Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 57

Devanagari script

एनांसि तांश्च बाधंते ये न काशीं समाश्रिताः । काशीसमाश्रिता यैश्च यैश्च विश्वेश्वरोर्चितः । तारकं ज्ञानमासाद्य ते मुक्ताः कर्मपाशतः

Transliteration

enāṃsi tāṃśca bādhaṃte ye na kāśīṃ samāśritāḥ | kāśīsamāśritā yaiśca yaiśca viśveśvarorcitaḥ | tārakaṃ jñānamāsādya te muktāḥ karmapāśataḥ

Translation

ଯେମାନେ କାଶୀକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ପାପ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ। କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ କାଶୀରେ ବସି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାରକ-ଜ୍ଞାନ ପାଇ କର୍ମପାଶରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Word by Word

• एनांसि: sins
• एनांसि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• तान्: those (people)
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• बाधन्ते: afflict
• बाधन्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: बाध् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; आत्मनेपद

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बन्धबोधक-सर्वनाम (relative pronoun)

• न: not
• न: Sambandha (negator)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• काशीम्: Kāśī
• काशीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• समाश्रिताः: having resorted to
• समाश्रिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-श्रि (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृत् (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण (ye)

• काशी-समाश्रिताः: those who have taken refuge in Kāśī
• काशी-समाश्रिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: काशी (प्रातिपदिक) + समाश्रित (कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (कर्मधारय-भावः: ‘काशीं समाश्रिताः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• यैः: by whom/with whom
• यैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; सम्बन्धबोधक-सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• यैः: by whom
• यैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; सम्बन्धबोधक-सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• विश्वेश्वरः: Viśveśvara (Lord of the universe)
• विश्वेश्वरः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्व-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘विश्वस्य ईश्वरः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उर्चितः: worshipped
• उर्चितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अर्च् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृत्; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (viśveśvaraḥ)

• तारकम्: saving/liberating
• तारकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तारक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (jñānam)

• ज्ञानम्: knowledge
• ज्ञानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• आसाद्य: having attained
• आसाद्य: Purvakala (prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: आ- सद् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/absolutive): ‘having attained’

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम

• मुक्ताः: liberated
• मुक्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मुच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृत्; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विधेय-विशेषण (te)

• कर्मपाशतः: from the bondage of karma
• कर्मपाशतः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कर्म (प्रातिपदिक) + पाश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘कर्मणः पाशः’); पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa dialogue context often Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśveśvara in Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages/seekers

Visual Art Cues

Scene: Inside Viśveśvara’s sanctum: devotees offer bilva and water; a radiant syllabic ‘tāraka’ light (mantra/jñāna) descends like a thread cutting dark chains labeled ‘karma’; outside, personified sins flee from Kāśī’s boundary.

Characters & Entities

• Kāśī
• Viśveśvara
• Tāraka-jñāna
• Karma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is presented as a mokṣa-kṣetra: residence there combined with Viśveśvara worship culminates in liberating knowledge that cuts karmic bondage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), specifically in relation to Viśveśvara (Śiva) and the tradition of Tāraka-jñāna.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship (arcana) of Viśveśvara and taking refuge/residence in Kāśī are highlighted as the spiritual disciplines leading to liberation.