Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 20
Devanagari script
सुरम्यरतिशालाढ्यं वाजिराजिविराजितम् । दासदासीशताकीर्णं किंकिणीनादनादितम्
Transliteration
suramyaratiśālāḍhyaṃ vājirājivirājitam | dāsadāsīśatākīrṇaṃ kiṃkiṇīnādanāditam
Translation
ତାହା ଅତି ସୁରମ୍ୟ ରତିଶାଳାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଘୋଡ଼ାର ଶ୍ରେଣୀରେ ବିରାଜିତ; ଦାସ-ଦାସୀର ଶତଶତ ଲୋକେ ଭରିଥାଏ, ଏବଂ କିଙ୍କିଣୀର ନାଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ।
Word by Word
सुvery, exceedingly
सु:
Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
TypeIndeclinable
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय)
Formउपसर्ग/अव्यय (intensifier ‘very/well’); समासाङ्ग
रम्यvery lovely
रम्य:
Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक; समासः—सु-रम्य (कर्मधारयः: ‘very lovely’)
रतिpleasure, sport
रति:
Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
TypeNoun
Rootरति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (pleasure/sport); समासाङ्ग
शालाhall
शाला:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशाला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (hall); समासः—रति-शाला (तत्पुरुषः: ‘pleasure-hall’)
आढ्यम्abounding in
आढ्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआढ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—सुरम्य-रतिशाला-आढ्य (तत्पुरुषः: ‘rich in very lovely pleasure-halls’)
वाजिhorse
वाजि:
Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
TypeNoun
Rootवाजि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (horse); समासाङ्ग
राजिrows/lines
राजि:
Instrument/Means (Karana/करण)
TypeNoun
Rootराजि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (row/line); समासः—वाजि-राजि (तत्पुरुषः: ‘rows of horses’)
विराजितम्made splendid, adorned
विराजितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + राज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—वाजिराजि-विराजित (तत्पुरुषः: ‘made splendid by rows of horses’)
दासmale servant
दास:
Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
TypeNoun
Rootदास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (male servant); समासाङ्ग
दासीfemale servant
दासी:
Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
TypeNoun
Rootदासी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (female servant); समासाङ्ग
शतhundred
शत:
Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
TypeAdjective
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (hundred); समासाङ्ग
आकीर्णम्filled, crowded
आकीर्णम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ + कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—दास-दासी-शत-आकीर्ण (तत्पुरुषः: ‘filled with hundreds of male and female servants’)
किंकिणीsmall bell
किंकिणी:
Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
TypeNoun
Rootकिंकिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (small bell/anklet-bell); समासाङ्ग
नादsound
नाद:
Instrument/Means (Karana/करण)
TypeNoun
Rootनाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (sound); समासः—किंकिणी-नाद (तत्पुरुषः: ‘sound of bells’)
नादितम्made resonant
नादितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनद् (धातु) + णिच् + क्त (कृदन्त)
Formणिजन्त-धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (causative PPP: ‘made to sound’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—किंकिणीनाद-नादित (तत्पुरुषः: ‘made resonant with bell-sounds’)
Speaker
Pūrṇabhadra (within Skanda’s narration)
Characters & Entities
P
PūrṇabhadraFAQs
It underscores that abundance of enjoyment and status-symbols does not automatically yield sukha (true happiness).
Not specified in this verse; it is part of a Kāśīkhaṇḍa story set within the sacred aura of Kāśī.
None.