Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 150

Devanagari script

बिंदुमाधवभक्तो यस्तं यमोपि नमस्यति । प्रणवात्मा य एकोऽस्ति नादबिंदु स्वरूपधृक्

Transliteration

biṃdumādhavabhakto yastaṃ yamopi namasyati | praṇavātmā ya eko'sti nādabiṃdu svarūpadhṛk

Translation

ଯେ ବିନ୍ଦୁ-ମାଧବଙ୍କ ଭକ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ଯମ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରେ। କାରଣ ସେଠାରେ ସେଇ ଏକ ପରମତତ୍ତ୍ୱ—ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ସ୍ୱରୂପ—ନାଦ ଓ ବିନ୍ଦୁର ରୂପ ଧାରଣ କରି ବିରାଜିତ।

Word by Word

• बिंदुमाधवभक्तः: a devotee of Bindu-Mādhava
• बिंदुमाधवभक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बिंदु-माधव-भक्त (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बिंदुमाधवस्य भक्तः)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धबोधक-सर्वनाम

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• यमः: Yama
• यमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अपि: even; also
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थे (also/even)

• नमस्यति: bows to; reveres
• नमस्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नमस् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; धातु: नमस्/नम् (to bow)

• प्रणवात्मा: one whose essence is Praṇava (Om)
• प्रणवात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रणव-आत्मन् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (प्रणवः एव आत्मा यस्य/प्रणवात्मा)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• एकः: one; single
• एकः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; संख्यावाचक-विशेषण

• अस्ति: is; exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• नादबिंदु: nāda and bindu
• नादबिंदु: Sambandha (Apposition/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नाद-बिंदु (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (नादश्च बिंदुश्च)

• स्वरूपधृक्: bearing the form (of)
• स्वरूपधृक्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व-रूप-धृज्/धृ (प्रातिपदिक; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; धृञ् (धृ) धातोः क्विप्-प्रत्ययान्त ‘धृक्’ (holder); षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वरूपं धारयति)

Speaker

Skanda (deduced from Kāśīkhaṇḍa narrative convention)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bindu-Mādhava

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: At Bindu-Mādhava, a devotee stands in añjali; behind, Yama with daṇḍa bows respectfully. Above, a luminous Oṃ symbol radiates as concentric sound-waves (nāda) and a central point (bindu).

Characters & Entities

• Bindu-Mādhava
• Yama
• Praṇava (Oṃ)
• Nāda
• Bindu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Single-pointed devotion to Bindu-Mādhava grants fearlessness before death and aligns the devotee with the supreme Praṇava reality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bindu-Mādhava in Kāśī, celebrated as a liberating focus of Viṣṇu-bhakti.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, devotion and remembrance of Bindu-Mādhava; no specific dāna/snān/japa rule is directly stated in this verse.