Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 130

Devanagari script

भवप्रिया भवद्वेष्टी भूतिदा भूतिभूषणा । भाललोचनभावज्ञा भूतभव्यभवत्प्रभुः

Transliteration

bhavapriyā bhavadveṣṭī bhūtidā bhūtibhūṣaṇā | bhālalocanabhāvajñā bhūtabhavyabhavatprabhuḥ

Translation

ସେ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ଭବବନ୍ଧନକୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବା। ସେ ଐଶ୍ୱର୍ୟଦାତ୍ରୀ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଭୂଷିତା; ଭାଲଲୋଚନ (ଶିବ)ଙ୍କ ଭାବ ଜାଣୁଥିବା, ଏବଂ ଭୂତ-ଭବ୍ୟ-ବର୍ତ୍ତମାନର ଅଧୀଶ୍ୱରୀ।

Word by Word

• भवप्रिया: beloved of Bhava (Śiva)
• भवप्रिया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भव + प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—भवस्य (शिवस्य) प्रिया इति षष्ठी-तत्पुरुषः

• भवद्वेष्टी: hating Bhava
• भवद्वेष्टी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भव + द्वेष्टृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘द्वेष्टृ’ (hater) तृ-प्रत्ययान्त; समासः—भवं द्वेष्टि इति कर्म-तत्पुरुषः

• भूतिदा: giver of prosperity
• भूतिदा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भूति + दा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—भूतिं ददाति इति उपपद-तत्पुरुषः (दातृ-अर्थ)

• भूतिभूषणा: adorned with prosperity; prosperity-ornamented
• भूतिभूषणा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भूति + भूषण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—भूत्या भूषणा/भूतिं भूषयति इति तत्पुरुषः

• भाललोचनभावज्ञा: knower of the nature/state of the forehead-eye (third eye)
• भाललोचनभावज्ञा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भाल + लोचन + भाव + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—भाल-लोचनस्य (तृतीयनेत्रस्य) भावं जानाति इति षष्ठी-तत्पुरुषः (बहुपद-समास)

• भूतभव्यभवत्प्रभुः: lord of past, future, and present beings
• भूतभव्यभवत्प्रभुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूत + भव्यम् + भवत् + प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—भूत-भव्य-भवतां प्रभुः इति षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिकाल-सम्बन्ध)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgā in Śiva-kṣetra (Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Gaṅgā Devī near Śiva-liṅga of Viśveśvara; Śiva with third eye (bhāla-locana) gazing; Gaṅgā shown as bestowing prosperity yet cutting bonds of becoming; a subtle time-wheel motif for past-present-future sovereignty.

Characters & Entities

• Śiva (Bhava)
• Kāśī (Varanasi)
• Devī (Śakti)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine love aligns with Śiva, while spiritual maturity rejects bondage to becoming; the Goddess governs time and grants auspicious welfare.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

In Kāśīkhaṇḍa, Śiva-Śakti praise implicitly magnifies Kāśī as Śiva’s city where liberation from bhava is emphasized.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the verse supports Śiva-Śakti upāsanā through praise and remembrance.