Adhyaya 34

Verse 1

स्कंद उवाच । पुनर्ददर्श तन्वंगी चित्रपट्यां घटोद्भव । स्वर्गद्वारात्पुरोभागे श्रीमतीं मणिकर्णिकाम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ତନ୍ୱଙ୍ଗୀ ଚିତ୍ରପଟୀରେ ଘଟୋଦ୍ଭବ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ଦେଖିଲା; ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଶ୍ରୀମତୀ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲା।

Verse 2

संसारसर्पदष्टानां जंतूनां यत्र शंकरः । अपसव्येन हस्तेन ब्रूते ब्रह्मस्पृशञ्छ्रुतिम्

ସେଠାରେ ସଂସାର-ସର୍ପଦଂଶିତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶଙ୍କର ଅପସବ୍ୟ (ବାମମୁଖୀ) ହସ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ଶ୍ରୁତି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 3

न कापिलेन योगेन न सांख्येन न च व्रतैः । या गतिः प्राप्यते पुंभिस्तां दद्यान्मोक्षभूरियम्

ନ କାପିଲ-ଯୋଗରେ, ନ ସାଂଖ୍ୟରେ, ନ ବ୍ରତରେ—ପୁରୁଷମାନେ ଯେ ପରମ ଗତି କଷ୍ଟରେ ପାଆନ୍ତି, ସେହି ଗତିକୁ ଏହି ମୋକ୍ଷଭୂମି ଦାନ କରେ।

Verse 4

वैकुंठे विष्णुभवने विष्णुभक्तिपरायणाः । जपेयुः सततं मुक्त्यै श्रीमतीं मणिकर्णिकाम्

ବୈକୁଣ୍ଠରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମରେ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ଭକ୍ତମାନେ ମୋକ୍ଷାର୍ଥେ ସଦା ଶ୍ରୀମତୀ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାଙ୍କ ନାମ ଜପ କରନ୍ତି।

Verse 5

हुत्वाग्निहोत्रमपि च यावज्जीवं द्विजोत्तमाः । अंते श्रयंते मुक्त्यै यां सेयं श्रीमणिकर्णिका

ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯାବଜ୍ଜୀବନ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଯାହାଙ୍କ ଶରଣ ନେନ୍ତି—ସେଇ ଏହି ଶ୍ରୀ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା।

Verse 6

वेदान्पठित्वा विधिवद्ब्रह्मयज्ञरता भुवि । यां श्रयंति द्विजा मुक्त्यै सेयं श्रीमणिकर्णिका

ବିଧିପୂର୍ବକ ବେଦ ପାଠ କରି ଏବଂ ଭୂଲୋକରେ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ (ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ‑ପାଠ)ରେ ରତ ହୋଇ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଯାହାଙ୍କ ଶରଣ ନେନ୍ତି—ସେଇ ଶ୍ରୀମଣିକର୍ଣିକା।

Verse 7

इष्ट्वा क्रतूनपि नृपा बहून्पर्याप्तदक्षिणान् । श्रयंते श्रेयसे धन्याः प्रांतेऽधिमणिकर्णिकम्

ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଅନେକ କ୍ରତୁ କରିଥିବା ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ—ଧନ୍ୟ ହୋଇ—ଜୀବନାନ୍ତେ ପରମ ଶ୍ରେୟ ପାଇଁ ମଣିକର୍ଣିକାର ଶରଣ ନେନ୍ତି।

Verse 8

सीमंतिन्योपि सततं पतिव्रतपरायणाः । मुक्त्यै पतिमनुव्रज्य श्रयंति मणिकर्णिकाम्

ସଦା ପତିବ୍ରତଧର୍ମରେ ପରାୟଣା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରି, ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ମଣିକର୍ଣିକାର ଶରଣ ନେନ୍ତି।

Verse 9

वैश्या अपि च सेवंते न्यायोपार्जितसंपदः । धनानि साधुसात्कृत्वा प्रांते श्रीमणिकर्णिकाम्

ନ୍ୟାୟରେ ଉପାର୍ଜିତ ସମ୍ପଦ ଥିବା ବୈଶ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ଧନକୁ ସାଧୁଜନଙ୍କ ହାତରେ ଦାନରୂପେ ଅର୍ପଣ କରି, ଜୀବନାନ୍ତେ ଶ୍ରୀମଣିକର୍ଣିକାର ଶରଣ ନେନ୍ତି।

Verse 10

त्यक्त्वा पुत्रकलत्रादि सच्छूद्रा न्यायमार्गगाः । निर्वाणप्राप्तये चैनां भजेयुर्मणिकर्णिकाम्

ନ୍ୟାୟମାର୍ଗରେ ଚାଲୁଥିବା ସତ୍‌ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ, ପୁତ୍ର‑କଲତ୍ରାଦି ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ନିର୍ବାଣପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ମଣିକର୍ଣିକାଙ୍କୁ ଭଜନ‑ପୂଜନ କରନ୍ତୁ।

Verse 11

यावज्जीवं चरंतोपि ब्रह्मचर्य जितेंद्रियाः । निःश्रेयसे श्रयंत्येनां श्रीमतीं मणिकार्णकाम्

ଯେମାନେ ଆଜୀବନ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମ ନିଃଶ୍ରେୟସ ପାଇଁ ଶ୍ରୀମତୀ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାର ଶରଣ ନେନ୍ତି।

Verse 12

अतिथीनपि संतर्प्य पंचयज्ञरता अपि । गृहस्थाश्रमिणो नेमां त्यजेयुर्मणिकर्णिकाम्

ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତର୍ପଣ କରି ପଞ୍ଚଯଜ୍ଞରେ ରତ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 13

वानप्रस्थाश्रमयुजो ज्ञात्वा निर्वाणसाधनम् । सन्नियम्येंद्रियग्रामं मणिकर्णीमुपासते

ବାନପ୍ରସ୍ଥାଶ୍ରମୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିର୍ବାଣସାଧନ ବୋଲି ଜାଣି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗ୍ରାମକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସଂଯମ କରି ମଣିକର୍ଣ୍ଣୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।

