତି ସେ ହେଉ।

Verse 51

अतिप्रिया भवित्री मे यद्बाल ब्रह्मचारिणी । अनेनैव शरीरेण दिव्यावयवभूषणा

ଏହି ବାଳ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟା ହେଉ; ଏହି ଦେହରେଇ ଦିବ୍ୟ ଅଙ୍ଗ-ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଓ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତା ହେଉ।

Verse 52

दिव्यांबरा दिव्यगंधा दिव्यज्ञानसमन्विता । समया मां सदैवास्तां चंचच्चामरधारिणी

ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତା, ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନସମନ୍ୱିତା—ନିୟତ ସମୟରେ ଚଞ୍ଚଳ ଚାମର ଧାରଣ କରି ସେ ସଦା ମୋ ସହିତ ରହୁ।

Verse 53

एषापि काशिराजस्य कुमार्यस्त्विह बर्करी । अत्रैव भोगान्संप्राप्य मुक्तिं प्राप्स्यत्यनुत्तमाम्

ଏହି କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ—କାଶୀରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ବର୍କରୀ—ଏଠାରେଇ ଯଥୋଚିତ ଭୋଗ ପାଇ, ଅନୁତ୍ତମ ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 54

अनया त्वर्ककुंडेस्मिन्पुष्ये मासि रवेर्दिने । स्नातं त्वनुदिते सूर्ये शीतादक्षुब्धचित्तया

ସେ ଏହି ଅର୍କକୁଣ୍ଡରେ, ପୁଷ୍ୟ ମାସରେ, ରବିବାର ଦିନ—ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ନାନ କଲା; ଶୀତରେ ମଧ୍ୟ ଯାହାର ଚିତ୍ତ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧ ରହିଲା।

Verse 55

राजपुत्री ततः पुण्यादस्त्वेषा शुभलोचना । वरदानप्रभावेण तव विश्वेश्वर प्रभो

ଏହି ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ଶୁଭଲୋଚନା କନ୍ୟା ରାଜକନ୍ୟା ହେଉ; ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ବରଦାନର ଶକ୍ତିରେ।

Verse 57

उत्तरार्कस्य देवस्य पुष्ये मासि रवेर्दिने । कार्या सा वत्सरीयात्रा न तैः काशीफलेप्सुभिः

ଉତ୍ତରାର୍କ ଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ବାର୍ଷିକ ଯାତ୍ରା ପୁଷ୍ୟ ମାସରେ, ରବିବାର ଦିନ କରିବା ଉଚିତ—କାଶୀର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଚାହୁଁଥିବାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।

Verse 58

मृडान्याभिहि तं सर्वं कृत्वैतद्विश्वगो विभुः । विश्वनाथो विवेशाथ प्रासादं स्वमतर्कितः

ମୃଡାନୀ (ପାର୍ବତୀ) କହିଥିବା ପରି ସବୁ କରି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ବିଶ୍ୱନାଥ ତାପରେ ନିଜ ପ୍ରାସାଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ—ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 59

स्कंद उवाच । लोलार्कस्य च माहात्म्यमुत्तरार्कस्य च द्विज । कथितं ते महाभाग सांबादित्यं निशामय

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜ, ହେ ମହାଭାଗ, ଲୋଲାର୍କ ଓ ଉତ୍ତରାର୍କଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି; ଏବେ ସାମ୍ବାଦିତ୍ୟର କଥା ଶୁଣ।

Verse 60

श्रुत्वैतत्पुण्यमाख्यानं शुभं लोलोत्तरार्कयोः । व्याधिभिर्नाभिभूयेत न दारिद्र्येण बाध्यते

ଲୋଲାର୍କ ଓ ଉତ୍ତରାର୍କଙ୍କ ଏହି ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ ଆଖ୍ୟାନ ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ରୋଗରେ ପରାଜିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପୀଡିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 96

बर्करीकुंडमित्याख्या त्वर्ककुंडस्य जायताम् । एतस्याः प्रतिमा पूज्या भविष्यत्यत्र मानवैः

ଅର୍କକୁଣ୍ଡ ‘ବର୍କରୀକୁଣ୍ଡ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ। ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏଠାରେ ଲୋକେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିମାକୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିବେ।