Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 26

Devanagari script

सामोवाच । येनेदं भ्रश्यते विश्वं योगिभिर्यो विचिंत्यते । यद्भासा भासते विश्वं स एकस्त्र्यंबकः परः

Transliteration

sāmovāca | yenedaṃ bhraśyate viśvaṃ yogibhiryo viciṃtyate | yadbhāsā bhāsate viśvaṃ sa ekastryaṃbakaḥ paraḥ

Translation

ସାମ କହିଲେ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଶ୍ୱ ଲୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ତେଜରେ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ଦୀପ୍ତ—ସେ ଏକମାତ୍ର ପରମ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ।

Word by Word

• साम: the Sāmaveda
• साम: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; वेदविशेषनाम (सामवेद)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• येन: by whom/whereby
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• भ्रश्यते: falls away, perishes
• भ्रश्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भ्रंश् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• विश्वम्: the universe
• विश्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• योगिभिः: by yogins
• योगिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• विचिन्त्यते: is contemplated
• विचिन्त्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु) + वि (उपसर्ग)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)

• यद्भासा: by whose light
• यद्भासा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + भासा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (यस्य भासा)

• भासते: shines, appears
• भासते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भास् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• विश्वम्: the universe
• विश्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• एकः: one
• एकः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण

• त्र्यम्बकः: Tryambaka (three-eyed one)
• त्र्यम्बकः: Apposition (सम्बोधन/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + अम्बक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; द्विगु-समास (त्रीणि अम्बकानि यस्य)

• परः: supreme
• परः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण (सः)

Speaker

Sāma (personified Sāmaveda/Śruti)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sage/audience

Visual Art Cues

Scene: Personified Sāmaveda praises Tryambaka: the universe shining by His light, and collapsing back into Him at dissolution; yogins meditate on the radiant form.

Characters & Entities

• Tryambaka
• Śiva
• Yogins
• Universe

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The universe depends on Śiva’s light for its manifestation and returns to Him at dissolution; yogic contemplation reveals Him as the supreme reality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Within Kāśīkhaṇḍa, the underlying frame is Kāśī’s Śaiva supremacy, but the verse itself is a universal hymn and does not name a particular tirtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; it highlights yogic contemplation (dhyāna/vicāra) as a mode of approach.