Verse 14

अनन्यसाधनां मुक्तिं ज्ञात्वा शास्त्रैरनेकधा । मुमुक्षुभिस्त्वेकदंडैः सेव्यते मणिकर्णिका

ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ମୁକ୍ତିର ଅନନ୍ୟ ସାଧନ ସେଇ ବୋଲି ଜାଣି, ଏକଦଣ୍ଡଧାରୀ ମୁମୁକ୍ଷୁମାନେ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି।

Verse 15

दंडयित्वा मनोवाचं कायं नित्यं त्रिदंडिनः । नैःश्रेयसीं श्रियं प्राप्तुं श्रयंते मणिकर्णिकाम्

ତ୍ରିଦଣ୍ଡୀ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ମନ, ବାଣୀ ଓ କାୟକୁ ନିତ୍ୟ ଶାସନ-ସଂଯମରେ ରଖି, ପରମ ନିଃଶ୍ରେୟସ-ଶ୍ରୀ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାର ଆଶ୍ରୟ ନେନ୍ତି।

Verse 16

चांद्रायणव्रतैः कृच्छ्रैर्भर्तुः शुश्रूषणैरपि । निनाय क्षणवत्कालमायुःशेषस्य सानघा

କଠିନ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ, ଘୋର ତପସ୍ୟା ଏବଂ ପତିସେବାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଷ୍ପାପା ନାରୀ ଅବଶିଷ୍ଟ ଆୟୁଷ୍ୟକୁ କ୍ଷଣମାତ୍ର ପରି ଅତିକ୍ରମ କଲା।

Verse 17

शिखी मुंडी जटी वापि कौपीनी वा दिगंबरः । मुमुक्षुः को न सेवेत मुक्तिदां मणिकर्णिकाम्

ଶିଖାଧାରୀ ହେଉ, ମୁଣ୍ଡିତ ହେଉ, ଜଟାଧାରୀ ହେଉ, କୌପୀନଧାରୀ ହେଉ କି ଦିଗମ୍ବର—ମୋକ୍ଷକାମୀ କିଏ ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାକୁ ସେବନ ନ କରିବ?

Verse 18

उवाच च प्रसन्नास्य आशीर्भिरभिनद्य च । उत्तिष्ठतं प्रकुरुतं महानेपथ्यमद्य वै

ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଖରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି ସେ କହିଲେ—“ଉଠ, ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ମହା ପ୍ରସ୍ତୁତି କର।”

Verse 19

संत्युपायाः सहस्रं तु मुक्तये न तथा मुने । हेलयैषा यथा दद्यान्निर्वाणं मणिकर्णिका

ହେ ମୁନେ! ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସହସ୍ର ଉପାୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପରି ନୁହେଁ; ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ତ ହେଲାମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ବାଣ (ମୋକ୍ଷ) ଦେଇଦିଏ।

Verse 20

अनशनव्रतभृते त्रिकालाभ्यवहारिणे । प्रांते दद्यात्समां मुक्तिमुभाभ्यां मणिकर्णिका

ଅନଶନ ବ୍ରତଧାରୀକୁ ଓ ତ୍ରିକାଳ ଭୋଜନକାରୀକୁ—ଜୀବନାନ୍ତେ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ଉଭୟଙ୍କୁ ସମାନ ମୁକ୍ତି ଦାନ କରେ।

Verse 21

यथोक्तमाचरेदेको निष्ठा पाशुपतंव्रतम् । निरंतरं स्मरेदेको हृद्येनां मणिकर्णिकाम्

ଜଣେ ଯଥୋକ୍ତ ଦୃଢ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରୁ; ଅନ୍ୟଜଣ ହୃଦୟେ ନିରନ୍ତର ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାକୁ ସ୍ମରଣ କରୁ।

Verse 22

दृष्टात्र वपुषः पाते द्वयोश्च सदृशी गतिः । तस्मात्सर्वविहायाशु सेव्यैषा मणिकर्णिका

ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ ଦେହପାତେ ଉଭୟଙ୍କର ଗତି ସମାନ; ତେଣୁ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରି ଶୀଘ୍ର ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାର ସେବା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 23

स्वर्गद्वारे विशेयुर्ये विगाह्य मणिकर्णिकाम् । तेषां विधूतपापानां कापि स्वर्गो न दूरतः

ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାରେ ସ୍ନାନ କରି ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ପାପଧୂତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ଦୂର ନୁହେଁ।

Verse 24

स्वर्गद्वाः स्वर्गभूरेषा मोक्षभूर्मणिकर्णिका । स्वर्गापवर्गावत्रैव नोपरिष्टान्न चाप्यधः

ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର, ସ୍ୱର୍ଗଭୂମି ଏବଂ ମୋକ୍ଷଭୂମି; ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅପବର୍ଗ ଏଠିଏ—ନ ଉପରେ, ନ ତଳେ ଅନ୍ୟତ୍ର।

Verse 25

दत्त्वा दानान्यनेकानि विगाह्य मणिकर्णिकाम् । स्वर्गद्वारं प्रविष्टा ये न ते निरयगामिनः

ଅନେକ ଦାନ ଦେଇ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାରେ ସ୍ନାନ କରି ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ନରକଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 26

स्वर्गापवर्गयोरर्थः कोविदैश्च निरूपितः । स्वर्गः सुखं समुद्दिष्टमपवर्गो महासुखम्

ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅପବର୍ଗର ଅର୍ଥ ପଣ୍ଡିତମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗ କେବଳ ସୁଖ, ଅପବର୍ଗ (ମୋକ୍ଷ) ହେଉଛି ମହାସୁଖ।

Verse 27

मणिकर्ण्युपविष्टस्य यत्सुखं जायते सतः । सिंहासनोपविष्टस्य तत्सुखं क्व शतक्रतोः

ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାରେ ଉପବିଷ୍ଟ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଯେ ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମେ—ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ସେ ଆନନ୍ଦ କେଉଁଠି?

Verse 28

महासुखं यदुद्दिष्टं समाधौ विस्मृतात्मनाम् । श्रीमत्यां मणिकर्ण्यां तत्सहजेनैव जायते

ସମାଧିରେ ଆତ୍ମବିସ୍ମୃତ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେ ‘ମହାସୁଖ’ କୁହାଯାଇଛି, ଶ୍ରୀମୟୀ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାରେ ତାହା ସହଜେ ଆପେଆପେ ଜନ୍ମେ।

Verse 29

स्वर्गद्वारात्पुरोभागे देवनद्याश्च पश्चिमे । सौभाग्यभाग्यैकनिधिः काचिदेका महास्थली

ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଏବଂ ଦେବନଦୀର ପଶ୍ଚିମେ ଏକମାତ୍ର ମହାସ୍ଥଳୀ ଅଛି—ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ଭାଗ୍ୟର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ନିଧି।

Verse 30

यावंतो भास्वतः स्पर्शाद्भासंते सैकताः कणाः । तावंतो द्रुहिणा जग्मुर्नैत्येषा मणिकर्णिका

ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟସ୍ପର୍ଶରେ ଯେତେ ବାଲୁକଣ ଜ୍ଵଳମାନ ହୁଏ, ସେତେଥର ଦ୍ରୁହିଣ (ବ୍ରହ୍ମା) ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ତଥାପି ଏହି ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ନିତ୍ୟ ଅନନ୍ୟ, କେବେ ସାଧାରଣ ହୁଏନାହିଁ।

Verse 31

संति तीर्थानि तावंति परितो मणिकर्णिकाम् । यावद्भिस्तिलमात्रापि न भूमिर्विरलीकृता

ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାର ଚାରିପାଖେ ଏତେ ତୀର୍ଥ ଅଛି ଯେ ତିଳମାତ୍ର ଭୂମି ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥବିହୀନ ହୋଇ ବିରଳ ରହେନାହିଁ।

Verse 32

यदन्वये कोपि मुक्तः संप्राप्य मणिकर्णिकाम् । तद्वंश्यास्तत्प्रभावेण मान्याः स्वर्गौकसामपि

ଯେଉଁ ବଂଶରେ କେହି ଜଣେ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ, ସେହି ପ୍ରଭାବରେ ତାଙ୍କ ବଂଶଜମାନେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମାନ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 33

तर्पिताः पितरो येन संप्राप्य मणिकर्णिकाम् । सप्तसप्त तथा सप्त पूर्वजास्तेन तारिताः

ଯେ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତ କରେ, ସେ ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ—ସାତ, ସାତ ଏବଂ ପୁଣି ସାତ ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ତାରିଦିଏ।

Verse 34

आमध्याद्देवसरित आ हरिश्चंद्रमडपात् । आ गंगा केशवादा च स्वर्द्वारान्मणिकर्णिका

ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ଦେବସରିତାର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର-ମଣ୍ଡପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା-କେଶବରୁ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ।

Verse 35

एतद्रजःकणतुलां त्रिलोक्यपि न गच्छति । एतत्प्राप्त्यै प्रयतते त्रिलोकस्थोऽखिलो भवी

ଏହି ସ୍ଥାନର ଧୂଳିକଣର ମୂଲ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିଲୋକ ସମାନ କରିପାରେନାହିଁ; ତେଣୁ ତ୍ରିଲୋକସ୍ଥ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ପ୍ରୟତ୍ନ କରନ୍ତି।

Verse 36

कलावती चित्रपटीं पश्यंतीत्थं मुहुर्मुहुः । ज्ञानवापीं ददर्शाथ श्रीविश्वेश्वरदक्षिणे

କଲାବତୀ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଚିତ୍ରପଟକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନିହାରୁଥିଲା; ତାପରେ ଶ୍ରୀ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣେ ଥିବା କାଶୀର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ‘ଜ୍ଞାନବାପୀ’କୁ ଦର୍ଶନ କଲା।

Verse 37

यदंबुसततं रक्षेद्दुर्वृत्ताद्दंडनायकः । संभ्रमो विभ्रमश्चासौ दत्त्वा भ्रातिं गरीयसीम्

ସେଇ ଜଳକୁ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କଠାରୁ ସଦା ଦଣ୍ଡନାୟକ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏବଂ ସମ୍ଭ୍ରମ ଓ ବିଭ୍ରମ ତାହାକୁ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୀପ୍ତି ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦାନ କଲେ।

Verse 38

योष्टमूर्तिर्महादेवः पुराणे परिपठ्यते । तस्यैषांबुमयी मूर्तिर्ज्ञानदा ज्ञानवापिका

ପୁରାଣରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଯୋଷିତ୍-ମୂର୍ତ୍ତି ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଛି; ଏହି ଜ୍ଞାନବାପିକା ତାଙ୍କର ଜଳମୟ ମୂର୍ତ୍ତି, ଯାହା ଜ୍ଞାନ ଦାନ କରେ।

Verse 39

नेत्रयोरतिथीकृत्य ज्ञानवापी कलावती । कदंबकुसुमाकारां बभार क्षणतस्तनुम्

ଜ୍ଞାନବାପୀ ଯେନେ ତାହାର ନେତ୍ରଦ୍ୱୟକୁ ଅତିଥି କରି, କଲାବତୀକୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ କଦମ୍ବକୁସୁମ ସଦୃଶ ଦେହ ଧାରଣ କରାଇଲା।

Verse 40

अंगानि वेपथुं प्रापुः स्विन्ना भालस्थली भृशम् । हर्षवाष्पांबुकलिले जाते तस्या विलोचने

ତାହାର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ କମ୍ପିତ ହେଲା, ଲଲାଟ ଅତ୍ୟଧିକ ଘାମରେ ଭିଜିଗଲା; ଏବଂ ହର୍ଷାଶ୍ରୁ ସହ ମିଶିଥିବା ଜଳବିନ୍ଦୁରେ ତାହାର ନୟନ ଧୁସର ହୋଇଗଲା।

Verse 41

तस्तंभ गात्रलतिका मुखवैवर्ण्यमाप च । स्वरोथ गद्गदो जातो व्यभ्रंशत्तत्करात्पटी

ତାହାର କୋମଳ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ହଠାତ୍ ସ୍ତମ୍ଭିତ ହେଲା, ମୁଖବର୍ଣ୍ଣ ମ୍ଲାନ ହେଲା; କଣ୍ଠ ଗଦ୍ଗଦ ହୋଇ ଅଟକିଗଲା, ଏବଂ ତାହାର ହାତରୁ ବସ୍ତ୍ରଟି ଖସି ପଡ଼ିଲା।

Verse 42

साक्षणं स्वं विसस्मार काहं क्वाहं न वेत्ति च । सौषुप्तायां दशायां च परमात्मेव निश्चला

ସେଇ କ୍ଷଣେ ସେ ନିଜକୁ ଭୁଲିଗଲା; ‘ମୁଁ କିଏ? ମୁଁ କେଉଁଠି?’—ଏହା ମଧ୍ୟ ଜାଣିଲା ନାହିଁ। ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ସଦୃଶ ଅବସ୍ଥାରେ, ପରମାତ୍ମାରେ ଲୀନ ଆତ୍ମା ପରି ସେ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲା।

Verse 43

अथ तत्परिचारिण्यस्त्वरमाणा इतस्ततः । किं किं किमेतदेतत्किं पृच्छंति स्म परस्परम्

ତାପରେ ତାହାର ପରିଚାରିକାମାନେ ତ୍ୱରାରେ ଏଠି-ସେଠି ଧାଉଥିଲେ ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ପୁନଃପୁନଃ ପଚାରୁଥିଲେ—“କଣ? କଣ ହେଲା? ଏହା କଣ?”

Verse 44

तदवस्थां समालोक्य तां ताश्चतुरचेतसः । विज्ञाय सात्त्विकैर्भावैरिदमूचूः परस्परम्

ତାହାର ସେଇ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ସେଇ ଚତୁରଚେତା ନାରୀମାନେ ଏହା ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ବୋଲି ବୁଝି, ପରସ୍ପରକୁ ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 45

भवांतरे प्रेमपात्रमेतयैक्षितु किंचन । चिरात्तेन च संगत्य सुखमूर्च्छामवाप ह

ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଏହାର ଦର୍ଶନ ତାହା ପାଇଁ ପ୍ରେମର ପାତ୍ର ଥିଲା; ଏବେ ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ପୁନଃ ସଙ୍ଗମ ହେବା ସହିତ ସେ ସୁଖମୂର୍ଛାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 46

अथनेत्थं कथमियमकांडात्पर्यमूमुहत् । प्रेक्षमाणा रहश्चित्रपटीमति पटीयसीम्

ତେବେ ସେମାନେ ବିସ୍ମୟରେ କହିଲେ—“ଏହି ନାରୀ ହଠାତ୍ ଏହି ମୋହଜନିତ ମୂର୍ଛାରେ କିପରି ପଡ଼ିଗଲା?” ଏବଂ ଏକାନ୍ତରେ ଚିତ୍ରପଟ ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମବୁଦ୍ଧି ଥିବା ସେଇ ଅତିବିବେକିନୀଙ୍କୁ ନିକଟରୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ।

Verse 47

तन्मोहस्य निदानं ताःसम्यगेव विचार्य च । उपचेरुर्महाशांतैरुपचारैरनाकुलम्

ତାଙ୍କର ମୋହର କାରଣକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବିଚାର କରି, ସେମାନେ ଅକୁଳ ନ ହୋଇ, ମହାଶାନ୍ତିଦାୟକ ଶମନ-ଉପଚାର ଓ ସେବାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପରିଚର୍ୟା କଲେ।

Verse 48

काचित्तां वीजयांचक्रे कदलीतालवृंतकैः । बिसिनीवलयैरन्या धन्यां तां पर्यभूषयत्

ଜଣେ କଦଳୀ ଓ ତାଳର ଡାଣ୍ଡାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପଖା କଲେ; ଅନ୍ୟଜଣେ ପଦ୍ମତନ୍ତୁର ବଳୟଦ୍ୱାରା ସେଇ ଧନ୍ୟାଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କୃତ କଲେ।

Verse 49

अमंदैश्चंदनरसैरभ्यषिंचदमुं परा । अशोकपल्लवैरस्याः काचिच्छोकमनीनशत्

ଅନ୍ୟଜଣେ ପ୍ରଚୁର ଚନ୍ଦନରସରେ ତାଙ୍କୁ ସିଞ୍ଚନ କଲେ; ଆଉ ଜଣେ ଅଶୋକ ପଲ୍ଲବଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଶୋକ ନିବାରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

Verse 50

धारामंडपधारांबुसीकरैस्तत्तनूलताम् । इष्टार्थविरहग्लानां सिंचयामास काचन

ଜଣେ ଧାରାମଣ୍ଡପରୁ ବହୁଥିବା ଜଳର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଫୁହାରରେ, ଇଷ୍ଟାର୍ଥର ବିରହରେ ଗ୍ଲାନ ହୋଇଥିବା ସେଇ କୋମଳ ଲତାସଦୃଶ ଦେହକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ସିଞ୍ଚନ କଲେ।

Verse 51

जलार्द्रवाससा काचिदेतस्यास्तनुमावृणोत् । कर्पूरक्षोदजालेपैरन्यास्तामन्वलेपयन्

ଜଣେ ସଖୀ ଜଳରେ ଭିଜା ବସ୍ତ୍ରରେ ତାହାର ଦେହ ଢାକିଦେଲା। ଅନ୍ୟ ସଖୀମାନେ କର୍ପୂରଚୂର୍ଣ୍ଣରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଲେପ ଲଗାଇ ତାକୁ ଶୀତଳ କଲେ।

Verse 52

पद्मिनीदलशय्या च काचित्यरचयन्मृदुम् । काचित्कुलिशनेपथ्यं दूरीकृत्य तदंगतः

ଜଣେ ସଖୀ ପଦ୍ମପତ୍ରର ମୃଦୁ ଶୟ୍ୟା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ତାହାର ଦେହରୁ କଠୋର, ଜଡ ଆଭୂଷଣ-ସଜ୍ଜା ଖୋଲି ଦୂରେ ରଖିଦେଲା।

Verse 53

मुक्ताकलापं रचयांचक्रे वक्षोजमंडले । काचिच्छशिमुखी तां तु चंद्रकांतशिलातले

ଜଣେ ସଖୀ ତାହାର ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ମୁକ୍ତାର କଲାପ ସଜାଇଦେଲା। ଅନ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ସଖୀ ତାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ଶିଳା ଉପରେ ଶୁଆଇଦେଲା।

Verse 54

स्वापयामास तन्वंगीं स्रवच्छीतांबुशीतले । दृष्ट्वोपचार्यमाणां तामित्थं बुद्धिशरीरिणी

ଝରିପଡୁଥିବା ଶୀତଳ ଜଳରେ ଶୀତଳ ହୋଇଥିବା ସେଇ ପୃଷ୍ଠରେ ସେ ତନ୍ୱଙ୍ଗୀକୁ ଶୁଆଇ ଶୋଇବାକୁ କରାଇଲା। ତାକୁ ଏଭଳି ଉପଚାର ହେଉଥିବା ଦେଖି ବିବେକବତୀ ତଦନୁସାରେ କହିଲା।

Verse 55

अतितापपरीतांगी ताः सखीः प्रत्यभाषत । एतस्यास्तापशांत्यर्थं जानेहं परमौषधम्

ଅତିତାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେ ସଖୀମାନଙ୍କୁ କହିଲା—“ଏହାର ଦାହଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ ଏଠାରେ ପରମ ଔଷଧ ଜାଣେ।”

Verse 56

उपचारानिमान्सवार्न्दूरी कुरुत मा चिरम् । अपतापां करोम्येनां सद्यः पश्यत कौतुकम्

ଏହି ସମସ୍ତ ପରିଚାରକ ଓ ଉପଚାର-ସେବାକୁ ତୁରନ୍ତ ହଟାଅ, ବିଳମ୍ବ କରନି। ମୁଁ ଏହାକୁ ସଦ୍ୟ ଦାହ-ପରିତାପରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି—ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କୌତୁକ ଦେଖ।

Verse 57

दृष्ट्वा चित्रपटीमेषा सद्यो विह्वलतामगात् । अत्रैव काचिदेतस्याः प्रेमभूरस्ति निश्चितम्

ଚିତ୍ରପଟୀକୁ ଦେଖି ସେ ସଦ୍ୟ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇଗଲା। ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ତାହାର ପ୍ରେମର କିଛି ଭୂମି—ଦୈବବନ୍ଧନ—ଅଛି।

Verse 58

अतश्चित्रपटीस्पर्शात्परितापं विहास्यति । वाक्याद्बुद्धिशरीरिण्यास्ततस्तत्परिचारिकाः

ଏହେତୁ ଚିତ୍ରପଟୀର ସ୍ପର୍ଶରେ ସେ ପରିତାପକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବ। ପରେ ବୁଦ୍ଧିଶରୀରିଣୀ ସ୍ତ୍ରୀର ବାକ୍ୟରେ ତାହାର ପରିଚାରିକାମାନେ ତଦନୁସାରେ କଲେ।

Verse 59

निधाय तत्पुरः प्रोचुः पटीं पश्य कलावति । तवानंदकरी यत्र काचिदस्तीष्टदेवता

ତାହାକୁ ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ରଖି ସେମାନେ କହିଲେ—“କଳାବତୀ, ଏହି ପଟକୁ ଦେଖ। ଏଠାରେ ତୋର ଆନନ୍ଦକାରିଣୀ କିଛି ଇଷ୍ଟଦେବତା ବିରାଜିତ ଅଛନ୍ତି।”

Verse 60

सापीष्टदेवतानाम्ना तत्पटीदर्शनेन च । सुधासेकमिव प्राप्य मूर्छां हित्वोत्थिता द्रुतम्

ସେ ମଧ୍ୟ—ନିଜ ଇଷ୍ଟଦେବତାର ନାମ ଶୁଣି ଓ ସେହି ପଟକୁ ଦେଖି—ଅମୃତସେକ ପାଇଥିବା ପରି, ମୂର୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରି ଶୀଘ୍ର ଉଠିଲା।

Verse 61

अवग्रहपरिम्लाना वर्षासारैरिवौषधीः । पुनरालोकयांचक्रे ज्ञानदां ज्ञानवापिकाम्

ଖରା ପରେ ପ୍ରଥମ ବର୍ଷାଧାରାରେ ଔଷଧିମାନେ ପୁନର୍ଜୀବିତ ହେବା ପରି, ସେ ଜ୍ଞାନଦାୟିନୀ ଜ୍ଞାନବାପୀକୁ ପୁନର୍ବାର ନିହାରିଲା।

Verse 62

स्पृष्ट्वा कलावती तां तु वापीं चित्रगतामपि । लेभे भवांतरज्ञानं यथासीत्पूर्वर्जन्मनि

କଲାବତୀ ଚିତ୍ରମଧ୍ୟରେ ମାତ୍ର ଥିବା ସେହି ବାପୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ପରି ଅନ୍ୟ ଭବର ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲା।

Verse 63

पुनर्विचारयांचक्रे वापी माहात्म्यमुत्तमम् । अहो चित्रगतापीयं संस्पृष्टा ज्ञानवापिका

ସେ ପୁନର୍ବାର ସେହି ବାପୀର ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଚିନ୍ତା କଲା—“ଆହା! ଚିତ୍ରମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜ୍ଞାନବାପୀ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ନିଜ ପ୍ରଭାବ ଦେଉଛି।”

Verse 64

ज्ञानं मे जनयामास भवांतर समुद्भवम् । अथ तासां पुरो हृष्टा कथयामास सुंदरी

“ଏହା ମୋ ମନରେ ଅନ୍ୟ ଭବରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଜ୍ଞାନ ଜନ୍ମାଇଛି।” ତାପରେ ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 65

निजं प्राग्भव वृत्तांतं ज्ञानवापीप्रभावजम् । कलावत्युवाच । एतस्माज्जन्मनः पूर्वमहं ब्राह्मणकन्यका

କଲାବତୀ କହିଲା—“ଜ୍ଞାନବାପୀର ପ୍ରଭାବରୁ ପ୍ରକାଶିତ ମୋ ପୂର୍ବଭବର ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହୁଛି। ଏହି ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣକନ୍ୟା ଥିଲି।”

