Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 15

Devanagari script

वेत्ति नीलादिवर्णस्य कटम्लादिरसस्यहि । अकस्मादन्यथाभावं षण्मासेन स मृत्युभाक्

Transliteration

vetti nīlādivarṇasya kaṭamlādirasasyahi | akasmādanyathābhāvaṃ ṣaṇmāsena sa mṛtyubhāk

Translation

ନୀଳ ଆଦି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ କଟୁ–ଅମ୍ଲ ଆଦି ରସ ହଠାତ୍ ଅନ୍ୟଥା ହୋଇଯାଇଛି ବୋଲି ଯଦି ଜଣେ ଅନୁଭବ କରେ, ତେବେ ସେ ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁଭାଗୀ ହୁଏ।

Word by Word

• वेत्ति: knows/perceives
• वेत्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• नीलादिवर्णस्य: of the color such as blue
• नीलादिवर्णस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नील (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + वर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; अव्ययीभाव/तत्पुरुष-समाससदृश प्रयोग: नील-आदि (नीलप्रभृतयः) + वर्ण

• कटम्लादिरसस्य: of taste such as pungent and sour
• कटम्लादिरसस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कटु (प्रातिपदिक) + अम्ल (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + रस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; कटु-अम्ल-आदि (कट्वम्लप्रभृतयः) + रस

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/हेतु-भाव

• अकस्मात्: suddenly
• अकस्मात्: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: अकस्मात् (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• अन्यथाभावम्: a change/alteration
• अन्यथाभावम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्यथा (अव्यय/प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष (अन्यथा एव भावः)

• षण्मासेन: within six months / by six months
• षण्मासेन: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: षण् (संख्या-प्रातिपदिक) + मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; द्विगु-समास (षण्णां मासानां समाहारः)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• मृत्युभाक्: doomed to death / partaker of death
• मृत्युभाक्: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक) + भज् (धातु) (कृदन्त: भाक्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कृदन्त-प्रातिपदिक: भाक् (भज् धातोः क्विप्), उपपद-तत्पुरुष (मृत्युं भजते इति)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣi-audience (generic)

Visual Art Cues

Scene: A devotee experiences altered perception: blues and other hues shift unnaturally; tastes turn bitter-sour unexpectedly. The figure sits by the Gaṅgā steps, realizing the six-month horizon and turning toward a distant Śiva shrine.

Characters & Entities

• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Impermanence can be signaled even through the senses; the wise respond by strengthening devotion, ethics, and readiness for the next state.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting is the Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī-mahātmya framework, though this particular verse focuses on omens rather than naming a single tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse gives diagnostic portents (nimittas).