Verse 66

उपविश्वेश्वरं काश्यां ज्ञानवाप्यां रमे मुदा । जनको मे हरिस्वामी जनयित्री प्रियंवदा

କାଶୀରେ ଉପବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଓ ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନବାପୀ ନିକଟେ ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ରମିଲି। ମୋ ପିତା ହରିସ୍ୱାମୀ, ମାତା ପ୍ରିୟଂବଦା।

Verse 67

आख्या मम सुशीलेति मां च विद्याधरोऽहरत् । मध्येमार्गं निशीथेथ तदोप मलयाचलम्

ମୋର ନାମ ‘ସୁଶୀଳା’ ଥିଲା; ଏକ ବିଦ୍ୟାଧର ମୋତେ ଅପହରଣ କଲା। ପରେ ପଥମଧ୍ୟରେ, ଅର୍ଧରାତ୍ରିରେ, ସେ ମଲୟାଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 68

रक्षसा सहतो वीरो राक्षसं स जघानह । रक्षोपि मुक्तं शापात्तु दिव्यवपुरवाप ह

ରାକ୍ଷସର ଆକ୍ରମଣରେ ପୀଡିତ ସେ ବୀର ତାହାକୁ ବଧ କଲା। ଏବଂ ସେଇ ଦାନବ ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 69

अवाप जन्मगंधर्वस्त्वसौ मलयकेतुतः । कर्णाटनृपतेः कन्या बभूवाहं कलावती

ସେ ‘ମଲୟକେତୁ’ ନାମରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏବଂ ମୁଁ କର୍ଣାଟ ନୃପତିଙ୍କ କନ୍ୟା ‘କଲାବତୀ’ ହେଲି।

Verse 70

इति ज्ञानं ममोद्भूतं ज्ञानवापीक्षणात्क्षणात् । इति तस्या वचः श्रुत्वा सापि बुद्धिशरीरिणी

‘ଏହିପରି ଜ୍ଞାନବାପୀର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ କ୍ଷଣକେ ମୋ ମନେ ଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହେଲା।’ ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ସେ ମଧ୍ୟ—ବୁଦ୍ଧିସ୍ୱରୂପିଣୀ—ଚଳିତ ହେଲା।

Verse 71

ताश्च तत्परिचारिण्यः प्रहृष्टास्यास्तदाऽभवन् । प्रोचुस्तां प्रणिपत्याथ पुण्यशीलां कलावतीम्

ତେବେ ତାହାର ପରିଚାରିକାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରହର୍ଷିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳା କଲାବତୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବିନୟରେ କହିଲେ।

Verse 72

अहो कथं हि सा लभ्या यत्प्रभावोयमीदृशः । धिग्जन्म तेषां मर्त्येऽस्मिन्यैर्नैक्षि ज्ञानवापिका

ହାୟ! ଯାହାର ପ୍ରଭାବ ଏତେ ଅଦ୍ଭୁତ, ସେଇ (ପବିତ୍ର କୂପ) କିପରି ଲଭ୍ୟ? ଏହି ଲୋକରେ ଜ୍ଞାନବାପୀକୁ ଦେଖିନଥିବା ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ଧିକ୍କାରଯୋଗ୍ୟ।

Verse 73

कलावति नमस्तुभ्यं कुरुनोपि समीहितम् । जनिं सफलयास्माकं नय नः प्रार्थ्य भूपतिम्

ହେ କଲାବତୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଆମ ଇଚ୍ଛାକୁ ମଧ୍ୟ ପୂରଣ କର। ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଆମକୁ ସେଠାକୁ ନେଇ ଆମ ଜନ୍ମକୁ ସଫଳ କର।

Verse 74

अयं च नियमोस्माकमद्यारभ्य कलावति । निर्वेक्ष्यामो महाभोगान्दृष्ट्वा तां ज्ञानवापिकाम्

ହେ କଲାବତୀ, ଆଜିଠାରୁ ଆମର ଏହି ନିୟମ—ସେଇ ଜ୍ଞାନବାପୀକୁ ଦର୍ଶନ କରି ସାରିଲେ ଆମେ ମହାଭୋଗମାନଙ୍କୁ ତୁଚ୍ଛ ଭାବି ତ୍ୟାଗ କରିବୁ।

Verse 75

अवश्यं ज्ञानवापी सा नाम्ना भवितुमर्हति । चित्रं चित्रगतापीह या तव ज्ञानदायिनी

ନିଶ୍ଚୟ ହିଁ ସେ ‘ଜ୍ଞାନବାପୀ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ—ଏଠାରେ କେବଳ କୂପ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦାନ କରେ।

Verse 76

ओंकृत्य तासां वाक्यं सा स्वाकारं परिगोप्य च । प्रियाणि कृत्वा भूभर्तुः प्रस्तावज्ञा व्यजिज्ञपत्

ତାଙ୍କ କଥାକୁ ମଙ୍ଗଳମୟ ‘ଓଁ’ କହି ସମ୍ମତି ଦେଇ, ନିଜ ଅଭିପ୍ରାୟ ଗୋପନ କରି, ପ୍ରସଙ୍ଗଜ୍ଞା ସେ ପ୍ରଥମେ ଭୂଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ହେବା କାର୍ଯ୍ୟ କଲା; ପରେ ପୃଥିବୀପତିଙ୍କ ନିକଟେ ନିଜ ଯାଚନା ନିବେଦନ କଲା।

Verse 77

कलावत्युवाच । जीवितेश न मे त्वत्तः किंचित्प्रियतरं क्वचित् । त्वामासाद्य पतिं राजन्प्राप्ताः सर्वे मनोरथाः

କଲାବତୀ କହିଲା— ହେ ଜୀବିତେଶ! ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ମୋ ପାଇଁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ହେ ରାଜନ! ତୁମକୁ ପତିରୂପେ ପାଇ ମୋର ସମସ୍ତ ମନୋରଥ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।

Verse 78

एको मनोरथः प्रार्थ्यो ममास्त्यत्रार्यपुत्रक । विचारपथमापन्नस्तवापि स महाहितः

ତଥାପି, ହେ ଆର୍ୟପୁତ୍ର! ଏଠାରେ ମୋର ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ମନୋରଥ ପ୍ରାର୍ଥନୀୟ ରହିଛି। ସେହିଟି ତୁମର ଚିନ୍ତାପଥରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ଏବଂ ମହାହିତକର।

Verse 79

मम तु त्वदधीनायाः सुदुष्प्रापतरो महान् । तव स्वाधीनवृत्तेस्तु सिद्धप्रायो मनोरथः

ମୋ ପାଇଁ—ଯେହେତୁ ମୁଁ ତୁମ ଅଧୀନ—ସେ ମହାନ୍ ମନୋରଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାଧୀନବୃତ୍ତି ଥିବା ତୁମ ପାଇଁ ସେଇ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାୟ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି।

Verse 80

प्राणेश किं बहूक्तेन यदि प्राणैः प्रयोजनम् । तदाभिलषितं देहि प्राणा यास्यंत्यथान्यथा

ହେ ପ୍ରାଣେଶ! ଅଧିକ କଥା କାହିଁକି? ଯଦି ମୋ ପ୍ରାଣ ତୁମ ପାଇଁ ମୂଲ୍ୟବାନ, ତେବେ ମୋର ଆଭିଲଷିତ ଦିଅ; ନହେଲେ ମୋ ପ୍ରାଣବାୟୁ ଚାଲିଯିବ।

Verse 81

प्राणेभ्योपि गरीयस्यास्तस्या वाक्यं निशम्य सः । उवाच वचनं राजा तस्याः स्वस्यापि च प्रियम्

ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟା ସେଇ ସାଧ୍ବୀର ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଓ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ଲାଗିବା ପରି ଉତ୍ତର କହିଲେ।

Verse 82

राजोवाच । नाहं प्रिये तवादेयमिह पश्यामि भामिनि । प्राणा अपि मम क्रीतास्त्वया शीलकलागुणैः

ରାଜା କହିଲେ—ପ୍ରିୟେ, ଭାମିନି, ଏଠାରେ ତୁମଠାରୁ ଲୁଚାଇବା କିମ୍ବା ଦେବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ପରି କିଛି ମୁଁ ଦେଖୁନି। ତୁମ ଶୀଳ, କଳା ଓ ଗୁଣ ମୋ ପ୍ରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ଯେନେ କିଣିନେଇଛି।

Verse 83

अविलंबितमाचक्ष्व कृतं विद्धि कलावति । भवद्विधानां साध्वीनामन्येऽप्राप्यं न किंचन

ବିଳମ୍ବ ନକରି କହ, ହେ କଲାବତୀ; ତାହା ହୋଇଗଲା ବୋଲି ଜାଣ। ତୁମ ପରି ସାଧ୍ବୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଯାହା, ସେପରି କିଛି ନାହିଁ।

Verse 84

कः प्रार्थ्यः प्रार्थनीयं किं को वा प्रार्थयिता प्रिये । न पृथग्जनवत्किंचिद्वर्तनं नौ कलावति

ପ୍ରିୟେ, କାହାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା, କଣ ପ୍ରାର୍ଥ୍ୟ, ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥନାକାରୀ କିଏ? ହେ କଲାବତୀ, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥକ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ପରି କୌଣସି ବ୍ୟବହାର-ଭେଦ ନାହିଁ।

Verse 85

देशः कोशो बलं दुर्गं यदन्यदपि भामिनि । तत्त्वदीयं न मे किंचित्स्वाम्यमात्रमिहास्ति मे

ହେ ଭାମିନି, ଦେଶ, କୋଷ, ସେନା, ଦୁର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ସବୁକିଛି—ସେସବୁ ସତ୍ୟରେ ତୁମର। ଏଠାରେ ମୋର କିଛି ନାହିଁ; ମୋ ପାଖରେ କେବଳ ‘ସ୍ୱାମିତ୍ୱ’ର ନାମମାତ୍ର ରହିଛି।

Verse 86

तच्च स्वाम्यं ममान्यत्र त्वदृते जीवितेश्वरि । राज्यं त्यजेयं त्वद्वाक्यात्तृणीकृत्यापि मानिनि

ହେ ମୋ ଜୀବନେଶ୍ୱରୀ! ତୁମ ବିନା ମୋର କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମ୍ୟ ନାହିଁ। ହେ ମାନିନୀ! ତୁମ ବାକ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟକୁ ତୃଣସମ ଭାବି ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।

Verse 87

माल्पकेतोर्महीजानेरिति वाक्यं निशम्य सा । प्राह गंभीरया वाचा वचश्चारु कलावती

ଭୂମିପତି ମାଲ୍ପକେତୁଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ମଧୁରବାକ୍ୟା କଲାବତୀ ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 88

कलावत्युवाच । नाथ प्रजासृजापूर्वं सृष्टा नानाविधाः प्रजाः । प्रजाहिताय संसृष्टं पुरुषार्थचतुष्टयम्

କଲାବତୀ କହିଲେ—ହେ ନାଥ! ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ନାନାପ୍ରକାର ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ; ଏବଂ ପ୍ରଜାହିତାର୍ଥେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ—ଏହି ପୁରୁଷାର୍ଥଚତୁଷ୍ଟୟ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।

Verse 89

तद्विहीनाजनिरपि जल बुद्बुदवन्मुधा । तस्मादेकोपि संसाध्यः परत्रेह च शर्मणे

ସେ (ପୁରୁଷାର୍ଥ) ବିନା ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ଜଳର ବୁଦ୍ବୁଦ ପରି ବ୍ୟର୍ଥ। ତେଣୁ ଇହ ଓ ପରଲୋକର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସାଧନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 90

यत्रानुकूल्यं दंपत्योस्त्रिवर्गस्तत्र वर्धते । यदुच्यते पुराविद्भिरिति तत्तथ्यमीक्षितम्

ଯେଉଁଠି ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ଅନୁକୂଳତା ଥାଏ, ସେଠି ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ ଏହି ତ୍ରିବର୍ଗ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ସତ୍ୟ ବୋଲି ଦେଖାଗଲା।

Verse 91

मद्विधाना तु दासीनां शतं तेऽस्तीह मंदिरे । तथापि नितरां प्रेम स्वामिनो मयि दृश्यते

ତୁମ ମହଳରେ ମୋ ପରି ଶତ ଦାସୀ ଅଛନ୍ତି; ତଥାପି ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ପ୍ରେମ ବିଶେଷକରି ମୋ ପ୍ରତି ଦେଖାଯାଏ।

Verse 92

तव दास्यपि भोगाढ्या किमुतांकस्थलीचरी । तत्राप्यनन्यसंपत्तिस्तत्र स्वाधीनभर्तृता

ତୁମ ଦାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ-ବୈଭବରେ ସମୃଦ୍ଧ; ତେବେ ଯେ ତୁମ କୋଳରେ ବିଚରେ, ତାହାର କଥା କ’ଣ! ତଥାପି ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ୟ ଧନ ଏହି—ପ୍ରେମବଶେ ପତି ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ ରହିବା।

Verse 93

विपश्चित्संचयेदर्थानिष्टापूर्ताय कर्मणे । तपोर्थमायुर्निर्विघ्नं दारांश्चापत्यलब्धये

ବିବେକୀ ପୁରୁଷ ଇଷ୍ଟ-ଯଜ୍ଞ ଓ ପୂର୍ତ୍ତ-ଧର୍ମ (ଲୋକହିତ ଦାନ) କର୍ମ ପାଇଁ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରିବ; ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଆୟୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିବ; ଏବଂ ସନ୍ତାନଲାଭ ପାଇଁ ପତ୍ନୀ ଗ୍ରହଣ କରିବ।

Verse 94

तवैतत्सर्वमस्तीह विश्वेशानुग्रहात्प्रिय । पूरणीयोऽभिलाषो मे यदि तद्वचम्यहं शृणु

ପ୍ରିୟ, ବିଶ୍ୱେଶଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ଏହି ସବୁ ଏଠାରେ ତୁମର ହିଁ। ତଥାପି ମୋର ଗୋଟିଏ ଇଚ୍ଛା ଏଯାବତ୍ ପୂରଣ ହେବାକୁ ଅଛି; ଯଦି ତୁମେ ସମ୍ମତ, ମୁଁ କହୁଛି—ଶୁଣ।

Verse 95

तूर्णं प्रहिणु मां नाथ विश्वनाथपुरीं प्रति । प्राणाः प्रयाता प्रागेव वपुः शेषास्मि केवलम्

ହେ ନାଥ, ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ବିଶ୍ୱନାଥପୁରୀ (କାଶୀ) ପ୍ରତି ପଠାନ୍ତୁ। ମୋ ପ୍ରାଣ ଯେନେ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଚାଲିଗଲା; କେବଳ ଏହି ଦେହଟି ମାତ୍ର ଶେଷ ରହିଛି।

Verse 96

माल्यकेतुः कलावत्या इत्याकर्ण्य वचः स्फुटम् । क्षणं विचार्य स्वहृदि राजा प्रोवाच तां प्रियाम्

କଲାବତୀଙ୍କ ସ୍ପଷ୍ଟ ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ମାଲ୍ୟକେତୁ କ୍ଷଣମାତ୍ର ହୃଦୟେ ବିଚାର କଲେ, ପରେ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 97

प्रिये कलावति यदि तव गंतव्यमेव हि । राज्यलक्ष्म्यानया किं मे चलया त्वद्विहीनया

ପ୍ରିୟେ କଲାବତୀ, ଯଦି ତୁମକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଯିବାକୁ ହେବ, ତେବେ ତୁମ ବିନା ଏହି ଚଞ୍ଚଳ ରାଜ୍ୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ମୋ ପାଇଁ କି ଉପକାର?

Verse 98

न राज्यं राज्यमित्याहू राज्यश्रीः प्रेयसी ध्रुवम् । सप्तांगमपि तद्राज्यं तया हीनं तृणायते

ଲୋକେ କହନ୍ତି, କେବଳ ରାଜ୍ୟ ହିଁ ‘ରାଜ୍ୟ’ ନୁହେଁ; ରାଜ୍ୟଶ୍ରୀ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରିୟା। ସପ୍ତାଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାହା ବିନା ତୃଣସମ ହୁଏ।

Verse 99

निःसपत्नं कृतं राज्यं भुक्त्वा भोगान्निरंतरम् । हृषीकार्थाः कृतार्थाश्च विधृता आधृतिः प्रिये

ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ରାଜ୍ୟକୁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀହୀନ କରିଛି ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଛି; ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ତୃପ୍ତ, ସନ୍ତୋଷ ମଧ୍ୟ ଧାରିତ ହୋଇଛି।

Verse 100

अपत्यान्यपि जातानि किं कर्तव्यमिहास्ति मे । अवश्यमेव गंतव्याऽवाभ्यां वाराणसी पुरी

ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ମୋର ଆଉ କି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅଛି? ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ଦୁହେଁ ବାରାଣସୀ ପୁରୀକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 110

अथ प्रातः समुत्थाय कृत्वा शौचाचमक्रियाम् । राज्ञ्या विनिर्दिष्टपथा ज्ञानवापीं नृपो ययौ

ତାପରେ ରାଜା ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଶୌଚ ଓ ଆଚମନାଦି ଶୁଦ୍ଧିକ୍ରିୟା କରି, ରାଣୀ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥରେ ଜ୍ଞାନବାପୀକୁ ଗଲେ।

Verse 120

तावद्विमानमापन्नं सक्वणत्किंकिणीगणम् । पश्यतां सर्वलोकानां चन्द्रमौलिरथोरथात्

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଝଙ୍କାର କରୁଥିବା କିଙ୍କିଣୀଗଣ ସହିତ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଆସିଲା; ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମୌଳି ଶିବ ରଥରୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 127

पठित्वा पाठयित्वा वा श्रुत्वा वा श्रद्धयान्वितः । ज्ञानवाप्याः शुभाख्यानं शिवलोके महीयते

ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଜ୍ଞାନବାପୀର ଏହି ଶୁଭ ଆଖ୍ୟାନ ପଢ଼େ, ଅନ୍ୟକୁ ପଢ଼ାଏ, କିମ୍ବା କେବଳ ଶୁଣେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।